Oynanan Kavramlar ─░├žinde GELENEK VE MODERN NED─░R?

H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Modern nedir?

K─▒y├ómet al├ómetleri hakk─▒ndaki had├«s-i ┼čeriflerde, ├óhirzamanda zuhur edece─či haber verilen bir varl─▒ktan bahsedilir:

Deccal.

DeccalÔÇÖin mahiyeti nedir, tam olarak bilemiyoruz ama hususiyetlerinden anl─▒yoruz ki o ├«man ehli i├žin b├╝y├╝k bir imtihand─▒r. Bir b├╝y├╝k deccal yan─▒nda k─▒rk say─▒s─▒yla ifade edilen ├žoklukta deccallerin, yani ┼čerre hizmet eden varl─▒klar─▒n zuhur edece─či de zikredilmi┼čtir.

─░sminin etimolojisinden anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere deccal ├žok hilek├ór demek. ├élimler onun b├ót─▒l─▒, hak ile kar─▒┼čt─▒r─▒p s├╗ret-i haktan g├Âsterece─čini bildirmekte. G├╝n├╝m├╝zde de ya┼čad─▒─č─▒m─▒z tam olarak bu.

G├╝n├╝m├╝zde sava┼člar─▒n belki de en b├╝y├╝─č├╝; k├╝lt├╝r d├╝nyas─▒nda, kavramlar ├╝zerinden yap─▒lmakta. Hem de en hilek├órca bir tarzda… en ba┼čta da modernizm kavram─▒yla…

Tuhaf bir kavramd─▒r modernizm. G├╝nl├╝k hayattaki kullan─▒m─▒ ├žo─ču zaman d├«n├« ve kayna─č─▒n─▒ dinden alan de─čer ve normlar─▒ (k─▒staslar─▒) ├Ânemsememe, bir yana koyma ve insan akl─▒n─▒ rehber edinmeyi ├ža─čr─▒┼čt─▒r─▒r. ├ľzellikle baz─▒ kesimler, modernizmi; d├«nin yerine ge├žen bir de─čer koyucu, bir rehber olarak g├Ârebilmekte ve hatt├ó bu anlay─▒┼č─▒ inan├žl─▒ insanlara da dayatabilmektedirler. Dahas─▒ yapt─▒klar─▒ bu dayatmay─▒ bir ilericilik olarak sunarken, kendilerine kurtar─▒c─▒ rol├╝ de bi├žebilmektedirler. Zihniyetleri sebebiyle meseleye bu ┼čekilde bak─▒nca, modernizmin menf├« y├Ânlerini de g├Âz ├Ân├╝nde bulundurup temkinli olmay─▒ tercih eden m├╝sl├╝manlar─▒ ayd─▒nlanmaya ve ilerlemeye kar┼č─▒ olan, de─či┼čime direnen s├óbit fikirliler ve gericiler olarak yaftalamaktad─▒rlar.

H├ólbuki iyi d├╝┼č├╝n├╝lecek olursa, insanlar─▒ tabiat nesnelerine tapmaktan kurtaranlar peygamberlerdir. Nitekim zihinlerden b├╝y├╝c├╝lerin korkuya dayal─▒ saltanat─▒n─▒ silip, m├╝sbet ilimlerin temelini atanlar da daima peygamberlere ├«m├ón eden ├ólim ve hak├«mlerdir. ─░lk ilm├« ├žal─▒┼čmalar─▒n serbest├že ├žal─▒┼čma imk├ón─▒ bulup ne┼čv├╝nem├ó etti─či ilim merkezlerinin ─░sl├óm medeniyetinin himayesi alt─▒nda filizlenmesi de bunun en a├ž─▒k ispat─▒d─▒r.

Bilhassa Peygamber EfendimizÔÇÖin getirdi─či hak din; insanlar─▒, k├óhinlere, rahiplere ve onlar─▒n deste─čiyle sorgulanamaz yetkiler kullanan aristokratlara kulluktan kurtarm─▒┼č, bug├╝n modernizme mal edilen ferdin h├╝rriyeti ve f─▒rsat e┼čitli─či gibi de─čerleri ortaya koymu┼čtur. Bu anlay─▒┼č─▒n tarihteki k├Âkeni ve ilk ├Ârne─či, peygamberlerin insanlara arma─čan etti─či hukuk ve ahl├ók anlay─▒┼č─▒d─▒r.

Peygamber Efendimiz hem kula kulluk anlay─▒┼č─▒n─▒n sembol├╝ ve dayana─č─▒ olan kurumlar─▒ k├Âkten sarsm─▒┼č hem de fiil├« olarak insan haklar─▒ ve h├╝rriyetlerinin ├Ân├╝n├╝ a├žm─▒┼čt─▒r. Onun kat─▒ kab├«lecilik ve t├Ârecilik anlay─▒┼č─▒n─▒ kald─▒r─▒p il├óh├« kanunun ├Ân├╝nde herkesin e┼čit oldu─ču, ├╝st├╝n hukuk nizam─▒n─▒ getirmesi, g├╝n├╝m├╝z toplumlar─▒n─▒n bile hen├╝z eri┼čemedi─či y├╝ksek bir medeniyet seviyesidir.

Hem Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- sadece teorik olarak de─čil, pratik olarak t├Ârelerle sava┼čm─▒┼čt─▒r. Ba┼čta kan d├óv├ós─▒ g├╝tme, k─▒zlar─▒ ├Âld├╝rme, zay─▒f kab├«leleri ya─čmalama ve k├Âlele┼čtirme, yoksulu f├óizli muamelelerle ezme gibi bir├žok ├žirkin t├Âre ve ├ódeti yasaklam─▒┼čt─▒r. Kad─▒n, ├žocuk ve k├Âlelerin kab├«le ileri gelenlerinin mal─▒ gibi g├Âr├╝ld├╝─č├╝ anlay─▒┼č─▒ kald─▒r─▒p bunlar─▒n kendi inan├žlar─▒n─▒ ve d├╝nya g├Âr├╝┼člerini se├žme haklar─▒n─▒ tan─▒m─▒┼čt─▒r. Kad─▒nlardan biat almak, k├Âlelerin h├╝rriyete kavu┼čturulmas─▒n─▒ te┼čvik etmek, farkl─▒ stat├╝lerdeki ki┼čileri ─░sl├óm karde┼čli─či ile karde┼čle┼čtirmek; bor├žlulara ve kendi hayat─▒n─▒ kazanacak sermayesi olmayanlara b├╝y├╝k ba─č─▒┼člarda bulunmakla en b├╝y├╝k sosyal de─či┼čimi Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- yapm─▒┼čt─▒r.

Ancak Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, haks─▒z ve ├žirkin t├Âreleri kald─▒r─▒rken; kom┼čuya, akrabaya iyilik, anne babaya vef├ó, e┼čine sad├ókat gibi toplumu ayakta tutan ba─člar─▒ koruyan ├Ârf ve ├ódetleri muhafaza etmi┼č, hatt├ó bunlar─▒ d├«n├« birer vec├«be h├óline getirmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝zde ise ferdiyet├žilik anlay─▒┼č─▒ndaki a┼č─▒r─▒l─▒k ve h├╝rriyetin, daha ├žok nefs├ón├« ba┼č─▒bo┼čluk olarak anla┼č─▒lmas─▒; hem fertlere hem toplum yap─▒s─▒na b├╝y├╝k zararlar vermi┼čtir.

Modernizmin ├Ânemli bir hususiyeti de de─či┼čim kavram─▒na y├╝kledi─či abart─▒l─▒ de─čerdir. De─či┼čimi k├Âr├╝ k├Âr├╝ne iyi veya ka├ž─▒n─▒lmaz olarak g├Ârmek, muhafaza edilecek hi├žbir de─čer tan─▒mamak modernizmin bizzat kendisini de h─▒zla y─▒pratm─▒┼čt─▒r. Ne gariptir ki ├ža─č─▒m─▒zda bizzat modernizmin kendisi de h─▒zla eskimi┼čtir ve art─▒k haberciler, bilim adamlar─▒, d├╝┼č├╝n├╝rler, bu kelimeyi daha ├žok ┬źmodern hayat tarz─▒n─▒n getirdi─či hastal─▒klar┬╗, ┬źmodern toplum yap─▒s─▒n─▒n getirdi─či psikolojik problemler┬╗ gibi c├╝mlelerde, menf├« m├ón├óda kullan─▒r olmu┼člard─▒r.

Evet, art─▒k ge├žti─čimiz as─▒rda oldu─ču gibi ┬źmodern┬╗ denildi─činde ┬źgeleneklerin ve kurallar─▒n ├žizdi─či s─▒n─▒rlardan kurtulmu┼č, kendi se├žimlerini yapabilen ve ferd├« geli┼čimini ger├žekle┼čtirebilen insan┬╗ anla┼č─▒lm─▒yor. Art─▒k modern insan denildi─činde ┬źhayat─▒n─▒ kazanabilmek i├žin ekonomi m├╝esseselerinin talepleri do─črultusunda en y├╝ksek verimle de─čer ├╝retmek zorunda olan insan┬╗ anla┼č─▒l─▒yor.

Evet, insan modernle┼čirken; anne-babas─▒na, konu kom┼ču, akraba ve cemiyetine kar┼č─▒ geleneklerin y├╝kledi─či g├Ârevlerinden s─▒yr─▒lm─▒┼čt─▒r. Ne de olsa akrabalar─▒yla, kom┼čular─▒yla s─▒k─▒ bir dayan─▒┼čma i├žinde olmak zorunda de─čildir. Art─▒k gen├žli─čini, zek├ó ve ┼čahs├« yeteneklerini kullanarak bol kazan├ž elde edip arzu etti─či gibi ya┼čayabilecektir. Ama buna kar┼č─▒l─▒k, ya┼čl─▒l─▒─č─▒nda emekli maa┼č─▒ alabilmek i├žin uzun y─▒llar sosyal g├╝venlik ┼čemsiyesi alt─▒nda ├žal─▒┼čmak mecburiyetindedir. ├ç├╝nk├╝ o anne-babas─▒na bakmad─▒─č─▒ gibi onun ├žocuklar─▒ da ona bakmayacakt─▒r.

Faturalar─▒n─▒ ve sosyal g├╝venlik primini ├Âdeyebilmek i├žin; gen├žlik ├ža─č─▒n─▒ zorlu bir yar─▒┼č─▒n h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ e─čitim maratonunda; orta ya┼č─▒n─▒ ise ondan daha ac─▒mas─▒z bir rekabetin bulundu─ču i┼č d├╝nyas─▒nda ge├žirmek; modern insan─▒n uymak zorunda oldu─ču yeni toplum kural─▒ (norm) gibi g├Âr├╝n├╝yor. Ne yaz─▒k ki bu, yeni zaman─▒n ac─▒mas─▒z ┬źt├Âre┬╗sidir.

Evet, i┼čin do─črusu modernizm de bir nevi gelenektir ve ├╝stelik bu yeni t├Âreler eski gelenekler gibi toplum nizam─▒n─▒ esas alan kurallar de─čil, paran─▒n g├╝c├╝n├╝ esas alan ekonomi kurallar─▒d─▒r ve bazen ├žok ac─▒mas─▒z olabilmektedir. Bir ba┼čka deyi┼čle, modern insan gelenek ba─člar─▒ndan kurtulurken, onun sa─člad─▒─č─▒ dayan─▒┼čmadan da mahrum olmu┼č; gaddar ekonomi kurumlar─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda yapayaln─▒z kalm─▒┼čt─▒r.

Modern toplum; ferdi hem yaln─▒zla┼čt─▒rmakta, hem de para, teknik imk├ón, medya g├╝c├╝n├╝n kar┼č─▒s─▒nda tamamen g├╝├žs├╝zle┼čtirmektedir. Art─▒k fertler medyan─▒n rekl├óm etti─či ├╝r├╝nleri ihtiya├ž olarak g├Ârmek, propaganda etti─či fikirleri benimsemek ve telkin edilen davran─▒┼člar─▒ sergilemek konusunda tamamen ┼čuursuzca uyup taklit eden bir s├╝r├╝ gibidir. Elbette medyaya h├ókim olan g├╝├ž de kitleleri g├╝tme imk├ón─▒n─▒ siyas├« ve ekonomik n├╝fuzunu daha da art─▒racak ┼čekilde kullanmaktad─▒r. B├Âylece paran─▒n kontrol etti─či medya ve siyaset g├╝c├╝, yine paray─▒ kontrol edenlerin ├ž─▒kar─▒na hizmet etmekte, halk kitleleri ise g├╝├žl├╝ler kar┼č─▒s─▒nda iyice g├╝├žs├╝zle┼čmektedir.

Ne acıdır ki Mevlâ Teâlâ;

┬źArz─▒ ve ├╝zerindeki b├╝t├╝n canl─▒lar─▒, insana hizmet ettirmek┬╗ ├╝zere yaratm─▒┼čken, ┼čimdi insan kendi eliyle in┼ča etti─či kurumlar─▒n mahk├╗mu olmu┼čtur. ─░nsano─člunun temel ihtiya├ž maddelerini zaten bitkiler ve hayvanlar ona haz─▒r sunmaktad─▒r. ─░nsana d├╝┼čen, sadece bu nimetleri hak├ža payla┼čmak i├žin d├╝zenleme yapmaktan ibarettir. Ancak insanlar, d├╝nya d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝ ile ihtiya├žlar─▒ ├žo─čaltt─▒k├ža ├žo─čaltm─▒┼č, sonra da kurduklar─▒ sanayi/ticaret kurumlar─▒n─▒n k├Âlesi h├óline gelmi┼člerdir. ├ťstelik insanlar─▒n ├žo─ču, kendini bu gidi┼č├óta ├Âylesine kapt─▒rm─▒┼čt─▒r ki modernizmin ele┼čtirisi yap─▒l─▒rken bile hatalardan geriye d├Ânmekten ziyade, daha yeni ├žareler aramak, daha da ileri gitmek yolu ara┼čt─▒r─▒lmaktad─▒r.

Elbette m├╝sl├╝manlar modernizmin ele┼čtirisini yaparken bile ├ódil ve hak┼činas bir tutumu benimsemelidirler. Bizim gayemiz, modernizmi k├Âr├╝ k├Âr├╝ne k├Ât├╝lemek ve yeni olan her ┼čeyi reddetmek de─čildir. Aksine, insanlar─▒n yeni imk├ónlar geli┼čtirmesi ve b├Âylece baz─▒ eski zorluklardan kurtulmas─▒ da yine Rabbimizin ihsanlar─▒ndand─▒r.

M├╝sl├╝manlar; modernizmin sa─člad─▒─č─▒ teknolojik nimetlerden yararland─▒klar─▒ gibi bu geli┼čimin alt─▒nda yatan ak─▒lc─▒l─▒k, ilerlemecilik ve meselelere yeni y├Ântemlerle ├ž├Âz├╝m bulma anlay─▒┼č─▒n─▒ da ele┼čtirmezler. Aksine, bug├╝n modern imk├ónlar─▒ zay─▒fa ve mazluma hizmet anlay─▒┼č─▒yla kullanan nice g├╝zel insan─▒m─▒z, bize ├Ârnek olarak ├Ân├╝m├╝zde durmaktad─▒r.

Asl─▒nda biraz d├╝┼č├╝n├╝lecek olursa, g├╝n├╝m├╝z insan─▒n─▒n en b├╝y├╝k problemi; modernizmin getirdi─či imk├ónlar de─čil, modernizmi din yerine ik─üme etmenin g├Ât├╝rd├╝─č├╝ m├ónevi yoksulluktur. Bug├╝n insano─člunun en b├╝y├╝k mahrumiyeti; y├╝ksek ideallere, samim├« hislere sahip olmad─▒─č─▒ i├žin kolayca beh├«m├« arzular pe┼činde s├╝r├╝klenmesidir. ─░┼čte, hem fert hem de toplum olarak insan─▒ bu durumdan kurtaracak olan ise y├╝ksek duygular─▒n─▒ harekete ge├žirecek olan m├óneviyat a┼č─▒s─▒d─▒r.

Bu m├ónev├« dinamizme sahip olanlar; modern hayat─▒n sundu─ču kolayl─▒klar─▒, nefs├ón├« arzular─▒ i├žin de─čil m├ónev├« sorumluluklar─▒ i├žin kullanmaktad─▒rlar. Mesel├ó bug├╝n ula┼č─▒m ve ileti┼čim imk├ónlar─▒ sayesinde d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒na tebli─č, hizmet ve infak i├žin ko┼čanlar bunun bir misalidir. Elbette uzaklara ko┼čarken yak─▒nlar─▒ da ihmal etmemelidir.

Evinin konforunu sohbetler tertiplemek i├žin de─čerlendiren, arabas─▒yla hay─▒r i┼člerine ko┼čan, i┼čleri kolayla┼čt─▒ran makineler sayesinde ilme, irfana, hizmete daha geni┼č zaman ay─▒ran han─▒mlar da toplumumuza ┼čefkat kanatlar─▒n─▒ germektedirler. Yeter ki hizmet, infak ve benzeri niyetler, h├ólis olsun, d├╝nyaya dalman─▒n, d├╝nyev├«le┼čmenin, l├╝ks ve debdebenin bir k─▒l─▒f─▒ ve kamufl├ój─▒ h├óline gelmesin…

Demek ki modern hayat, m├ónev├« bir hayat ya┼čamaya m├ón├« de─čil, belki tam aksine, sa─člad─▒─č─▒ kolayl─▒klarla yard─▒mc─▒ olabilir. Yeter ki imk├ónlarla ┼č─▒mar─▒p gaflete dalmayal─▒m, hesap g├╝n├╝n├╝ hi├žbir zaman unutmayal─▒m…