ZAMAN VE ─░NSAN

Hadi ├ľNAL hadional@mynet.com

─░nsano─člu i├žin nedir zaman?

Kimilerine g├Âre uzun, kimilerine g├Âre k─▒sa; d├Ân├╝┼č├╝ ve tekrar─▒ imk├óns─▒z hayat yolu. Tabi├« bu ba┼čs─▒z ve sonsuz m├╝cerret kavram─▒n, bilinen boyutu… E┼čref-i mahl├╗kat olarak yarat─▒lan, ak─▒l ile donat─▒lan insan; kendine g├Âre yorumlam─▒┼č, dilimlemi┼č, adland─▒rm─▒┼č bu m├╝cerret kavram─▒. ┬źMil├ót┬╗ demi┼č, ┬źas─▒r┬╗ demi┼č, ┬źy─▒l┬╗ demi┼č; sonra d├Ânm├╝┼č y─▒l─▒n g├Âsterdi─či de─či┼čikliklere bakarak ┬źmevsim┬╗ demi┼č. Yetmemi┼č mevsimleri aylara; aylar─▒ haftalara b├Âlm├╝┼č. G├╝ne┼čin do─ču┼ču ile bat─▒┼č─▒, onu yeni adland─▒rmalara zorlam─▒┼č olacak ki bu defa da g├╝n├╝, saati, dakikay─▒, saniyeyi bulmu┼č. Sonra bir ko┼čudur tutturmu┼č, tutmak, hi├ž de─čilse de at ba┼č─▒ birlikte olmak i├žin zamanla; ama nafile! Bazen h─▒zl─▒ bazen yava┼č; bazen bir r├╝zg├ór gibi esen, bazen su gibi akan zaman─▒ ne tutabilmi┼č, ne de ard─▒ndan yeti┼čebilmi┼č. Zaman; s─▒rr─▒n─▒, gizlili─čini muhafaza ederek hep s─▒r kalm─▒┼č. ├élemi ke┼čfeden, atomu par├žalayan, genetik kodlamalar─▒ ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼čan insano─člu; s─▒ra zamana gelince ona s├Âz ge├žirememenin buruklu─čunu ya┼čam─▒┼č sonra d├Ânm├╝┼č;

Ne i├žindeyim zaman─▒n,
Ne de b├╝sb├╝t├╝n d─▒┼č─▒nda…

deyivermi┼č.

Uzun ince bir yolday─▒m,
Gidiyorum g├╝nd├╝z-gece…

diye tutturdu─ču t├╝rk├╝ bakm─▒┼č ├žok uzad─▒; o zaman da ┼čeker yapm─▒┼č zaman─▒, katm─▒┼č ├žay─▒na:

Kar─▒┼čt─▒r ├žay─▒n─▒ zaman erisin,
K├Âp├╝k k├Âp├╝k duman duman erisin.

demi┼č. Bilene, anlayana her bir ├ón─▒ dah├« d├╝nyan─▒n en k─▒ymetli hazinelerinden daha de─čerli olan zaman; hik├óyelere, romanlara konu olmu┼č, olaylara ve durumlara y├Ân vermi┼č, ┼čiirlerde sat─▒r aralar─▒na gizlenerek hasret olmu┼č, ├Âzlem olmu┼č, dert olmu┼č.

Peki, durdurulmas─▒, geriye d├Ând├╝r├╝lmesi imk├óns─▒z olan zaman─▒ ger├žekten yakalamak k─übil de─čil mi? Haydi diyelim yakalayamad─▒k, onunla birlikte, onunla bar─▒┼č─▒k ya┼čamaya engel bir h├ól var m─▒? Ah ├žekmeden, eyvahlanmadan, ke┼čkelere yer vermeden onu de─čerlendirmek; hatt├ó onu i├ž g├╝zelliklerimizle bezeyerek gelece─če ta┼č─▒mak;

ÔÇťOh be! O, beni maddeten y─▒pratt─▒ ama ben onu m├ónen yendim.ÔÇŁ diyebilmenin hazz─▒na varmak ├žok mu zor insan i├žin?

Karamsarl─▒─ča gerek yok. B├╝t├╝n mesele, zaman─▒ kontrol alt─▒na alabilmekte; i┼čte o zaman vars─▒n zaman ├Ân├╝m├╝zde ko┼čmaya ├žal─▒┼čs─▒n, dizginleri elimizde olur ya! Peki, nas─▒l ba┼čaraca─č─▒z bunu? ├ľncelikle ve ├Âzellikle bir ├ón─▒n─▒ dah├« bo┼ča ge├žirmeyerek, onu gereksiz ve anlams─▒z i┼člerde t├╝ketmeyerek.

An dedim de akl─▒ma geldi. Sahi an nedir? Zaman─▒n en k├╝├ž├╝k dilimi… Bir de ├ón─▒ ya┼čamak var. ├çok s─▒k duyar─▒z bu s├Âz├╝. Peki, ├ón─▒ ya┼čamak nedir? Her ┼čeye bo┼č verip g├╝n├╝n├╝ g├╝n etmek mi? Hay─▒r, ├ón─▒ ya┼čamak; gelece─či d├╝┼č├╝nerek hareket etmektir. Birtak─▒m de─čerlere sahip ├ž─▒karak g├╝zelliklere kula├ž atmaya karar vermektir. Hayallere, umutlara, ba┼čar─▒lara y├╝r├╝mektir.

ÔÇťHi├ž ├Âlmeyecek gibi ama yar─▒n ├Âlecek gibi hareket edebilmektir.ÔÇŁ ─░lerleyen ├Âm├╝rde ke┼čkelere yer vermemek i├žin pl├ón ve programl─▒ olmakt─▒r. All├óhÔÇÖ─▒n bize bah┼četti─či hayat─▒; ertelemeden, ├Âtelemeden de─čerlendirebilmektir. Hayata g├╝l├╝mseyerek bakabilmektir. Yerine g├Âre, h─▒rs─▒m─▒za gem vurup, ├Âfkemize yenik d├╝┼čmemektir. ├én─▒n en ger├žek ve en ge├žerli zaman dilimi oldu─čunun idraki i├žerisinde olabilmektir. Evet, ├ón─▒ iyi de─čerlendirebiliyorsak, zamanla olan meselemizde de olduk├ža mesafe alm─▒┼č─▒z demektir. Yar─▒nlarda geriye d├Ân├╝p bakt─▒─č─▒m─▒zda;

ÔÇťKe┼čke o g├╝nleri tekrar ya┼čayabilsem. ┼×unu ┼č├Âyle, bunu b├Âyle yapard─▒m; hayat─▒m ├žok daha farkl─▒ olurdu…ÔÇŁ diye hay─▒flanan insanlardan olmamak i├žin ├ón─▒; ├Ân├╝n├╝, ard─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek de─čerlendirmeliyiz.

Bana sorsan─▒z; ┬źEn b├╝y├╝k savurganl─▒k, anla ba┼člayan zaman─▒n israf─▒d─▒r.┬╗ derim.

Gelin isterseniz sizinle, ele-avuca s─▒─čmayan ┼ču zaman kavram─▒ ile bar─▒┼č─▒k ya┼čaman─▒n hatt├ó onu lehimize kullanman─▒n yol ve y├Ântemlerini ara┼čt─▒ral─▒m:

Uyand─▒k sabahleyin, g├╝n ─▒┼č─▒madan. Ak─▒l defterimizde bo┼č ve beyaz bir sayfa a├žt─▒k. O g├╝n yap─▒lmas─▒ gereken i┼člerin bir listesini yapt─▒k. Ha unutmadan yap─▒lmas─▒ bize zor gelenleri ve ├Âncelikli olanlar─▒ listemizin ba┼č─▒na koyduk. Sonra, sonras─▒ kolay… Atlamadan, savsaklamadan ┬źbismill├óh┬╗ diyerek listemizdeki i┼čleri s─▒ras─▒ ile yapal─▒m. ├ť┼čenge├žli─če, b─▒kk─▒nl─▒─ča, ertelemeye, ├Âtelemeye yer vermedi─čimiz s├╝rece; zaman─▒, avucumuzun i├žerisine alm─▒┼č oluruz. Bu s├Âyledi─čim, zaman─▒n bir g├╝nl├╝k dilimini kendi lehimize ├ževirmenin yolu. Bu metodu; haftalara, aylara y─▒llara, ideal ve hedeflere g├Âre de yapabilirsek… ─░┼čte o zaman, zaman bize eyvallah etmek zorunda kal─▒r.

Peki, zaman─▒ iyi de─čerlendirmek, onu kendi lehimize ├ževirmek amac─▒ ile yapaca─č─▒m─▒z pl├ónlar─▒n d─▒┼č─▒nda da yapacaklar─▒m─▒z var m─▒? Olmaz olur mu? ├ľncelikle kendimize g├╝venmeliyiz. ┬źBunun zamanla ne ilgisi var?┬╗ diyeceksiniz hemen. Var elbette. ├çok isteyip de yapamad─▒klar─▒m─▒z─▒n temelinde; ┬źBen bunu yapamam, beceremem, g├╝c├╝m yetmez, kuvvetim k├óf├« gelmez, ba┼č edemem…┬╗ ger├že─či yatm─▒yor mu? O h├ólde zamanla yar─▒┼čta, kendimize g├╝venmemiz ┼čart. Bizi hem fizik hem de ruh bak─▒m─▒ndan g├╝├žlendirecek olan olumlu d├╝┼č├╝nme de zamanla yar─▒┼čta bize yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Zaman k─▒ymetli elbette; onun k─▒ymetini insan, ya┼č─▒ ilerleyip sorumluluklar─▒, beklentileri art─▒nca daha fazla anl─▒yor. ├çocukluk ve gen├žlik d├Ânemlerindeki pl├óns─▒z ve savruk ya┼čaman─▒n muhasebesini yap─▒p maliyetini ├ž─▒kar─▒nca insan, eyvahlan─▒yor, ke┼čkeler kafas─▒nda dans ediyor ama nafile! O h├ólde i┼čin ba┼č─▒ndayken, zaman─▒n bizi oyuncak olarak kullanmas─▒na m├╝saade etmemeli; zamanla oynad─▒─č─▒m─▒z her ma├žta sahadan galip ayr─▒lmay─▒ hedeflemeliyiz.

Bakın, Âlemlere Rahmet olarak yaratılan Peygamber Efendimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem- bir hadislerinde;

ÔÇť├édemo─čullar─▒na ┼čunlar sorulmad─▒k├ža asla yerinden ayr─▒lamaz.ÔÇŁ buyuruyor. Peki, nedir bu sorular?

ÔÇť├ľmr├╝n├╝ nerede ve ne ┼čekilde ge├žirdin?ÔÇŁ,

ÔÇť─░lmin ile ne yapt─▒n?ÔÇŁ,

ÔÇťMal─▒n─▒ nerede kazan─▒p nereye harcad─▒n?ÔÇŁ,

ÔÇťBedenini nerede y─▒pratt─▒n?ÔÇŁ (Tirmiz├«, K─▒y├ómet, 1)

┼×imdi biz, b├╝t├╝n bu sorular kar┼č─▒s─▒nda zaman─▒ su├žlayabilir miyiz? ┬źYeti┼čemedim, yetmedi!┬╗ diyebilir miyiz? O h├ólde, gemileri yakmadan;

ÔÇť─░ki g├╝n├╝ e┼čit olan ziyandad─▒r.ÔÇŁ had├«sine s─▒ms─▒k─▒ sar─▒larak, gerekli tedbirlerimizi zaman─▒nda almal─▒; zaman─▒, zaman ge├žirmeden de─čerlendirme ve lehimize kullanabilecek ┼čekle getirmeliyiz.