┬źTEN, ─░SMA─░LÔÇÖE BENZER; CAN, ─░BRAH─░MÔÇÖE…┬╗

YAZAR : Dr. Yakup ┼×AFAK yakupsafak@hotmail.com

Genel olarak Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n d├╝┼č├╝nce d├╝nyas─▒na bakt─▒─č─▒m─▒zda g├Âr├╝yoruz ki insan─▒n temel g├Ârevi, asl─▒n─▒ aramak ve ona ula┼čmakt─▒r. Mesnev├«ÔÇÖnin ilk beyitlerinde anlat─▒ld─▒─č─▒ gibi; as─▒l vatan─▒ndan, yani ruhlar ├óleminden, cem├ól-i mutlak olan sevgilisinden, dostlar─▒ndan ayr─▒lan insan; bu gurbet diyar─▒nda ─▒st─▒raplarla yo─črulup kem├óle erdik├že, m├ónen tek├óm├╝l edip de─čer kazand─▒k├ža asl─▒na, yani o sonsuz de─čerler kayna─č─▒na yakla┼čabilir.

Gerek Allah kat─▒nda, gerekse insanlar nezdinde ki┼činin de─čer kazanabilmesi, de─čerli olmas─▒ yani alt─▒n ve g├╝m├╝┼č gibi tortulardan ar─▒nabilmesi, daima nefsiyle, hemcinsleriyle ve hayat ┼čartlar─▒yla m├╝cadele etmesine; toplum hayat─▒na kat─▒l─▒p ─▒st─▒rap ├žekmesine; b├Âylece her t├╝rl├╝ bilgi, tecr├╝be, vukuf sahibi olmas─▒na ve nihayet hemcinsleriyle ├╝nsiyet ve ├╝lfeti bozmayacak bir ├╝sl├╗pla; do─čru i┼čler, do─čru tercihler yapmas─▒na ba─čl─▒d─▒r.

Ancak bu da yeterli de─čildir. ├éyet-i ker├«mede buyuruldu─ču ├╝zere1 insan, do─čru oldu─čuna ├«man etti─či de─čerler ve kaideler ├žer├ževesinde al─▒┼čt─▒─č─▒, sevdi─či, zevk ald─▒─č─▒ ┼čeylerden fer├ógat etmedik├že; asl├« hedef u─črunda, b├╝y├╝k faydalar i├žin k├╝├ž├╝k kazan─▒mlar─▒ kurban verme bas├«retine ve cesaretine eri┼čmedik├že yine sa─čl─▒kl─▒ geli┼čme g├Âsteremez. Nitekim Hazret-i Mevl├ón├ó diyor ki:

ÔÇťDo─črusu sava┼člar bar─▒┼ča sebep olur. Rahata zahmetle ula┼č─▒l─▒r. (3/990, 393)2 PeygamberimizÔÇÖin sava┼č─▒, bar─▒┼ča sebep olmu┼čtur. Bu son devirdeki bar─▒┼č, o sava┼č sayesindedir. (1/3866) Varl─▒─č─▒ nerede arayal─▒m? Varl─▒─č─▒ terk etmede… Bar─▒┼č─▒ nerede umal─▒m? Bar─▒┼čtan vazge├žmede!ÔÇŁ (6/823-4)

Mevl├ón├óÔÇÖya g├Âre s├Âz konusu fer├ógate ve fed├ók├órl─▒─ča direnme, anne karn─▒nda ba┼člar. ─░nsano─čluna, di─čer canl─▒larda oldu─ču gibi kendini sevme, kendinden r├óz─▒ olma, ├ževresini benimseme ├Âzellikleri verilmi┼čtir. ├édemo─člu benimsedi─či ve al─▒┼čt─▒─č─▒ ┼čeylerden kopmak istemez; bu tamah sebebiyle kendisinde korkular geli┼čir. MesneviÔÇÖnin 3. defterinde konu g├╝zel bir tarzda ele al─▒nm─▒┼čt─▒r. Mevl├ón├ó diyor ki:

ÔÇťAnne karn─▒ndaki ├žocu─ča birisi dese ki:

┬źÔÇôD─▒┼čar─▒da pek d├╝zg├╝n, pek g├╝zel bir ├ólem var… Enine, boyuna geni┼č bir yery├╝z├╝… Orada nice nimetler var, nice sonsuz yiyecek ┼čeyler. Da─člar, denizler, ovalar, bostanlar, ba─člar, ├žay─▒rlar… Pek y├╝ksek, parlayan bir g├Âky├╝z├╝… G├╝ne┼č, ay ─▒┼č─▒─č─▒, y├╝zlerce s├╝h├ó y─▒ld─▒z─▒. Do─čudan, bat─▒dan, y─▒ld─▒zdan, poyrazdan, esen yeller… Ba─člar, bah├želer gelin gibi s├╝slenmekte, bezenmekte… O ├ólemdeki hayranl─▒k veren ┼čeyler anlat─▒lamaz ki… Sen, neden bu kapkaranl─▒k yerde mihnetler i├žindesin? Bu darac─▒k ├žarm─▒hta kan yemektesin; hapis i├žinde, pislikler i├žinde, s─▒k─▒nt─▒lar i├žindesin?┬╗ ├çocuk, kendi h├óline bak─▒p bunlar─▒ ink├ór eder, bu el├žilikten y├╝z ├ževirir.

┬źÔÇôOlmayacak ┼čey, hileden, yalandan ba┼čka bir ┼čey de─čil.┬╗ der. (…) (├ç├╝nk├╝) tamah, kula─ča bir ┼čey duyurmaz. Anne karn─▒ndaki ├žocuk da kana d├╝┼čk├╝nl├╝k g├Âsterdi─činden, o a┼ča─č─▒l─▒k yurtlarda kan, onun g─▒das─▒ oldu─čundan, tamah ona bu d├╝nya ile ilgili s├Âzleri i┼čittirmez. Bedendeki kan─▒, g├Ânl├╝ne sevdirir.

(Do─čduktan sonra) s├╝t ninesi, s├╝te al─▒┼čm─▒┼č ├žocu─čun a─čz─▒n─▒ nimetle ho┼č eder. Ama ├žocu─ču memeden kesti mi ona y├╝zlerce bah├želerin, bostanlar─▒n yolunu a├žm─▒┼č olur. (…) (─░nsan) kandan kesilince s├╝t i├žmeye, s├╝tten kesilince lokma yemeye ba┼člar. Lokmadan kesildi mi Lokman kesilir, gizli matl├╗ba talip olur. Nefsin bo─čaz─▒ vesveseden bo┼čald─▒ m─▒ ululuk vahyine konuk olur. Hul├ósa ya┼čamam─▒z, s├╝tten kesilmemize ba─čl─▒d─▒r. Sen de yava┼č yava┼č kendini g─▒dadan kesmeye ├žal─▒┼č vessel├óm.ÔÇŁ (3/42 vd.)

Yukar─▒da ├žizilen tabloda; anne karn─▒ndaki ├žocu─čun, daha de─čerli olana ula┼čmas─▒ i├žin, al─▒┼čt─▒─č─▒, sevdi─či ve kendini g├╝vende hissetti─či ortam─▒ fed├ó etmesi gerekiyordu. Kez├ó o, tek bir lezzetten ibaret olan s├╝tten vazge├žmedik├že, bir├žok de─či┼čik lezzeti tatma ve tan─▒ma ┼čans─▒na eri┼čemeyecekti. Bu durum, hayat boyu b├Âylece s├╝r├╝p gider. Mesel├ó okula ilk ba┼člayan ├žocuklar, s─▒cac─▒k anne kuca─č─▒n─▒ ve al─▒┼čageldikleri aile ortam─▒n─▒ kolay kolay fed├ó edemezler. Bu hususta Mesnev├«ÔÇÖde nice de─čerli yorumlar ve orijinal benzetmeler vard─▒r. Hazret-i P├«r der ki:

Peygamber -aleyhissel├óm- buyurmu┼čtur ki:

ÔÇť├ľ─č├╝t vermek ├╝zere iki melek ho┼č bir s├╗rette ┼č├Âyle nid├ó ederler:

┬źY├ó Rabb├«, muhta├žlara ihtiya├žlar─▒ olan ┼čeyi verenleri doyur; verdikleri her dirheme kar┼č─▒l─▒k y├╝z bin m├╝k├ófat ver! Y├ó Rabb├«, mal─▒n─▒ esirgeyenlere de ziyan i├žinde ziyandan ba┼čka bir ┼čey verme!┬╗ÔÇŁ Allah u─čruna ekmek verirsen sana ekmek verirler; Allah u─čruna can verirsen sana da can ba─č─▒┼člarlar. (2/380 vd.)

Ey ulu ki┼či! (Namazdaki) tekbirin m├ón├ós─▒ ┼čudur:

ÔÇťY├ó Rabb├«, huz├╗runda kurban─▒z!ÔÇŁ Koyunu keserken ┬źAll├óhu ekber┬╗ dersin ya, o geberesi nefsi keserken de bu s├Âz s├Âylenir. Ten, ─░smailÔÇÖe benzer, can ─░brahimÔÇÖe… Can, ulu bedene tekbir getirdi mi, beden ┼čehvetlerden, h─▒rslardan kurtulur; besmeleyle kesilmi┼č temiz bir kurban h├óline gelir. (3/2143 vd.)

├ç├╝nk├╝ namaz─▒n asl─▒; bedeni, o─člu terk etmek ve ─░brahim gibi o─člunu kurban edip NemrudÔÇÖun ate┼čine at─▒lmakt─▒r. Namaz─▒n kem├óli i├žin bu l├óz─▒md─▒r. Bu huylara b├╝r├╝nmek i├žin Mustaf├ó -aleyhissel├óm-ÔÇÖa da; ÔÇť─░brahimÔÇÖde sizin i├žin uyulacak huylar, s─▒fatlar vard─▒r.ÔÇŁ diye emir gelmi┼čtir.3 (5/1264 vd.)

ÔÇťAkl─▒, zek├óy─▒ sat da hayranl─▒─č─▒ sat─▒n al. Ak─▒l ve zek├ó, zand─▒r; hayranl─▒ksa bak─▒┼č, g├Âr├╝┼č! Akl─▒, Mustaf├ó -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n ├Ân├╝nde kurban et. ┬źHasbiyallah┬╗ de, yani ┬źAllah bana yeter!┬╗ Ak─▒l ve zek├ó, sana kibir ve gurur verir. Aptal ol da g├Ânl├╝n do─čru kals─▒n! Aptall─▒k dedi─čim, halka iki kat maskara olan adam─▒n ahmakl─▒─č─▒ de─čildir. Bu aptall─▒k, OÔÇÖna hayran olan adam─▒n aptall─▒─č─▒d─▒r!

Kendilerini unutup Y├╗sufÔÇÖun y├╝z├╝n├╝ g├Ârenler, o g├╝zelli─če dal─▒p kalanlar, bu y├╝zden ellerini do─črayanlar yok mu? ─░┼čte onlar aptald─▒r! Akl─▒, dost a┼čk─▒nda kurban et. Zaten ak─▒llar, sevgili ne yandaysa, o yandad─▒r.ÔÇŁ (4/1402 vd.)

H├ós─▒l─▒, korkular─▒ yenmek, gerek d├╝nya, gerekse ├óhiret hayat─▒ i├žin k├╝├ž├╝k faydalar─▒, menfaatleri, zevkleri, daha k─▒ymetli olan ┼čeyler i├žin kurban verebilmek, ibtid├ó├«likten kurtulup ins├ón├« erdeme ula┼čmak demektir. Bunun i├žin de inanan bir insan i├žin en de─čerli m├óneviyat ve motivasyon kayna─č─▒, iki d├╝nyay─▒ da ku┼čatan y├╝ksek hedefi; ├«m├ón─▒, a┼čk─▒d─▒r.

______________________

1 ├él-i ─░mr├ón S├╗resiÔÇÖnin 92. ├óyeti: ÔÇťSevdi─činiz ┼čeylerden Allah yolunda harcamad─▒k├ža iyili─če asla eri┼čemezsiniz. Her ne harcarsan─▒z Allah onu bilir.ÔÇŁ

2 Mesnev├«ÔÇÖye ait olarak parantez i├žinde verilen numaralar Nicholson metni ve ─░zbudak terc├╝mesindeki defter ve beyit numaralar─▒n─▒ g├Âstermektedir.

3 M├╝mtehine S├╗resiÔÇÖnin 6. ├óyeti: ÔÇťAndolsun, onlarda (─░brahim ve beraberindekilerde); sizin i├žin, All├óhÔÇÖ─▒ ve ├óhiret g├╝n├╝n├╝ arzu edenler i├žin, g├╝zel bir ├Ârnek vard─▒r. Kim y├╝z ├ževirirse bilsin ki, Allah; her bak─▒mdan s─▒n─▒rs─▒z zengindir, ├Âv├╝lmeye l├óy─▒kt─▒r.ÔÇŁ