┬źLe Saint Coran┬╗, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n Bir M├╝sl├╝man Taraf─▒ndan Yap─▒lan ─░lk Frans─▒zca Meali

Can ALPG├ťVEN├ç alpguvenc@gmail.com

MUHAMMED HAMÎDULLAH

Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin hayat─▒yla ilgili ├žal─▒┼čmalar─▒ndan dolay─▒ Pakistan DevletiÔÇÖnin kendisine l├óy─▒k g├Ârd├╝─č├╝ en y├╝ksek dereceli hil├ól-imtiyaz ni┼čan─▒n─▒ kabul etmi┼č, fakat para ├Âd├╝l├╝n├╝ ─░sl├óm├óbadÔÇÖdaki ─░sl├óm Ara┼čt─▒rmalar─▒ Enstit├╝s├╝ne ba─č─▒┼člam─▒┼čt─▒. Ayn─▒ ┼čekilde Kral Faysal para ├Âd├╝l├╝n├╝ de almam─▒┼čt─▒.

Muhammed Ham├«dullah, y─▒llar ├Ânce ─░mam-Hatip Okulu talebelerine verdi─či bir seminerde gen├žlere ┼ču tavsiyede bulunmu┼čtu:

ÔÇťBaz─▒ ├ževrelerin sizleri k├╝├ž├╝msemesi ve ilgisiz kalmas─▒ sizi asla ├╝zmesin. ├ç├╝nk├╝ sizler, All├óhÔÇÖ─▒n en sevdi─či insan olan Hazret-i PeygamberÔÇÖin meslekta┼člar─▒s─▒n─▒z. O, mukaddes em├óneti sizlere b─▒rakt─▒. Sizler, All├óhÔÇÖ─▒n em├ónetine s─▒ms─▒k─▒ sar─▒l─▒n─▒z ki, OÔÇÖnun sevdi─či kullar aras─▒na giresiniz! All├óhÔÇÖ─▒n en sevdi─či insanlar; OÔÇÖnun d├«nini, yani OÔÇÖnun emir ve yasaklar─▒n─▒ duyuran, tebli─č edenlerdir!ÔÇŁ

├ľL├ťM├ťNE KADAR VATANSIZ YA┼×ADI!

Muhammed Ham├«dullah, 1908 ┼×ubatÔÇÖ─▒nda Hint alt k─▒tas─▒ndaki Haydar├óbad ┼čehrinde d├╝nyaya geldi. Babas─▒, Haydar├óbad Nizaml─▒─č─▒n─▒n ba┼č m├╝ft├╝lerinden Eb├╗ Muhammed Hal├«lullahÔÇÖt─▒. Haydar├óbad Osmaniye ├ťniversitesi Hukuk Fak├╝ltesinde ┬źDevletler Hukuku┬╗ alan─▒nda y├╝ksek lisans yapan, ard─▒ndan ┬ź─░sl├óm Devletler Hukuku┬╗ ile ilgili doktoras─▒n─▒ tamamlamak i├žin AlmanyaÔÇÖn─▒n Bonn ┼čehrine giden Ham├«dullah; SanÔÇśa, Mekke, Medine, Beyrut, ┼×am, Kahire ┼čehirlerinin k├╝t├╝phanelerinde ara┼čt─▒rmalarda bulunduktan sonra 1932ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖa da geldi. Bir y─▒l sonra doktoras─▒n─▒ bitirdi─činde 25 ya┼č─▒ndayd─▒.

1936-1946 y─▒llar─▒ aras─▒nda Osmaniye ├ťniversitesi Hukuk Fak├╝ltesiÔÇÖnde ┬ź─░sl├óm Hukuku┬╗ ve ┬źDevletler Hukuku┬╗ profes├Âr├╝ olarak hizmet verdi. 1946ÔÇÖda Haydar├óbad Nizaml─▒─č─▒n─▒n Birle┼čmi┼č MilletlerÔÇÖe ├╝ye olmas─▒n─▒ temin etmek i├žin se├žildi─či delegasyonda ├╝lkesinin istikl├óli i├žin b├╝y├╝k m├╝cadele veren Ham├«dullah; HindistanÔÇÖ─▒n, bu topraklar─▒ i┼čgal etmesi ├╝zerine vatanda┼čl─▒ktan ├ž─▒kar─▒ld─▒. O, 1935ÔÇÖte ikinci doktoras─▒n─▒ tamamlad─▒─č─▒ FransaÔÇÖdan s─▒─č─▒nma hakk─▒ istedi ve 1996ÔÇÖya kadar tam 48 y─▒l ParisÔÇÖte vatans─▒z (heimatlos/haymatlos) stat├╝s├╝nde ya┼čad─▒.

ARAP├çA, M├ťÔÇÖM─░NLER─░N ANAD─░L─░!

O; Arap├ža, Fars├ža, T├╝rk├že, ─░ngilizce, Frans─▒zca, Almanca ve ─░talyanca ba┼čta olmak ├╝zere on be┼čten fazla lisan biliyordu. 1950ÔÇÖlerin ba┼člar─▒nda bir s├╝re PakistanÔÇÖ─▒n ilk anayasas─▒yla ilgili haz─▒rl─▒k ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan Prof. Ham├«dullah, 1952ÔÇÖden itibaren 23 y─▒l boyunca ─░. ├ť. Edebiyat Fak├╝ltesi ┬ź─░sl├óm Ara┼čt─▒rmalar─▒ Enstit├╝s├╝┬╗nde misafir profes├Âr unvan─▒yla dersler verdi. Ayr─▒ca ─░stanbulÔÇÖun yan─▒s─▒ra Ankara, Erzurum, Konya, ─░zmir ve KayseriÔÇÖde pek ├žok konferans verdi.

Paris d─▒┼č─▒nda; zamanlar─▒n─▒n en ├žo─čunu T├╝rkiyeÔÇÖde, ├Âzellikle ─░stanbulÔÇÖda ge├žiriyor, bu ├╝lke insan─▒ i├žin g├Âstermi┼č oldu─ču ├žabadan b├╝y├╝k mutluluk duyuyordu. Sebebini soranlara;

ÔÇť─░sl├óm d├╝nyas─▒; bat─▒l─▒lar taraf─▒ndan bi├žilip, darmada─č─▒n edildi. ─░nan─▒yorum ki, ─░sl├óm medeniyeti yeniden bu ├╝lkeden dirilip y├╝kselecek, bir g├╝ne┼č gibi parlayacakt─▒r. Bu y├╝kseli┼čte ben de pay sahibi olmak ve yar─▒n ├óhirette -in┼č├óallah- bu nasiple sevinmek istiyorum.ÔÇŁ diyordu.

Bir konferans i├žin FatihÔÇÖteki ─░stanbul ─░mam-Hatip OkuluÔÇÖna ├ža─čr─▒lm─▒┼čt─▒. Konu┼čmas─▒na ┼č├Âyle ba┼člad─▒:

ÔÇťGen├žler! Size ─░ngilizce, Frans─▒zca, Almanca, Urduca, hatt├ó kendimi biraz zorlasam T├╝rk├že de hitap edebilirim. Fakat Arap├ža hitap edece─čim.

Zira Arap├ža biz m├╝sl├╝manlar─▒n ana dilidir.

├ç├╝nk├╝ Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin zevce-i t├óhireleri (temiz e┼čleri), bizim analar─▒m─▒zd─▒r, onlar─▒ ├╝mm├╝ÔÇÖl-m├╝ÔÇÖmin├«n (m├╝ÔÇÖminlerin muhterem anneleri) olarak hat─▒rlar─▒z. ─░┼čte bu v├ólidelerimizin dili Arap├ža idi!ÔÇŁ

Konu┼čmas─▒n─▒, gen├žleri bu dili ├Â─črenmeye heveslendirmek, ┬źAna dil┬╗imize te┼čvik etmek amac─▒yla; sade bir Arap├ža ile ve k─▒sa c├╝mlelerle yapm─▒┼čt─▒.

S├ťNNET OLMADAN D─░N OLMAZ!

1975 y─▒l─▒yd─▒… ─░stanbul Y├╝ksek ─░sl├óm Enstit├╝s├╝nde konferans veriyordu. Sorular fasl─▒na ge├žildi─činde elini kald─▒ranlardan biri ┼č├Âyle bir soru y├Âneltti:

ÔÇťÔÇôHocam, duyuyoruz ki baz─▒ kimseler; ┬źS├╝nnet namazlar─▒ k─▒lmasan─▒z, s├╝nnet ib├ódetleri yapmasan─▒z da olur.┬╗ diyorlar. Bu do─čru mudur, bu konuda ne buyurursunuz?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôPeygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- zaman─▒nda biri ├ž─▒k─▒p da; ┬źBu All├óhÔÇÖ─▒n emri, bu ise PeygamberÔÇÖin emri; ikisi aras─▒nda fark vard─▒r.┬╗ deseydi; ona herkesin ittifakla;

┬źH├óz├ó k├ófir! (─░┼čte k├ófirin ta kendisi!)┬╗ diyece─činden hi├ž ┼č├╝pheniz olmas─▒n! Ama f─▒k─▒h a├ž─▒s─▒ndan meseleye bakacak olursak, sizin de bildi─činiz gibi iki emir ya da tavsiye aras─▒nda d├╝nyev├« ve uhrev├« m├╝eyyideler a├ž─▒s─▒ndan fark vard─▒r… Ancak, d├«nimizde s├╝nneti k├╝├ž├╝msemenin merdut oldu─ču (red olundu─ču) a├ž─▒kt─▒r. Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin s├╝nneti olmadan din olmaz!ÔÇŁ1

Y├ťZ K─░┼×─░ D─░NL─░YORMU┼×├çASINA!

1954-1978 y─▒llar─▒ aras─▒nda ParisÔÇÖteki ─░lm├« Ara┼čt─▒rmalar Mill├« Merkezinde (T├ťB─░TAK benzeri bir kurulu┼č) ara┼čt─▒rmac─▒ olarak ├žal─▒┼čt─▒. ParisÔÇÖte bir ─░sl├óm K├╝lt├╝r Merkezinin kurulmas─▒nda ├Ânc├╝ oldu. Bu arada farkl─▒ dinlere mensup pek ├žok kimsenin ─░sl├ómiyetÔÇÖi kabul├╝ne vesile oldu ki, bunlar─▒n ├žo─ču ayd─▒n kimselerdi. Cuma g├╝nleri Paris CamiiÔÇÖnde vaaz ediyor, Pazar g├╝nleri ParisÔÇÖte M├╝sl├╝man Talebe Derne─činde akademisyen ├Â─črencilere, ilm├« seminerler veriyordu.

Muhammed Ham├«dull├óhÔÇÖ─▒n talebelerinden Prof. Dr. ─░hsan S├╝reyya SIRMA, bir h├ót─▒ras─▒nda ┼čunlar─▒ anlat─▒yor:

ÔÇťParisÔÇÖte so─čuk bir k─▒┼č g├╝n├╝yd├╝, hafif bir kar at─▒┼čt─▒r─▒yordu. Hafta sonlar─▒ her hafta birimiz; derne─če yar─▒m saat ├Ânce gider, mek├ón─▒ s├╝p├╝r├╝r, sobay─▒ yakar, salonu seminere haz─▒rlard─▒. Seminerler her Pazar 14:30ÔÇÖda ba┼člar, n├Âbet├žiler 14:00ÔÇÖda gelirdi. O Pazar, s─▒ra bende idi. Yerleri temizlemi┼č, sobay─▒ tutu┼čturmu┼čtum. Az sonra -her zaman oldu─ču gibi- Hoca geldi. M├╗tad oldu─ču ├╝zere, kibar bir reveransla benimle tokala┼čt─▒. Sonra dinleyicileri beklemeye ba┼člad─▒k. Aradan yar─▒m saat ge├žti, hi├ž kimse gelmedi. Ben;

┬źSobay─▒ s├Ând├╝r├╝p gidelim.┬╗ d├╝┼č├╝ncesiyle tam sobaya e─čilmi┼čtim ki;

┬źÔÇôNe yap─▒yorsun?┬╗ diye seslendi.

┬źÔÇôKimse gelmedi, sobay─▒ s├Ând├╝relim, gidelim.┬╗ dedim. O kibar insan, hafif├že bana do─čru e─čildi ve kula─č─▒mdan tutarak beni yukar─▒ kald─▒rd─▒ktan sonra;

┬źÔÇôBug├╝n buray─▒, dinleyici yok, diye kapat─▒p gidersek, bir daha ebediyen a├ž─▒lmaz! Ge├ž kar┼č─▒ma otur, semineri seninle yapaca─č─▒m!┬╗ dedi ve beni kar┼č─▒s─▒na oturtarak, kendisini y├╝z ki┼či dinliyormu┼č gibi, bana bir saat ders anlatt─▒.2

FİKRÎ BEKÇİLİK YAPIYORUM!

Peygamber ├ó┼č─▒─č─▒, h├óf─▒z-─▒ KurÔÇÖ├ón, d├╝nya nimetlerine zerrece de─čer vermeyen, tev├ózu ve merhamet ├óbidesi Muhammed Ham├«dullah Hoca; ─░sl├óm├« hassasiyeti fevkal├óde y├╝ksek bir ─░sl├óm ├ólimiydi. Son g├╝nlerinde ─░m├óm-─▒ Gaz├ól├« ve Ahmed ─░bn-i Hanbel ├╝zerindeki ├žal─▒┼čmalar─▒yla tan─▒nm─▒┼č me┼čhur oryantalist Henry LAOUSTÔÇÖun, College de FranceÔÇÖdaki konferanslar─▒na devam ediyordu. Her sene de─či┼čik konularda konferans ┼čeklinde ders veren Prof. Laoust, o seneki konferanslar─▒n─▒ Gaz├ól├«ÔÇÖnin ─░hy├óÔÇÖs─▒na ay─▒rm─▒┼č, bu kitab─▒ analiz ediyordu.

Bir talebesi, LaoustÔÇÖun anlatt─▒klar─▒na HocaÔÇÖn─▒n ihtiyac─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ bildi─činden, neden bu seminerlere devam ederek, vaktini bo┼ča harcad─▒─č─▒n─▒ sorunca, ┼ču ibretli cevab─▒ vermi┼čti:

ÔÇťÔÇôSeminerlere devam eden ├Â─črencilerin tamam─▒ m├╝sl├╝man ve hi├žbiri ─░hy├óÔÇÖy─▒ okumam─▒┼č. ┼×ayet ben haz─▒r bulunursam, M├Âsy├ Laoust, onlara yanl─▒┼č ┼čeyler anlatamaz, sizi farkl─▒ bi├žimde y├Ânlendiremez! Size fikr├« bek├žilik yap─▒yorum!ÔÇŁ

***

Hayat─▒ boyunca m├╝cerred (yaln─▒z, bek├ór) ya┼čayan ve 1978ÔÇÖde emekli olduktan sonra da ilm├« ara┼čt─▒rmalar─▒na devam eden Ham├«dullah, hastal─▒─č─▒n─▒n ilerlemesi ├╝zerine, 1996ÔÇÖda ABDÔÇÖye giderek, Florida eyaletinin Jacksonville ┼čehrindeki akrabalar─▒n─▒n yan─▒na yerle┼čti. Orada 17 Aral─▒k 2002ÔÇÖde 94 ya┼č─▒nda iken vefat eden Muhammed Ham├«dullah, JacksonvilleÔÇÖdeki m├╝sl├╝man mezarl─▒─č─▒na defnedildi.

1959ÔÇÖda ParisÔÇÖte telif etti─či ┬źLe Saint Coran┬╗ (Aziz KurÔÇÖ├ón), KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin bir m├╝sl├╝man ├ólim taraf─▒ndan yap─▒lan ilk Frans─▒zca terc├╝mesi olup KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n bir bat─▒ dilinde en ├žok okunan me├ólidir. Telif etti─či pek ├žok eser aras─▒nda ┬ź─░sl├óm Peygamberi┬╗ ve ┬źHazret-i PeygamberÔÇÖin Sava┼člar─▒┬╗ en ├Ânemlileridir.

____________________

1 ─░smail KARA, S├Âz├╝ Dilde Hayali G├Âzde, ─░stanbul, 2005, s. 222.
2 İhsan Süreyya SIRMA, Muhammed Hamîdullah Hocamdan Mektuplar, İstanbul, 2006, s. 7.