K─░BR─░NE T├ľVBE ETMESEYD─░!

Handenur Y├ťKSEL

├çe┼čtiyye vel├«lerinin b├╝y├╝klerinden olan ve soyu, baba taraf─▒ndan Hazret-i ├ľmerÔÇÖe dayanan Ferid├╝ddin MesÔÇśud Genc-i ┼×eker Hazretleri, 1174ÔÇÖte HindistanÔÇÖ─▒n Delhi ┼čehrinde d├╝nyaya geldi. ─░lim ├Â─črenmek i├žin k├╝├ž├╝k ya┼čta Gazne, Ba─čdat, Buh├ór├ó, Kud├╝s, Mekke ve MedineÔÇÖye seyahatler yapt─▒. Talebelerine;

ÔÇťHi├žbir ┼čey kaybedilmi┼č vakti tel├ófi edemez.ÔÇŁ diyerek zaman─▒n de─čerini vurgulayan Ferid├╝ddin MesÔÇśud, canl─▒ bir tev├ózu ├Ârne─čiydi, ├žok zengin talebeleri olmas─▒na ra─čmen, s├╝rekli fakirlik i├žinde ya┼čad─▒. 1265ÔÇÖte 91 ya┼č─▒nda iken vefat eden b├╝y├╝k vel├«, HindistanÔÇÖdaki M├╝ltan ┼čehrine defnedildi. M├╝ltanÔÇÖdaki t├╝rbesi, g├╝n├╝m├╝zde binlerce ziyaret├ži ile dolup ta┼čmaktad─▒r.

***

Ferid├╝ddin MesÔÇśud Hazretleri, bir g├╝n talebeleriyle birlikte bir mecliste sohbet ederken, i├žeriye pek ├žok s─▒rl─▒ i┼čin ustas─▒ bir yogi girdi. Amac─▒, uzun s├╝redir ┼č├Âhretini duydu─ču vel├«nin m├ónev├« g├╝c├╝n├╝ ├Âl├žmekti. Fakat Genc-i ┼×ekerÔÇÖi g├Âr├╝r g├Ârmez kendisini yerde buldu, kalkmak istediyse de kalkamad─▒. Ferid├╝ddin MesÔÇśud, ona ba┼č─▒n─▒ kald─▒rmas─▒n─▒ s├Âyledi, ama o ne ba┼č─▒n─▒ kald─▒rabildi, ne de konu┼čabildi. Israr edilince ise, b├╝y├╝k bir g├╝├žl├╝kle ba┼č─▒n─▒ kald─▒rd─▒ ve titrek bir sesle ┼č├Âyle s├Âyledi:

ÔÇťÔÇôHeybetiniz bana o kadar tesir etti ki, konu┼čam─▒yorum!ÔÇŁ

Bunun ├╝zerine Genc-i ┼×eker, mecliste bulunanlara ┼č├Âyle buyurdular:

ÔÇťÔÇôBu yogi, g├╝c├╝n├╝n verdi─či gururla buraya ├Âv├╝nmeye gelmi┼čti. Fakat Allah Te├ól├ó kibirlenmeyi asla sevmez. E─čer kibrine t├Âvbe etmemi┼č olsayd─▒, ├Âl├╝nceye kadar bu durumda kalacakt─▒.ÔÇŁ

E─×ER PAD─░┼×AH B─░Z ─░SEK!

1432ÔÇÖde EdirneÔÇÖde do─čan Fatih Sultan Mehmed, ├žok gen├ž ya┼čta tahta ├ž─▒kt─▒. Daha ├žocuklu─čunda b├╝y├╝k sorumluluklar─▒ s─▒rt─▒nda ta┼č─▒d─▒, Osmanl─▒ taht─▒nda bulundu─ču s├╝re i├žinde kesintisiz seferler ve gaz├ólarla me┼čgul olarak 17 devlet, 200 k├╝sur ┼čehir ve kale fethetti.

Ulem├óy─▒, ┼čairleri, tasavvuf erbab─▒n─▒ ve sanatk├órlar─▒ daima koruyan ve kollayan, ilm├« geli┼čmeler sa─člamak i├žin m├╝esseseler kuran, bu hedeflere ula┼čmak i├žin b├╝y├╝k imk├ónlar harcamaktan ├žekinmeyen Fatih Sultan Mehmed; 5 May─▒s 1481ÔÇÖde 49 ya┼č─▒nda iken vefat etti. O; ─░stanbulÔÇÖun fethiyle ─░sl├óm d├╝nyas─▒n─▒ ne┼če ve sevince bo─čdu.

***

Y─▒l 1444 idi… Sultan Murad tahttan fer├ógat ederek, Manisa saray─▒na ├žekilmeye karar vermi┼č, bu fer├ógat ├╝zerine Osmanl─▒ taht─▒na hen├╝z 13 ya┼č─▒nda bulunan o─člu ┼×ehzade Mehmed ge├žmi┼čti. Bu de─či┼čiklik Devlet-i AliyyeÔÇÖnin d├╝┼čmanlar─▒n─▒ cesaretlendirmi┼čti.

Karamano─člu, Macar Kral─▒ÔÇÖna yazd─▒─č─▒ mektupta;

ÔÇťOsmano─člu delirmi┼č, tahta o─člunu ge├žirdi. T├╝rkÔÇÖe vurmak i├žin bundan iyi f─▒rsat m─▒ olur?ÔÇŁ diyordu. Kardinal Cesarini de, m├╝sl├╝manlara kar┼č─▒ verilen s├Âzden d├Ânmenin sevap oldu─čunu s├Âyleyerek, Osmanl─▒ ile imzalanan Segedin Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n ihl├ól edilmesi gerekti─čini ileri s├╝r├╝yordu. B├Âylece i├žinde Macar, Leh, Efl├ók, ├çek, H─▒rvat, Sloven, Slovak kuvvetleriyle, Venedik donanmas─▒n─▒n da kat─▒laca─č─▒ b├╝y├╝k bir ha├žl─▒ ordusunun kurulmas─▒na ba┼čland─▒.

├çandarl─▒ Halil Pa┼ča da; bat─▒ d├╝nyas─▒ndaki bu geli┼čmeler ├╝zerine II. MehmedÔÇÖe, pederi II. MuradÔÇÖ─▒ yeniden tahta ├ža─č─▒rmas─▒n─▒n isabetli olaca─č─▒n─▒ bildirdi. Sultan Murad, tahta ge├žmesi gerekti─či belirtilen bir mektupla yeniden vazifeye ├ža─čr─▒ld─▒ysa da, kabul etmemi┼č, n├ózik bir ┼čekilde reddetmi┼čti. Bu defa o─člu Sultan II. Mehmed, babas─▒na ┼ču mealde bir mektup g├Ânderdi:

ÔÇťE─čer padi┼čah biz isek size emrediyoruz, gelip ordunuzun ba┼č─▒na ge├žin; yok siz iseniz, gelip devletinizi m├╝dafaa edin!ÔÇŁ

Bu mektup ├╝zerine teredd├╝tleri ortadan kalkan Sultan II. Murad, ba┼čkumandan s─▒fat─▒yla ordusunun ba┼č─▒na ge├žerek d├╝┼čmana do─čru y├Âneldi.

TOZ, NAMUSUNU K─░RLETMEZ!

Ahmed Cevdet Pa┼ča; 1823ÔÇÖte, BulgaristanÔÇÖ─▒n Lof├ža kasabas─▒nda do─čdu. Devlet hizmetine 21 ya┼č─▒nda Premedi kaz├ós─▒ kad─▒l─▒─č─▒ ile ba┼člad─▒. 1850ÔÇÖde D├ór├╝lmuallim├«n m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne getirildi, bir y─▒l sonra da Enc├╝men-i D├óni┼č ├óz├ól─▒─č─▒na se├žildi. 1853ÔÇÖte (1774-1826 devresi) Osmanl─▒ tarihini yazmakla g├Ârevlendirilen Cevdet Pa┼ča, bir yandan da zaman─▒n siyas├« olaylar─▒n─▒ anlatan Tez├ókir-i CevdetÔÇÖi kaleme ald─▒. 1863ÔÇÖte Anadolu kazaskerli─čine tayin edilen Cevdet Pa┼ča, ├╝├ž y─▒l sonra vez├óret r├╝tbesiyle ├Âd├╝llendirildi. ┼×├╗r├ó-y─▒ Devlet ├╝yeli─čiyle Evkaf, Adliye, D├óhiliye ve Maarif n├óz─▒rl─▒─č─▒ da yapan Pa┼ča, 26 May─▒s 1895ÔÇÖte BebekÔÇÖteki evinde vefat ederek, Fatih Camii haz├«resine defnedildi. Kendisine ┼č├Âhret kazand─▒ran en b├╝y├╝k hizmeti, Hanef├« f─▒kh─▒na dayal─▒ bir kanun kitab─▒n─▒n (Mecelle) haz─▒rlanmas─▒d─▒r.

***

Ahmed Cevdet Pa┼ča 1863 y─▒l─▒nda Bosna ey├óletini tefti┼čle g├Ârevlendirilmi┼čti. O s─▒rada S─▒rplar, s─▒k─▒ bir ┼čekilde asker├« e─čitimle me┼čgul olduklar─▒ndan, bahar mevsiminde Bosna taraflar─▒na sald─▒racaklar─▒ s├Âylentisi ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Bu ihtimale kar┼č─▒l─▒k, orduya destek olmak ve masraf─▒ b├Âlge halk─▒ndan kar┼č─▒lanmak ├╝zere iki alaydan olu┼čan yeni bir asker├« birli─čin te┼čkil edilip sil├óhalt─▒na al─▒nmas─▒ ve h─▒zl─▒ bi├žimde e─čitilmesi pl├ónlanm─▒┼č; bu d├╝┼č├╝nce, Cevdet Pa┼ča taraf─▒ndan s├╝ratle hayata ge├žirilmi┼čti.

Aradan sadece bir ay ge├žmi┼čti, sancak teslim t├Âreni yap─▒lacakt─▒. Pa┼ča, yeni askerin k─▒┼čladan ┼čehir meydan─▒na do─čru talimli bi├žimde y├╝r├╝yerek, halk─▒n m├óneviyat─▒n─▒ y├╝kseltmesini istiyordu. O g├╝n Bosna halk─▒, ┼čehir meydan─▒n─▒ h─▒ncah─▒n├ž doldurmu┼čtu. Bosna 1. TaburuÔÇÖnun talimli neferleri t├╝fekleriyle, y├╝r├╝y├╝┼č talimi ├Â─črenebilmi┼č olanlar─▒ ise t├╝feksiz olarak k─▒┼čladan ├ž─▒k─▒p meydana do─čru y├╝r├╝y├╝┼če ge├žtiler… Yeni askerin k─▒sa s├╝rede kazand─▒─č─▒ bu ola─čan├╝st├╝ seviye, ah├óliyi o derece duyguland─▒rm─▒┼čt─▒ ki, pek ├žo─čunun g├Âzlerinden sevin├ž g├Âzya┼člar─▒ d├Âk├╝l├╝yordu. Dersa├ódetÔÇÖten g├Ânderilen alay sanca─č─▒n─▒ Vali Bey tutuyordu. Cevdet Pa┼ča da sanca─č─▒n bir yan─▒ndan yap─▒┼č─▒p tabura ┼č├Âyle seslendi:

ÔÇťGazi Bo┼čnaklar! ─░┼čte Bosna birinci alay─▒n─▒n sanca─č─▒ budur. Bu sancak, ┼čevketli padi┼čah─▒m─▒z─▒n BosnaÔÇÖya em├ónetidir ki, bu birinci alay i├žin b├╝y├╝k bir iftihar vesilesidir.

Gaziler! Bu sanca─č─▒n ┼čan ve namusunu koruyaca─č─▒n─▒zdan ┼č├╝phe duymuyorum. Fakat sanca─č─▒n namusunu korumaktan ne anl─▒yorsunuz? ├ťzerine toz konmas─▒n diye kapal─▒ bir yerde tutmak m─▒? Hay─▒r, ├Âyle de─čil… Toz, toprak ve kur┼čun yaras─▒ onun namusunu kirletmez. Belki kur┼čun taneleriyle delik de┼čik olsa ┼čan ve ┼čerefi artar. Onun namusu ancak d├╝┼čman ├Ân├╝nde ayaklar alt─▒na d├╝┼čerse kirlenir. Sizler bunun i├žin can─▒n─▒z─▒ fed├ó edeceksiniz!ÔÇŁ diyerek, sanca─č─▒ alay─▒n ba┼č─▒ndaki subaya teslim etti. Sanca─č─▒n tesliminden sonra tabur imam─▒ du├ó etti. Ard─▒ndan yeni askerler ├╝├ž defa;

ÔÇťPadi┼čah─▒m ├žok ya┼ča!ÔÇŁ diye ba─č─▒rd─▒lar, sonra da kaleden yirmi bir p├óre top at─▒ld─▒.

ELMA KOKUSU!

Romanc─▒ ve yazar Abd├╝lhak ┼×inasi H─░SAR, 1887ÔÇÖde ─░stanbul Rumelihisar─▒ÔÇÖnda do─čdu.

On bir ya┼č─▒nda Galatasaray Sult├ón├«siÔÇÖne girdi. 1905ÔÇÖte oradan ayr─▒larak ParisÔÇÖe gitti. 1908ÔÇÖe kadar ParisÔÇÖte ├ëcole Libre des Sciences PolitiquesÔÇÖe devam etti. II. Me┼črutiyetÔÇÖin il├ón─▒ndan sonra (1908) T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ânen yazar, ─░stanbulÔÇÖda Osmanl─▒ Bankas─▒ ve Reji ─░daresiÔÇÖnde, 1931ÔÇÖden sonra ise AnkaraÔÇÖda D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖnda ├žal─▒┼čt─▒. 1948ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖa d├Ânen Hisar, bir s├╝re T├╝rk Yurdu Dergisinin genel yay─▒n y├Ânetmenli─čini ├╝stlendi. Abd├╝lhak ┼×inasi, 3 May─▒s 1963ÔÇÖte ─░stanbul CihangirÔÇÖde vefat etti.

***

Meyve ile aras─▒ hi├ž de ho┼č olmayan Abd├╝lhak ┼×inasi, davet edildi─či yemek masalar─▒na meyve konulmas─▒n─▒ istemezdi. Meyveye olan bu alerjisi sebebiyle manavlar─▒n ├Ân├╝nden ge├žerken bile y├╝z├╝n├╝ ek┼čitir, g├Âzlerini ├ževirip tezg├óhlara bakmazd─▒. Bir defas─▒nda bindi─či taksiyi hemen durdurmu┼č, d─▒┼čar─▒ f─▒rlam─▒┼čt─▒. ┼×a┼čk─▒nl─▒kla kendisine bakakalan ve bu davran─▒┼č─▒n─▒n sebebini soran ┼čof├Âre ┼č├Âyle ├ž─▒k─▒┼čm─▒┼čt─▒:

ÔÇťBu arabada elma kokusu var!ÔÇŁ