Patronluk De─čil KOM┼×ULUK VE KARDE┼×L─░K

Yard. Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

Son y─▒llarda T├╝rkiyeÔÇÖnin Orta Do─ču ile daha fazla al├ókadar oldu─ču bir ger├žektir. Bu durum, ├╝lkemizde ve ├ževre ├╝lkelerde farkl─▒ tepkilerin olu┼čmas─▒na sebep oldu. Baz─▒ yabanc─▒ ├╝lkeler gibi bizden baz─▒lar─▒ da; ┬źAcaba eksenimiz mi kay─▒yor?┬╗ endi┼česine kap─▒l─▒rken de─či┼čik ├ževrelerde bir ┬źneo-Osmanl─▒c─▒l─▒k┬╗ kayg─▒s─▒ da dillendirilmeye ba┼čland─▒. Hislerine ma─čl├╗p tabiat─▒m─▒z gere─či, baz─▒lar─▒m─▒z─▒n ham├ós├« duygular─▒n─▒n kaynamas─▒ da bu kayg─▒y─▒ k├Âr├╝kledi.

H├ólbuki son zamanlarda T├╝rkiyeÔÇÖnin Orta Do─čuÔÇÖya y├Ânelik sevindirici ilgisi, ayaklar─▒ yere basan ger├žek├ži bir d├╝┼č├╝nce ile ele al─▒nmal─▒d─▒r. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 30 Ekim 1918ÔÇÖde fiilen, 1922ÔÇÖde saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒yla da resmen tarihe kar─▒┼čt─▒─č─▒ ve art─▒k eski h├óliyle yeniden sahne almas─▒n─▒n imk├óns─▒z oldu─ču unutulmamal─▒d─▒r.

Bu imk├óns─▒zl─▒k ┼ču ger├žeklerle ├želi┼čmez:

Devlet-i Aliyye-i Osm├óniyye ve T├╝rkiye Cumhuriyeti -her ne kadar baz─▒ esasl─▒ paradigma de─či┼čikliklerine i┼čaret ediyor olsa da- devletimizin farkl─▒ zamanlardaki resm├« isimlerinden ibarettir. Yoksa yukar─▒da kaydetti─čimiz tarihlerde g├Âkten zembille yepyeni bir millet inmi┼č de─čildir. Osmanl─▒ Devleti ve onun v├órisi olan T├╝rkiye Cumhuriyeti aras─▒nda kurucu unsurlar─▒n─▒n ayn─▒ olmas─▒ bak─▒m─▒ndan hi├žbir farkl─▒l─▒k yoktur. M├╝esseselerimizin ├žo─ču da imparatorluk devrinden g├╝n├╝m├╝ze intikal etmi┼čtir. Bu sebeple bug├╝n bir├žok m├╝essese cumhuriyetten daha ya┼čl─▒d─▒r ve kurulu┼čunun bilmem ka├ž y├╝z├╝nc├╝ y─▒l─▒n─▒ kutlamaktad─▒r.

O h├ólde Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ┬źeski h├óliyle yeniden sahne almas─▒n─▒n imk├óns─▒zl─▒─č─▒┬╗ ile kast─▒m─▒z─▒n ne oldu─čunu izah edelim:

Osmanl─▒ Devleti, farkl─▒ paradigmalar─▒n h├ókim oldu─ču bir zaman diliminde ve bir k─▒s─▒m ┼čartlar─▒n sevkiyle kurulup geli┼čerek fonksiyonunu icr├ó etmi┼čtir. Tarih├« olaylar─▒n ayn─▒yla tekrar─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin rol├╝n├╝ yerine getirdi─či ┼čartlar ┼ču anda yoktur. Bug├╝n bamba┼čka ger├žeklerle kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z. Yap─▒lmak istenenler ancak bu ger├žekler dikkate al─▒narak yap─▒labilir. Ge├žmi┼č ise, bu konuda bize ancak ilham ve enerji verir.

Bu safhada ham├ós├« duygulara kap─▒lmak ve bunu yerli-yersiz dillendirmek, yap─▒lmak istenenlerin baltalanmas─▒na da sebep olabilir. ├ç├╝nk├╝ T├╝rkiyeÔÇÖnin ilgisini y├Ânlendirdi─či co─črafyalarda ya┼čayan insanlardaki Osmanl─▒ imaj─▒, emperyalizmin uzun s├╝re yapt─▒─č─▒ mes├ó├« sebebiyle yeterince iyi olmayabilir. Unutmayal─▒m ki, Frans─▒z ─░htil├óliÔÇÖnden sonra geli┼čen kavmiyet├žilik cereyan─▒ imparatorluklar─▒n da y─▒k─▒l─▒┼č─▒yla b├╝t├╝n d├╝nyada mill├« devletlerin kuruldu─ču yepyeni bir s├╝re├ž ba┼člatm─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re├žten ba┼čta ├╝lkemiz olmak ├╝zere b├╝t├╝n Orta Do─ču ├╝lkeleri etkilenmi┼čtir. Her ├╝lke; e─čitim ve enformasyon yollar─▒yla kendi vatanda┼č─▒n─▒ ┼čekillendirmeye u─čra┼čm─▒┼č, kendi z├óviyesinden bir tarih ┼čuuru olu┼čturmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

Bizler tarih derslerinde; ┬źBirinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Araplar─▒n bizi arkadan han├žerledi─či┬╗ni okuyarak b├╝y├╝rken, bizim ┬źhan├žerleme┬╗ kelimesiyle ifade etti─čimiz h├ódisenin Arap d├╝nyas─▒nda h├ól├ó ┬źes-Sevrat├╝ÔÇÖl-Arabiyyet├╝ÔÇÖl-K├╝br├ó / B├╝y├╝k Arap Devrimi┬╗ ad─▒yla an─▒ld─▒─č─▒n─▒ unutmayal─▒m! Bu durumda mesel├ó bize, ┬ź─░ngiliz i┼čbirlik├žisi┬╗ olarak g├Âsterilen ┼×erif H├╝seyinÔÇÖin, s├Âz gelimi ├ťrd├╝n halk─▒na, ┬źKurey┼čÔÇÖe mensup, Hazret-i Peygamber soyundan gelen m├╝b├órek bir adam┬╗ olarak takdim edilmesine ┼ča┼č─▒rmamal─▒y─▒z! ├ľyleyse, tarihi bu do─črultuda ├Â─črenen ortalama bir ArapÔÇÖ─▒n zihnindeki Osmanl─▒ imaj─▒n─▒n ┬źArap entelekt├╝ellerini katleden Cemal Pa┼ča┬╗n─▒n ├Âtesine ge├žmeyebilece─či hesap edilmelidir! Cumhuriyetin kurulu┼č y─▒llar─▒nda yap─▒lan ink─▒l├óplar─▒n, ba┼čta Arap d├╝nyas─▒ olmak ├╝zere b├╝t├╝n ─░sl├óm ├óleminde T├╝rklerin irtidat etti─čine yorulmas─▒ ve uzun y─▒llar bu y├Ânde yap─▒lan yay─▒nlar─▒n b─▒rakt─▒─č─▒ menf├« intib├ó da bu imaj─▒ iyice kirletmektedir.1

┼×u h├ólde Orta Do─ču ile ili┼čkiler yeni yeni geli┼čirken ham├ós├« duygular i├žerisinde ┬źOsmanl─▒┬╗ kelimesini s─▒k├ža tel├óffuz etmek ├žok isabetli g├Âr├╝nmemektedir. ┼×├╝phesiz Osmanl─▒ ba┼čta olmak ├╝zere ecdad─▒m─▒z─▒n ─░sl├ómÔÇÖa hizmetleri olmu┼čtur. HindistanÔÇÖ─▒n ─░sl├ómla┼čmas─▒nda GaznelilerÔÇÖin, S├╝nn├« d├╝┼č├╝ncenin korunup geli┼čtirilmesinde Sel├žuklularÔÇÖ─▒n, Mo─čollar ve ha├žl─▒lara kar┼č─▒ m├╝cadelede Meml├╗klerÔÇÖin, Bo┼čnak ve ArnavutlarÔÇÖ─▒n ─░sl├ómÔÇÖla bulu┼čmas─▒ ve ba┼čta Ma─črip ├╝lkeleri olmak ├╝zere ─░sl├óm d├╝nyas─▒n─▒n ist├«l├ólara kar┼č─▒ korunmas─▒nda Osmanl─▒larÔÇÖ─▒n hizmetleri ink├ór edilemez. Ancak unutmayal─▒m ki, bu hizmetleri yapanlar bizler de─čil, atalar─▒m─▒zd─▒! Onlar─▒n hatalar─▒ndan bizler mesÔÇÖul tutulamayaca─č─▒m─▒z gibi, yapt─▒klar─▒ hizmetlerin m├╝k├ófat─▒n─▒ da bizler hak edemeyiz.2

Yeni yeti┼čen nesillere tarih ┼čuuru vermek amac─▒yla onlar─▒n hizmetlerinin ├Ârnek al─▒nmas─▒ ayr─▒ bir husustur ve elbette gereklidir. Ancak bunun ├Âtesinde, ba┼čkalar─▒n─▒n nezdinde devaml─▒ atalar─▒m─▒z─▒n ─░sl├ómÔÇÖa yapt─▒─č─▒ hizmetleri dile getirmenin, m├╝sl├╝man olu┼čunu Hazret-i PeygamberÔÇÖin ba┼č─▒na kakan bedev├«lerin derekesine inmekten ve -h├ó┼č├ó- All├óhÔÇÖa minnet etmekten pek bir fark─▒ yoktur! Unutmayal─▒m ki, AraplarÔÇÖ─▒n ─░sl├ómÔÇÖa olan hizmetleri T├╝rklerinkinden hi├ž de az de─čildir! Bir tarafta Pirene Da─člar─▒ÔÇÖn─▒ a┼č─▒p FransaÔÇÖya, di─čer tarafta ise ├çinÔÇÖe kadar ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ula┼čt─▒r─▒p T├╝rkler de d├óhil olmak ├╝zere bu il├óh├« mesaj─▒ d├╝nyaya tan─▒tan ve ─░sl├óm medeniyetinin kurulup geli┼čmesine ├Ân ayak olan AraplarÔÇÖd─▒r.

Asl─▒nda bu hususlar─▒n ele al─▒nmas─▒ndaki temel yanl─▒┼čl─▒k, tarihin anakronik bir tarzda okunu┼čundan, yani ├žo─ču bat─▒ men┼čeli olan g├╝n├╝m├╝z kavram ve de─čerleriyle anla┼č─▒l─▒p yorumlanmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r. Yukar─▒da i┼čaret etti─čimiz tarih├« h├ódiselerin olu┼čumu safhas─▒nda T├╝rkl├╝k ve Arapl─▒k g├╝n├╝m├╝zde bu kelimelere y├╝klenen anlam─▒yla g├╝ndemde de─čildir.

Mesel├ó ─░bn-i Kayy─▒m el-Cevziyye, es-Sav├óikuÔÇÖl-M├╝rsele ad─▒ndaki eserinde Gazneli MahmudÔÇÖun hizmetlerinden ve S├╝nn├«li─či desteklemesinden ├Âvg├╝yle bahseder, ancak T├╝rkl├╝─č├╝ne hi├ž temas etmez. Ayn─▒ ┼čekilde F├ót─▒m├«lerÔÇÖi ve Abb├ósi hal├«felerini bask─▒ alt─▒na alan B├╝veyh├«lerÔÇÖi de ┼×i├«likleri sebebiyle yerer, fakat birincilerin Arap ve ikincilerin Fars as─▒ll─▒ olu┼člar─▒n─▒ hi├ž anmaz. ├ç├╝nk├╝ o zamanki h├ókim de─čerler insanlar─▒ ─▒rklar─▒na g├Âre de─čil, din ve mezheplerine g├Âre tasnif ediyordu. Bu ger├že─či g├Âz ├Ân├╝ne al─▒rsak Sel├žuklu ve Osmanl─▒larÔÇÖ─▒n Orta Do─čuÔÇÖya h├ókim olmas─▒n─▒, o ├ža─člarda ya┼čayan insanlar─▒n ┬źT├╝rklerÔÇÖin ├╝lkelere h├╝kmetmesi┬╗ ┼čeklinde de─čerlendirmediklerini anlar─▒z.

Meml├╗k sultan─▒ BaybarsÔÇÖ─▒n ElbistanÔÇÖda Mo─čollarÔÇÖ─▒ yenip Anadolu beylerine yard─▒m etmek ├╝zere KayseriÔÇÖye kadar gelmesi, o ├ža─člarda ┬źbir Arap ├╝lkesi h├╝k├╝mdar─▒n─▒n bir T├╝rk ├╝lkesini ele ge├žirmesi┬╗ olarak anla┼č─▒lmad─▒─č─▒ gibi, Yavuz Sultan SelimÔÇÖin Suriye ve M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ ele ge├žirmesi de ┬źbir T├╝rk padi┼čah─▒n─▒n Arap ├╝lkelerini i┼čgal etmesi┬╗ olarak anla┼č─▒lm─▒yordu. Bu h├ódiselerin, o zamanki insanlar─▒n zihninde; m├╝sl├╝man bir sultan─▒n daha g├╝├žl├╝ olan ba┼čka bir m├╝sl├╝man sultan taraf─▒ndan bertaraf edilmesinin ├Âtesinde bir anlam─▒ yoktu.

O ├ža─člarda insanlar aras─▒ndaki ihtil├óflarda kavmiyetin hi├žbir rol├╝ yoktu demiyoruz elbette. Ancak bu duygular g├╝n├╝m├╝zdeki gibi belirgin ve m├╝essir de─čildi. Kavmiyet├žilik g├╝n├╝m├╝zdeki anlam─▒na Frans─▒z ─░htil├óliÔÇÖnden sonra kavu┼čup yayg─▒nla┼čt─▒ ve daha sonra; ┬źKavim, kavmiyet├žili─čin ├žocu─čudur!┬╗ me┼čhur s├Âz├╝nde belirtildi─či gibi tarih bu anlay─▒┼ča g├Âre yeniden yaz─▒lmaya ba┼čland─▒. H├ókim olan bu anlay─▒┼čla birlikte en cihan┼č├╝mul de─čerlendirilmesi gereken ilim adamlar─▒ bile ─▒rklar─▒na g├Âre tasnif edilmeye kalk─▒┼č─▒ld─▒. Mesel├ó T├╝rkler B├«r├╗n├«ÔÇÖnin T├╝rk, Araplar Arap, ─░ranl─▒lar Fars ve hatt├ó Ruslar Rus as─▒ll─▒ oldu─čunu ileri s├╝rd├╝!

Tarihin kavmiyet├ži bir anlay─▒┼čla yorumlan─▒p yaz─▒lmaya ba┼članmas─▒, T├╝rklerde Osmanl─▒ ├╝zerinden T├╝rkl├╝─č├╝ ├ódeta di─čer m├╝sl├╝man milletlere h├ókimiyet kurmak, a─čabeylik yapmak ├╝zere se├žilmi┼č bir millet olarak g├Âsteren a┼č─▒r─▒ ham├ós├« duygular─▒n geli┼čmesine sebep oldu─ču gibi baz─▒ Arap ├╝lkelerinde de Osmanl─▒ as─▒rlar─▒n─▒ ┬źAhd├╝ÔÇÖl-ihtil├óliÔÇÖl-Osm├ón├« / Osmanl─▒ i┼čgal d├Ânemi┬╗ ┼čeklinde tavsif eden, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni ┬źemperyalist┬╗ g├Âren bir zihniyetin ortaya ├ž─▒kmas─▒na sebep oldu.

AmerikaÔÇÖn─▒n Afganistan ve IrakÔÇÖtaki ac─▒ tecr├╝belerinin de g├Âsterdi─či ├╝zere, asker├« fetihler devrinin kapand─▒─č─▒ ├ža─č─▒m─▒zda, sevindirici geli┼čmeler kaydetmeye ba┼člayan T├╝rk-Arap ili┼čkileri; g├╝n├╝m├╝z ┼čartlar─▒na uygun olarak taraflar─▒n birbirini m├╝s├óv├« g├Ârd├╝─č├╝ i├žtim├ó├«, iktis├ód├«, k├╝lt├╝rel vb. alanlardaki ortakl─▒klar olarak geli┼čtirilmeli, ucuz ham├ós├« duygulara kurban edilmemelidir. Esasen ┼ču ├óna kadar bu ili┼čkileri geli┼čtirmeye ├žal─▒┼čan yetkililerin s├Âyleyip yapt─▒klar─▒ da bundan ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Ancak bu konuda en ufak bir kaz├ón─▒n ya┼čanmamas─▒ i├žin sadece yetkililer de─čil, ba┼čta bas─▒n olmak ├╝zere halk olarak hepimiz mesÔÇÖ├╗liyetimizin ┼čuurunda olarak hareket etmeliyiz.
_________________

1 Bu hususta rahmetli Ahmet KABAKLI Hoca, Temellerin Duru┼čmas─▒ ad─▒ndaki eserinde c├ólib-i dikkat nakillerde bulunmaktad─▒r.

2 el-Bakara 2/134.