GEN├çLERE ERDEML─░ YA┼×AMAYI NASIL ├ľ─×RETECE─×─░Z?

Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

Gen├žlik d├Ânemi hakk─▒nda uzmanlar─▒n s─▒k s─▒k dile getirdi─či bir ger├žek vard─▒r:

┬źGen├žlik, ak─▒ldan ziyade hissiy├ót─▒n─▒ dinler.┬╗

Bu, gen├žler ak─▒ls─▒zd─▒r anlam─▒na gelmedi─či gibi, hissiy├ót─▒n─▒ dinleyenler k├╝lliyen yanl─▒┼č yaparlar demek de de─čildir. Hormonlar─▒n etkisiyle gen├žler, hissiyatlar─▒na g├Âre hareket etmek isterler. Davran─▒┼člar─▒na ve tercihlerine y├Ân verecek erdemlerden mahrum olup hiss├« davrananlar, k─▒sa v├ódede mutlu fakat uzun v├ódede ├žok pi┼čman olurlar. Can─▒ istemedi─či h├ólde veya s─▒k─▒c─▒ olsa bile, duygular─▒na g├Âre de─čil akl─▒n─▒n do─čru buldu─čuna g├Âre hareket etmeyi se├ženler ise ┬źke┼čke┬╗siz bir hayat s├╝rerler.

├ťniversiteli gen├ž bir k─▒z─▒n pi┼čmanl─▒k dolu s├Âzleri, s─▒n─▒rlar─▒n ve ideallerin nas─▒l do─čru ├žizilmesi gerekti─čine i┼čaret eder:

ÔÇťBiz, k─▒zl─▒-erkekli bir gruptuk. Hepimizin arkada┼č─▒ vard─▒. Okuldan ├ž─▒kar ├ž─▒kmaz bir yerlere giderdik. ├çok ├žal─▒┼čan, kitap okuyan, memleket meselelerine kafa yoranlara; ┬źinek┬╗ veya ┬źenayi┬╗ derdik. Ama o ┬źinek ve enayiler┬╗ okuyup adam oldular. Ben uyu┼čturucuya ve alkole al─▒┼čt─▒m. Bakt─▒m bunlar da beni mutlu etmiyor. ─░ntihara te┼čebb├╝s ettim. ┼×imdi de okulu terk ettim. Psikiyatri tedavisi g├Âr├╝yorum. Geriye d├Ân├╝p bakt─▒─č─▒mda hep pi┼čmanl─▒k duyuyorum ve ke┼čke diyorum.ÔÇŁ

Prof. Dr. Nevzat TARHAN;

ÔÇťKi┼či beynine hangi alanda zevk almay─▒ ├Â─čretirse, beyin onu yapmaktan zevk almaya ba┼člar.ÔÇŁ der. Erdemli bir hayattan zevk almay─▒ ├Â─črenebilen gen├ž, ileride kendisine ve kar┼č─▒s─▒ndaki ki┼čiye zarar verebilecek duygular─▒na h├ókim olmay─▒ bilecektir. Peki, gen├žler erdemli ya┼čamay─▒ nas─▒l ├Â─čreneceklerdir?

Yiyip i├žmek, gezip tozmak, k─▒zlarla e─členmek varken bir gen├ž niye bunlar─▒n aksini yapacakt─▒r ki? D├╝nya zevklerinden kendini niye mahrum b─▒rakacakt─▒r? Menfaatine uygunsa ve hi├ž kimse de fark etmeyecekse niye yalan s├Âylemeyecektir ki? Kom┼čusuna bir g├╝n ihtiya├ž duymayaca─č─▒na inan─▒yorsa niye onunla yeme─čini payla┼čacak, niye ona vakit harcayacakt─▒r? Bir yoksula ni├žin ikramda bulunacak, ihtiyar anne-babas─▒na ni├žin katlanacak, ni├žin iyilik yapacakt─▒r? Otob├╝steki ya┼čl─▒ya neden yerini verecek, bir k├╝├ž├╝─č├╝ ne menfaati olacak da sevecektir? Memleket bir onunla m─▒ kurtulacak, niye ├žal─▒┼čacakt─▒r ki? Yolda buldu─ču bir c├╝zdan─▒ ni├žin cebine indirmeyecektir? Evlenip de nÔÇÖolacak, niye ├╝st├╝ne bir sorumluluk alacakt─▒r ki? Anla┼čamad─▒klar─▒nda bir ba┼čkas─▒n─▒ niye denemeyecektir? ├ľfke baldan tatl─▒d─▒r ya niye kendisini k─▒zd─▒ran birini af edecektir?

Yalan s├Âylememek, d├╝r├╝st olmak, namuslu olmak, ├žalmamak, anne-babaya iyilik yapmak, vatan─▒na-topra─č─▒na sahip ├ž─▒kmak, k├╝├ž├╝kleri sevmek, b├╝y├╝kleri saymak, ho┼čg├Âr├╝l├╝ olmak, affetmek ┬źher┬╗ d├«nin temel esaslar─▒ndand─▒r. Ve her din erdemli bir hayat ya┼čamay─▒ telkin eder. D├«nin b├Âyle bir g├╝c├╝ varken ondan faydalanmak gerekmez mi?

Normal olan her insan, davran─▒┼člar─▒n─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ bekler. Bu; psikolojide yap─▒lan deneylerle ispatlanm─▒┼č, ┼č├╝phe g├Ât├╝rmeyen bir ger├žektir. Her insan, bir davran─▒┼č─▒n─▒n neticesinde ya bir ├Âd├╝l bulur ya da bir k├Ât├╝ sonu├žtan kendisini korumu┼č olur ki bu da bir ├že┼čit ├Âd├╝ld├╝r.

Bir ├Â─črenci, ders ├žal─▒┼č─▒r ├ž├╝nk├╝ o dersten kalmak istemez.

Bir kad─▒n; ev i┼člerini yapar ├ž├╝nk├╝ daha sonra birikmi┼č ev i┼čleri, ona daha ├žok i┼č ├ž─▒kar─▒r.

Bir erkek, i┼č bulup ├žal─▒┼č─▒r ├ž├╝nk├╝ kazanmak ister.

Kom┼čuya bir tabak ikramda bulunulur, iyi ge├žinilir ├ž├╝nk├╝ bir ba┼čka zaman da ona ihtiya├ž duyulur.

Evl├ót yeti┼čtirilir ├ž├╝nk├╝ ya┼član─▒nca evl├ót anne-babas─▒na bakar diye ├╝mit edilir.

Davran─▒┼č─▒n─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ beklemeyenler, ┼čahsiyet geli┼čiminde ┬źkendini ger├žekle┼čtiren┬╗ler olarak tan─▒mlan─▒r. Ancak toplumda; hi├žbir kar┼č─▒l─▒k beklemeden i┼č ve iyilik yapan, kendini ger├žekle┼čtirmi┼č, say─▒l─▒ insan vard─▒r. Fakat insanlar─▒n geneli, tabiatlar─▒n─▒n bir gere─či olarak; sonu├žlara g├Âre, yani kar┼č─▒l─▒k beklentisiyle hareket edenlerdir. Do─čru s├Âylemenin, d├╝r├╝st olman─▒n, namuslu olman─▒n, ├žalmaman─▒n, vatan─▒na sahip ├ž─▒kman─▒n, b├╝y├╝kleri sevip k├╝├ž├╝kleri sayman─▒n, ho┼čg├Âr├╝l├╝ ve af edici olman─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒nda bir d├«ne inanan i├žin sevap ve cennet m├╝jdesi varsa; insanlar dindar olmaya niye te┼čvik edilmesin ki? ─░nsanlar dindar olmaya ├žal─▒┼čt─▒k├ža bir topluma huzur gelecekse, niye dindar olmak k├Ât├╝ olsun ki?

Bu din d├╝┼čmanl─▒─č─▒ neden bitmez ├╝lkemizde?

Ba┼čbakan;

ÔÇťDindar bir nesil yeti┼čtirmek istiyoruz.ÔÇŁ demek yerine;

ÔÇťErdemli bir nesil yeti┼čtirmek istiyoruz.ÔÇŁ deseydi ayn─▒ yaygara kopar m─▒yd─▒ memlekette?

K├Â┼če yazarlar─▒n─▒n; ÔÇťGen├žleri yeti┼čtirdik de dindarl─▒─č─▒ m─▒ kald─▒?ÔÇŁ, ÔÇť─░┼čsizlik problemine ├ž├Âz├╝m bulduk da dindarl─▒─ča m─▒ s─▒ra geldi?ÔÇŁ, ÔÇťDindar nesli b─▒rak, tinercilere ├ž├Âz├╝m bul!ÔÇŁ gibi ifadeleri ne kadar i├žimizi s─▒zlatan, ac─▒mas─▒z ele┼čtirilerdir. Dindar ya da erdemli diyebilece─čimiz nesiller, zaten tinerci olmayacakt─▒r. Dindar olmay─▒ arzu etmek; tinerci, alkolik, uyu┼čturucu ba─č─▒ml─▒s─▒, kumarbaz olman─▒n ├Ân├╝nde k├Âkten bir m├╝cadele ba┼člatmakt─▒r. ─░┼čsizlik probleminin de ├ž├Âz├╝m├╝; evet dindar olmakta yatmaktad─▒r. ─░┼č├žisine de i┼čverenine de bo┼č durmamay─▒, ├žal─▒┼čkan olmay─▒, d├╝r├╝st olmay─▒, payla┼čmay─▒, zek├ót gibi bir m├╝esseseyle madd├« g├╝c├╝n tek elde toplanmas─▒n─▒ engellemeyi telkin eden bir d├«nin neresindedir k├Ât├╝l├╝k? Vatan─▒ ve milleti i├žin ├žal─▒┼čmay─▒, insan─▒na hizmet etmeyi telkin eden bir d├«nin k├Ât├╝l├╝k neresindedir? M├╝c├óhidlerin m├╝teahhid olmas─▒na, yeni evlerine giderken kitaplar─▒n─▒ sahaflara satmas─▒na k─▒zan muhafazak├ór kesimin k├Â┼če yazarlar─▒n─▒n; m├╝c├óhidlerin m├╝teahhid olmas─▒na de─čil de, m├╝teahhid olduktan sonraki d├«n├« hass├ósiyetlerinin de─či┼čmesine k─▒zmalar─▒ gerekmez miydi? ┬źCaprice Gold sizin mezar─▒n─▒z┬╗ diye ├ž─▒k─▒┼č─▒rken b├Âyle bir zihniyetin dindarl─▒ktan uzakla┼čmakla olu┼čtu─čunu g├Âremiyorlar m─▒yd─▒? ┬źDindar─▒m┬╗ diye ge├žinenlerin de elbet emr-i biÔÇÖl-m├óruf nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nkere ihtiya├žlar─▒ vard─▒r!

Sokaktaki hangi anne-babaya sorulsa ├žocu─čunun erdemli olmas─▒n─▒, di─čer bir ifadeyle ┬źinsan┬╗ olmas─▒n─▒ ister. ┬źDin olmadan, erdem bir topluma nas─▒l ├Â─čretilecek?┬╗ bu ger├žekten zor bir sorudur. Bu g├╝n; ┬źDindar─▒m.┬╗ diye ge├žinenlerin ├Âl├ž├╝s├╝ de hi├žbir zaman dindar olman─▒n ├Âl├ž├╝s├╝ de─čildir. K├Ât├╝l├╝klerden al─▒koymayan namaz─▒n, yoksula yard─▒m etmeyi d├╝┼č├╝nd├╝rmeyen orucun, birlik ve beraberli─čin ├Ânemini kavratmayan hacc─▒n, bir muhtac─▒ ├ób├ód etmeyi hedeflemeyen zek├ót─▒n; dindar olmakla hi├žbir al├ókas─▒ yoktur. Ele┼čtirilmesi gereken; dindar bir gen├žlik isteme arzusu de─čil, dindar olmakla ge├žinen s├Âz├╝m ona d├«ninin ├Âz├╝n├╝ unutan dindarlard─▒r.

Gen├žlere erdemli olmay─▒ ├Â─čretmenin en kolay yolu, onlara dinlerini sevdirmektir. D├«ninin gereklerini yerine getirmekten zevk almay─▒ beynine ├Â─čreten insan, ileride pi┼čman olaca─č─▒ ┼čeyler yapmaktan kendini daha kolay uzak tutabilecektir. Hangi dinden olursa olsun, her dindar insan erdemli olma ├žabas─▒ i├žerisinde olan insand─▒r. S─▒radan insanlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ ┼čekillendiren d├╝rt├╝; sonu├žta bir ├Âd├╝l bulma ya da bir k├Ât├╝ sonu├žtan sak─▒nma ise, sevap ve cennet arzusu ya da cehennemden sak─▒nma iste─či insan davran─▒┼člar─▒n─▒; iyiye, do─čruya, g├╝zele y├Ânlendirecek ├žok g├╝├žl├╝ bir s├óik olacakt─▒r. Ve bunun devlet eliyle olmas─▒ demek, gen├žleri bir dindarl─▒k fabrikas─▒ndan ge├žirmek de─čildir elbet! Yasaklar ve engeller kalkt─▒k├ža, bizim Anadolu insan─▒m─▒z kendi ├žocu─čunu nas─▒l dindar yeti┼čtirece─čini bilecektir! G├Âr├╝nen o ki siyas├«lerin bu konuda endi┼čelenmelerinin as─▒l sebebi; yasaklar ve engeller olmad─▒─č─▒nda, insan─▒m─▒z─▒n yeti┼čtirece─či dindar neslin, gelecekte onlar─▒n ekme─čine ya─č s├╝rmeyecek olmas─▒d─▒r!