ZAMAN VE MEKÂN

Yard. Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

ÔÇťHey gidi eski g├╝nler, hey!ÔÇŁ diye hay─▒fland─▒─č─▒m─▒z az m─▒d─▒r? Ya;

ÔÇťBundan on sene kadar ├Ânce falanca yerde falanca arkada┼člarla ne kadar g├╝zel g├╝nler ge├žirmi┼čtikÔÇŁ dedi─čimiz? Yahut;

ÔÇťYirmi y─▒l ├Ânce falanca yer b├Âyle miydi can─▒m? Her yer park ve bah├žeydi. C─▒v─▒l c─▒v─▒l ├žocuk sesleriyle doluydu!ÔÇŁ diye tepki verdi─čimiz?..

Kurdu─čumuz bu c├╝mlelerle ├Âzledi─čimiz ┼čeyin mek├ónlar oldu─čunu san─▒r─▒z. Mesel├ó, ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒lm─▒┼č olanlar─▒m─▒z;

ÔÇť─░stanbulÔÇÖda ge├žirdi─čimiz o y─▒llar ne kadar g├╝zeldi. Hi├ž k─▒ymetini bilememi┼čiz!ÔÇŁ derler. Pe┼činden ba┼člarlar ─░stanbul h├ót─▒ralar─▒n─▒ y├ód etmeye:

Bahar mevsiminde ├ťsk├╝dar sahili, Salacak… Vapur seslerine kar─▒┼čan mart─▒ sesleri… Fethipa┼čaÔÇÖda a├žm─▒┼č erguvanlar… ├ľ─čle ve ikindi vakitlerinde ─░skele ve Yeni V├ólide Camilerinin kar┼č─▒l─▒kl─▒ ezanlar─▒… A├ž─▒k havada ├çaml─▒ca manzaras─▒… KuzguncukÔÇÖta ak┼čam vakti… Kar┼č─▒ sahilde Ortak├Ây Camii, ├ç─▒ra─čan ve Dolmabah├že Saraylar─▒… Yanda reng├órenk ─▒┼č─▒klar─▒yla, c─▒v─▒l c─▒v─▒l Bo─čazi├ži K├Âpr├╝s├╝… Bu sahilde her biri farkl─▒ bir g├╝zellik bar─▒nd─▒ran Beylerbeyi, Mihr├ób├ód, K├╝├ž├╝ksu, Kanl─▒ca, ├çubuklu, Beykoz… Kar┼č─▒ sahilde Yenik├Ây, Emirg├ón, ─░stinye, Bebek, Be┼čikta┼č… Ya Kad─▒k├ÂyÔÇÖden hareket edip k├Âp├╝kler sa├žarak yol al─▒rken denizde iz b─▒rak─▒p giden bir vapurun g├╝vertesinde gitti─čimiz adalar… Ufukta gittik├že k├╝├ž├╝len meh├«b Ayasofya ve zarif Sultanahmet… Ve as─▒l ─░stanbul: Sur i├ži… Camiler, medreseler, saraylar… Kavrulmu┼č kahve kokan M─▒s─▒r ├çar┼č─▒s─▒, humm├ól─▒ bir u─čra┼č i├žindeki Kapal─▒ ├çar┼č─▒… Hepsi bu kadar m─▒? Tiyatrolar, sinemalar, konserler, ├╝niversiteler, k├╝t├╝phaneler, k├╝lt├╝r merkezleri… ─░stanbul, biraz da bunlar demek!

├ľzlemi az─▒ya alanlar daha neler anmaz:

A─čustosÔÇÖun ortas─▒ndan itibaren d├Âk├╝lmeye ba┼člayan yapraklar, g├╝nlerce s├╝ren ya─čmurlar, hatt├ó b─▒kt─▒r─▒c─▒ trafik ├žilesi, yorgunluk, b─▒kk─▒nl─▒k, stres…

ÔÇťHerkesin ┼čik├óyet etti─či, ama gelenin bir daha ayr─▒l─▒p gidemedi─či bir ┼čehirdi; ben neden ayr─▒ld─▒m!ÔÇŁ derler…

ÔÇťHi├ž de─čilse l├óy─▒k─▒yla de─čerlendirebilsem, g├╝zelliklerinin fark─▒na vararak ya┼čay─▒p da tad─▒n─▒ ├ž─▒karabilseydim!ÔÇŁ diye yak─▒n─▒rlar…

Hayat me┼čgalesine kap─▒l─▒p bu h├órikul├ódelikleri hissetmeden vakit ge├žirdiklerine yanarlar…

Zannederler ki, ├Âzledikleri ┼čey, sayd─▒klar─▒ bu mek├ónlard─▒r! ─░stanbulÔÇÖa d├Ân├╝verseler yine her ┼čey eskisi gibi olacakt─▒r! Yine ├ťsk├╝dar sahilinde, BeykozÔÇÖda, adalarda, Emirg├ónÔÇÖda, sur i├žinde gezerken daha ├Ânceki tecr├╝belerini ya┼čayacaklar, ayn─▒ duygular─▒ hissedeceklerdir…

Heyh├ót, aziz okuyucular─▒m, heyh├ót! Bu bedbahtlar─▒n beklentileri ne kadar bo┼č bir kuruntudur! Eskilerden bir ┬źl├ó edr├«┬╗nin tabiriyle:

Zehî tasavvur-ı bâtıl, zehî hayâl-i muhâl!

Ancak onlar─▒n b├Âyle bir beklenti i├žinde olmalar─▒n─▒ mazur g├Ârmek l├óz─▒md─▒r. ├ç├╝nk├╝ ├Âzlemini ├žektikleri ┼čeyin mek├ón oldu─čunu san─▒yorlar! As─▒l ├Âzlediklerinin belli bir zaman ve o zamanda ya┼čad─▒klar─▒ tecr├╝beler ve hissettikleri duygular oldu─čunun fark─▒nda de─čiller! Yani onlar, asl─▒nda h├ót─▒ralar─▒n─▒ ├Âzl├╝yorlar. Hani bir ┼čark─▒ g├╝ftesinde deniliyor ya:

Tez ge├žse de her sevgide bin h├ót─▒ra vard─▒r
Sevd├ó denilen ┼čey, ya┼čanan h├ót─▒ralard─▒r!

H├ót─▒ralar hat─▒rlan─▒rken g├╝zeldir. Ancak, onlar─▒ tekrar ayn─▒yla ya┼čamak muhaldir. Nitekim bu ki┼čiler; evlerini y├╝kleyip ─░stanbulÔÇÖda eskiden oturduklar─▒ semte ta┼č─▒nsalar, ayn─▒ sokak ve hatt├ó ayn─▒ evde otursalar, ayn─▒ kom┼čularla kom┼čuluk etseler, ayn─▒ bakkaldan ekmek alsalar, yine beklentileri ger├žekle┼čmeyecek, her ┼čey eskisi gibi olmayacakt─▒r! ├ç├╝nk├╝ k├Âpr├╝n├╝n alt─▒ndan ├žok sular akm─▒┼č, zaman bir├žok ┼čeyi de─či┼čtirmi┼č olacak, hi├ž hesap edilmemi┼č engeller ├ž─▒kacakt─▒r:

├çocuklar─▒n kendileriyle birlikte b├╝y├╝yen problemleri, onlar─▒n okumak ve ├žal─▒┼čmak i├žin ayr─▒l─▒p gitmeleri… Beklenmedik h├ódiseler, a─č─▒z tad─▒n─▒ ka├ž─▒ran olaylar, birdenbire bast─▒ran ihtiyarl─▒k… Allah g├Âstermesin, sa─čl─▒k problemleri, ge├žim s─▒k─▒nt─▒s─▒…

Bu aksiliklerin hi├žbiri olmad─▒ diyelim. Bahsini etti─čimiz ki┼čilerin beklentileri yine ger├žekle┼čmeyecektir! ├ç├╝nk├╝ zaman, bir daha geri ├ževrilemedi─či gibi zaman─▒n bir diliminde meydana gelen bir vakÔÇÖa veya hissedilen bir duygu da bir daha geri ├ževrilemez. Bir sevincin payla┼č─▒lmas─▒, bir g├╝zelli─čin fark edilmesi, bir bulu┼č veya sanata hayranl─▒k duyulmas─▒, bir ideale g├Ân├╝l verilmesi, ya┼čanan bir co┼čku, hissedilen bir ┼čevk… Bunlar, ya┼čand─▒klar─▒ ├óna hast─▒rlar. Bir daha yenilenemezler!

ÔÇťEfendim, ben; ┬ź├çanakkale ┼×ehitlerine┬╗ ┼čiirini her okuyu┼čumda ├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇÖn─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ g├╝nlere giderim… S├╝leymaniye CamiiÔÇÖnde her namaz k─▒l─▒┼č─▒mda ayn─▒ ihl├ós─▒ yakalar─▒m…

Gelse o ┼č├╗h meclise n├óz u teg─üf├╝l eylese

┼čark─▒s─▒n─▒ her dinledi─čimde ayn─▒ ┼čekilde hislenirim…ÔÇŁ diyenlere inanmay─▒n, de─čerli okuyucular─▒m! Bunlar bir sanat eseri veya herhangi bir g├╝zellik hakk─▒nda farkl─▒ zamanlarda hissettikleri duygular─▒ birbirine benzetiyor, birbirine yak─▒n ┼čevkler duyuyor, birbirini and─▒ran heyecanlara kap─▒l─▒yorlar, fakat ayr─▒m─▒na varamad─▒klar─▒ i├žin hepsini ayn─▒ san─▒yorlar… ├ç├╝nk├╝ her an ├Âzeldir. Her bir anda ya┼čanan olaylar ve hissedilen duygular da ├Âzeldir. Kad├«m Grek feylesoflar─▒ndan birine ait ┼ču me┼čhur s├Âze hak vermemek elde de─čildir:

ÔÇťBir nehirde iki defa y─▒kanamazs─▒n─▒z! ├ç├╝nk├╝ ikinci defa nehre girdi─činizde ne su demin y─▒kand─▒─č─▒n─▒z sudur, ne de siz deminki sizsinizdir. Her ikinizde de de─či┼čiklik olmu┼čtur!ÔÇŁ

ÔÇťEfendim, ben; eskiden ┼čevk ve heyecan duydu─čum i┼čleri, -yapt─▒─č─▒m andaki hislerimin derecesinin y├╝ksekli─čine ve d├╝┼č├╝kl├╝─č├╝ne ald─▒r─▒┼č etmeksizin- bug├╝n de yapmak, eski h├ót─▒ralar─▒m─▒ imk├ón ├Âl├ž├╝s├╝nde yeniden ya┼čamak isterim. S├╝leymaniye CamiiÔÇÖne her gidi┼čimde g├Ân├╝l ufkumda ayn─▒ derecede inki┼čaflar olmasa, bazen biraz fazla, bazen biraz d├╝┼č├╝k olsa da aramaz, ben yine de oraya giderim.ÔÇŁ diyerek yelkenleri suya indirenlere diyece─čim bir ┼čey yok. E─čer -Allah korusun- daha ├Ânce s├Âz├╝n├╝ etti─čimiz aksilikler olmazsa onlar, -e─čer ├Âzl├╝yorlarsa- eskiden ya┼čad─▒klar─▒ mek├ónlara gidip h├ót─▒ralar─▒n─▒ yeniden hayata ge├žirmeyi deneyebilirler. Ancak h├ót─▒ralar─▒n─▒n ayn─▒yla yeniden hayata d├Ân├╝┼čece─či, eski hislerinin ayn─▒yla y├╝reklerinde ├žarpaca─č─▒ hevesine kap─▒lmamak kayd─▒yla… ├ç├╝nk├╝ bu m├╝mk├╝n de─čildir! Zaman─▒n bir diliminde ya┼čananlar onunla birlikte ge├žip gitmi┼čtir. Ge├žen zaman; geri getirilemedi─či gibi, onlar da bir daha geri getirilemez.

Allah -celle cel├ól├╝h├╗- neden zamana yemin ediyor? ├ç├╝nk├╝ geri d├Ânm├╝yor. Bu sebeple de de─čeri bilinmedi─činde insan─▒n h├╝sran─▒na sebep oluyor.

┼×u ├óna kadar de─čerlendiremedi─čimiz, dolay─▒s─▒yla h├╝sran i├žinde oldu─čumuz zamanlar muhakkak olmu┼čtur. Art─▒k onlar gelip ge├žti. ┼×imdi ├Ân├╝m├╝ze bakmal─▒y─▒z. ├ľm├╝r sermayesi b├╝t├╝n├╝yle bitip; tamam─▒yla h├╝srana u─čramadan, ├Ân├╝m├╝zdeki zaman─▒n kadrini bilmeliyiz. Mill├« ┼čairimiz Mehmed ├ékifÔÇÖin bir Arap ┼čairinden terc├╝me etti─či beyit hepimizin ┼či├ór─▒ olmal─▒:

┘ůěÂ┘ë ┘üěžě¬ ┘łěž┘ä┘ůěĄ┘ů┘ä ě║┘ŐěĘ
┘ü┘ä┘â ěž┘äě│ěžě╣ěę ěž┘äě¬┘Ő ěú┘ćě¬ ┘ü┘Ő┘çěž

Ge├žen ge├žmi┼čtir art─▒k, ├ón-─▒ m├╝stakbelse m├╝bhemdir,
Hay├ót─▒ndan nas├«bin, bir ┼ču ge├žmek isteyen demdir.