─░NT─░HAL ─░HT─░MAL─░

Sadettin KAPLAN sadettinkaplan@gmail.com

Halk edebiyat─▒m─▒zda saz ┼čairlerinin s├╝rd├╝rd├╝kleri bir gelenek vard─▒r. ┬źUsta┬╗ g├Âzetiminde yeti┼čip de ustala┼čan saz ┼čairi, bu gelene─če uyarak il il dola┼č─▒r ve halk kahveh├ónelerinde, k├Ây odalar─▒nda veya meydanlarda manz├╗melerini saz e┼čli─činde ├žal─▒p ├ž─▒─č─▒r─▒rlar. En az─▒ndan eskiden ├Âyleydi…

Bu ├ó┼č─▒klar─▒n, manz├╗melerini bir yerlere yazmalar─▒ da eksiklik ve gelene─če ayk─▒r─▒ say─▒l─▒rd─▒. Onlar, ┼čiirlerini ya irtic├ól├« olarak s├Âyler, ya da ├Ânceden dizdikleri manz├╗melerini ezberlerinden s├Âylerlerdi…

Ancak, gittikleri y├Ârelerdeki ┼čiir sever kimseler; bunlar─▒ dinler, sonra da ho┼člar─▒na gidenleri ┬źc├Ânk┬╗ ad─▒ verilen defterlere kaydederlerdi… Ne yaz─▒k ki, bu gelene─čin baz─▒ sak─▒ncalar─▒ vard─▒r. Halk, k├Âylerine gelen bir ├ó┼č─▒─č─▒n manz├╗mesi i├žinde ge├žen mahall├« baz─▒ s├Âz ya da ifadeleri anlayamad─▒─č─▒ zaman, bu s├Âz veya ifadeyi kendi muhitinde kullan─▒lan bir s├Âzle de─či┼čtirebilirdi.

Halk denen ar┼čiv; gelip giden ├ó┼č─▒klar─▒ da, onlardan dinlediklerini de zaman i├žinde birbirine kar─▒┼čt─▒r─▒r, belleklerinde kalanlarla bir bak─▒ma yepyeni ko┼čmalar, sem├ó├«ler ├╝retebilirdi. Ve ├žo─ču kez b├Âyle de olmu┼čtur. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar, ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n ne kadar zor bir i┼če kalk─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ ortaya koymu┼čtur…

G├╝n├╝m├╝zde, baz─▒ y├Ârelerde Karacao─članÔÇÖa ait oldu─ču s├Âylenen bir ko┼čma, bir ba┼čka y├Ârede bir ba┼čka ozan─▒n ad─▒yla s├Âylenir. ├ťstelik ya kelimesi kelimesine ayn─▒ ya da baz─▒ de─či┼čikliklere u─čram─▒┼č olarak…

├ľn├╝mde iki ko┼čma var. Biri ├é┼č─▒k Dertli, di─čeri ├é┼č─▒k Seyr├ón├«ÔÇÖye ait. Daha do─črusu, bir ko┼čma iki halk ozan─▒na mal edilmi┼č durumda… Aralar─▒nda ├žok az fark olan bu iki ko┼čma, belki de ayn─▒ ko┼čmad─▒r.

─░ki ozan da ├žok ├╝nl├╝… Bir intih├óle tenezz├╝l edecek kimseler de─čiller, diye d├╝┼č├╝nmek ve ummak istiyoruz… Biraz ya┼č fark─▒yla ikisi de ayn─▒ ├ža─č─▒n sanatk├órlar─▒…

├é┼č─▒k Dertli, (1772-1845) y─▒llar─▒ aras─▒nda, ├é┼č─▒k Seyr├ón├« ise (1807-1866) y─▒llar─▒ aras─▒nda ya┼čam─▒┼č… Dertli, Bolu ilinin Gerede il├žesi Sahnalar k├Ây├╝nde; Seyr├ón├«, Kayseri ilinin Develi il├žesinde do─čmu┼č.

Bir edeb├« intihal ihtimalini d├╝┼č├╝nmek istemesek de, ara┼čt─▒rmalarda ne b├╝y├╝k yanl─▒┼čl─▒klar ve aksakl─▒klar─▒n ortaya ├ž─▒kabilece─čini g├Âstermesi a├ž─▒s─▒ndan her iki ko┼čmay─▒ yorumsuz olarak sunmay─▒ uygun g├Ârd├╝k. Her iki halk ┼čairimizi de rahmetle anarak…

______________

NOT: Cemil YENER, T├╝rk Halk Edebiyat─▒ Antolojisi, ─░stanbul 1973, s. 121 ve 149ÔÇÖdan al─▒nm─▒┼čt─▒r…

├é┼×IK DERTL─░ÔÇÖN─░N KO┼×MASI

Girdâb-ı mihnette kapandın kaldın,
Vermedin bir yandan ses kara baht─▒m…
Anlad─▒m gafilsin uykuya dald─▒n,
Deli poyraz gibi es kara baht─▒m…

Âlemde bir candan korkulmaz iken,
Pen├ženden kimseler kurtulmaz iken,
Aslana kaplana y─▒rt─▒lmaz iken,
Deldirdin tilkiye pes kara baht─▒m…

Dertliy├ó, ├ž─▒kar m─▒ bu i┼čin ucu,
┼×imdi fark eden yok alt─▒n─▒, tuncu,
Evvel be─čenmezdin mesti, pabucu,
Verdirdin ├žar─▒─ča mes kara baht─▒m…

├é┼×IK SEYR├éN├ÄÔÇÖN─░N KO┼×MASI

Nice defterlerden ismim sildirdim,
Gelmedi hi├ž senden ses kara baht─▒m..
Baht─▒n gemisinde yelken yok bildin,
Durma lodos gibi es kara baht─▒m…

Âlem yıkıcıdır, yoktur yapıcı,
Kimi cell├ót olmu┼č, kimi kap─▒c─▒,
Ezel giymez iken mesti, pabucu,
Verdirdin ├žar─▒─ča mes kara baht─▒m…

A─č─▒r meclislerde s─▒k─▒lmaz iken,
Mengeneye versen b├╝k├╝lmez iken,
Seyrânî aslana yıkılmaz iken,
Derdinden tilkiye pes kara baht─▒m.