Vefat─▒n─▒n 523. Y─▒l D├Ân├╝m├╝ M├╝nasebetiyle MOLLA G├ŤR├éN├Ä

Can ALPG├ťVEN├ç alpguvenc@gmail.com

FET─░H SABAHI YALIN KILI├ç ATE┼× HATTINA KO┼×AN ├éL─░M

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin kurulu┼č senelerinde asker├« ve idar├« faaliyetlere paralel olarak ilm├« faaliyetlere de ├Ânem verilmi┼č, ikinci Osmanl─▒ h├╝k├╝mdar─▒ Orhan Bey, fethinden bir y─▒l sonra ─░znikÔÇÖte ilk medreseyi a├žm─▒┼čt─▒. BursaÔÇÖn─▒n fethiyle birlikte Kapl─▒ca ve Y─▒ld─▒r─▒m medreseleri kurulmu┼č, RumeliÔÇÖye ge├žilip EdirneÔÇÖnin ba┼čkent olmas─▒yla bu ├žal─▒┼čmalar Edirne ├╝zerinde yo─čunla┼čm─▒┼čt─▒.

Osmanl─▒ h├╝k├╝mdarlar─▒n─▒n bir├žo─ču gibi dindar, ─░sl├óm├« esaslara son derece ri├óyetk├ór, ilmi ve sanat─▒ himaye eden, idarecilik ve askerlikte ├╝st├╝n vas─▒flara sahip bir padi┼čah olan Sultan II. Murad da; EdirneÔÇÖde cidd├« imar ve in┼ča faaliyetlerinde bulunmu┼č, bu gayretleri neticesinde ┬źEb├╗ Hayrat┬╗ unv├ón─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒. ├élim padi┼čah; hizmete a├žt─▒─č─▒ medreseler kadar, bu eserleri ilm├« seviyeleri y├╝ksek, uzman ilim adamlar─▒yla doldurmay─▒ da kendisine gaye edinmi┼čti. Bu gayretinin en a├ž─▒k delili Molla G├╗r├ón├«ÔÇÖnin Osmanl─▒ ├╝lkesine getirilmesidir.

***

Sultan II. Murad, ilim adamlar─▒n─▒n tesbit edilerek devlete kazand─▒r─▒lmas─▒ g├Ârevini Molla Yeg├ónÔÇÖa vermi┼čti. Molla Yeg├ón, hac far├«zas─▒ i├žin ├ž─▒kt─▒─č─▒ yolculu─ču s─▒ras─▒nda, HalepÔÇÖte Molla G├╗r├ón├« ile tan─▒┼čm─▒┼č, onu BursaÔÇÖya gelmesi i├žin ikna ederek verilen emri yerine getirmi┼č ayr─▒ca geli┼čmeden SultanÔÇÖ─▒ da haberdar etmi┼čti. Ald─▒─č─▒ m├╝sbet cevap ├╝zerine, hac d├Ân├╝┼č├╝ (1442 y─▒l─▒ bahar─▒), Molla G├╗r├ón├« ile birlikte BursaÔÇÖya gelen Molla Yeg├ón, bu ├╝nl├╝ ├ólimi yeniden tan─▒tmaya gerek olmaks─▒z─▒n;

ÔÇťSult├ón─▒m, sel├óm ve du├ó edip iki g├Âzlerinizden ├Âperim. ─░┼čte Molla G├╗r├ón├« geldi, ne buyurursunuz? ┼×imdi g├Ândereyim mi, yoksa burada bir-iki g├╝n eyleyeyim mi?ÔÇŁ diye sormu┼čtu. EdirneÔÇÖden gelen cevap, onun BursaÔÇÖn─▒n Kapl─▒ca ve Y─▒ld─▒r─▒m medreselerinde m├╝derrislik g├Ârevine ba┼člamas─▒ ┼čeklinde olmu┼čtu.

┼×EHZADE MEHMEDÔÇÖ─░N HOCASI

1410 senesinde Diyarbak─▒rÔÇÖda do─čan Molla G├╗r├ón├«, bir m├╝ddet yak─▒n ├ževresinde tahsil g├Ârd├╝kten sonra 16 ya┼č─▒nda ┼×amÔÇÖa gitmi┼č, be┼č y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čehirde ba┼čta Al├óeddin Buh├ór├« olmak ├╝zere pek ├žok hocadan ders alm─▒┼čt─▒. 21 ya┼č─▒nda iken, bu defa da d├╝nyan─▒n ├Ânemli ilim merkezlerinden KahireÔÇÖye ge├žen Ahmed G├╗r├ón├«, ├╝nl├╝ hadis ├ólimi ve h├óf─▒z─▒ ─░bn-i HacerÔÇÖden (el-Askal├ón├«) Sah├«h-i Buh├ór├« ve Sah├«h-i M├╝slim okumu┼č, Makriz├«, Zerke┼č├«, ┼×irv├ón├« gibi bir├žok ilim adam─▒n─▒n rahle-i tedr├«sinden ge├žmi┼čti. G├╗r├ón├«, KahireÔÇÖnin ilm├« seviyesiyle bilinen medreselerinden Berk├╗kiyeÔÇÖye f─▒k─▒h m├╝derrisi tayin edildi─činde ise 26 ya┼č─▒nda idi! Buradaki birka├ž y─▒ll─▒k hizmeti sonras─▒nda, ┼×am Kad─▒s─▒ N├╗m├ón├« ile aralar─▒nda ge├žen ┼čiddetli tart─▒┼čma neticesi haks─▒zl─▒─ča u─črayarak medreseden azledilip, ┼×amÔÇÖa s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. Daha sonra ┼×amÔÇÖdan ka├ž─▒p HalepÔÇÖe yerle┼čen G├╗r├ón├«, yukar─▒da ifade edildi─či gibi Molla Yeg├ónÔÇÖla BursaÔÇÖya gelmi┼čti.

Sultan II. Murad, aradan iki y─▒l bile ge├žmeden kendisini EdirneÔÇÖye ├ža─č─▒r─▒p, ona tarih├« bir vazife y├╝kledi. O s─▒rada sancak beyi olarak ManisaÔÇÖda bulunan, on bir ya┼č─▒ndaki o─člu, ┼×ehzade MehmedÔÇÖin e─čitim ve ├Â─čretimi… Molla G├╗r├ón├«, bu b├╝y├╝k g├Ârevi ba┼čar─▒yla y├╝r├╝tt├╝. K├╝├ž├╝k ┼čehzade; bir y─▒l gibi k─▒sa bir s├╝rede ├Ânce y├╝ce KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ h─▒fzederek h├óf─▒z oldu, ard─▒ndan Arap├ža ve Fars├ža ├Â─črendi. G├╗r├ón├« Hoca, Ak┼čemseddinÔÇÖle birlikte ─░stanbulÔÇÖun fethi fikrini MehmedÔÇÖin zihnine iyice yerle┼čtirmeyi ba┼čard─▒. Onun fetih konusundaki bu yard─▒m ve deste─či, ┼čehir fethedilinceye kadar hi├ž durmadan aral─▒ks─▒z devam etti.

SALTANATIN D├ťZEN─░ BOZULUR!

Babas─▒ Sultan MuradÔÇÖ─▒n 1451ÔÇÖde vefat─▒ ├╝zerine ikinci defa tahta ├ž─▒kan Sultan Mehmed, Molla G├╗r├ón├«ÔÇÖye vezirlik teklif etmi┼č, fakat hocas─▒n─▒n cevab─▒ farkl─▒ olmu┼čtu:

ÔÇťSenin kap─▒nda hizmet eden asker kullar─▒n, sonunda vez├óret makam─▒na ula┼čacaklar─▒ ├╝midiyle canlar─▒n─▒-ba┼člar─▒n─▒ yoluna fed├ó ederler… Fakat bizler gibi ilmiye s─▒n─▒f─▒na mensup kimselerin bu makama getirilmesiyle onlar─▒n ├╝mitleri ortadan kald─▒r─▒l─▒rsa, onlar─▒n sana olan ba─čl─▒l─▒klar─▒ zay─▒flar, saltanat─▒n─▒n d├╝zeni bozulur! Bu makam, bana m├╝nasip de─čildir!ÔÇŁ

├ťnl├╝ ├ólim; kendisine madd├« ve m├ónev├« b├╝y├╝k imk├ónlar kazand─▒racak olan vezirlik r├╝tbesini, ├╝mer├ó s─▒n─▒f─▒ndan gelenlerin ├Ân├╝n├╝ t─▒kamamak, askerin padi┼čaha, dolay─▒s─▒yla devlete olan ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ zedelememek i├žin kabul etmemi┼č, nefsine yenilmemi┼čti… Padi┼čah; onun bu karar─▒na h├╝rmet g├Âstererek ─▒srarc─▒ olmam─▒┼č, kendisini Rumeli kazaskerli─čine getirmi┼čti.

***

G├╗r├ón├«, sadece padi┼čah─▒ yeti┼čtirmek, onun hocas─▒ s─▒fat─▒n─▒ kazanmakla, kendisini hizmet etmi┼č saym─▒yordu. O; ku┼čatman─▒n son g├╝nlerinde, 29 May─▒s Sal─▒ g├╝n├╝ yap─▒lan son h├╝cumda, sava┼č─▒n en ┼čiddetli ├ón─▒nda, elinde k─▒l─▒c─▒yla ate┼č hatt─▒na at─▒lm─▒┼č, Rabbinden kendisini gaz├ó yolunda ┼čehidlik mertebesine ula┼čt─▒rmas─▒n─▒ talep etmi┼čti. Bu kahramanca davran─▒┼č─▒yla orduya ├Ârnek olmu┼č, onlar─▒n hamiyet ve gayret damarlar─▒n─▒ harekete ge├žirmi┼čti.

HEL├éL LOKMA T├ťKENM─░┼×T─░!

Fetihten sonraki y─▒llarda ardarda eserler telif eden Molla G├╗r├ón├«, 1463ÔÇÖte tamamlad─▒─č─▒ me┼čhur tefsirini padi┼čah─▒ ve talebesi Sultan II. MehmedÔÇÖe takdim etti. B├Âylece H├╝nk├órÔÇÖ─▒n g├Âz├╝ndeki de─čeri daha da artt─▒. Bu tarih, onun i├žin vefat─▒na kadar devam edecek olan yeni bir d├Ânemin ba┼člang─▒c─▒ oldu. Fatih; sevgili hocas─▒n─▒ ayn─▒ y─▒l ─░stanbul m├╝ft├╝s├╝, sonraki y─▒llarda da ┼čeyh├╝lisl├óm yaparak taltif edecekti.

Molla G├╗r├ón├«; ─░stanbul fatihi talebesini, kendisine duydu─ču samim├« muhabbet sebebiyle her zaman ele┼čtirir, yedi─či ve giydi─či ┼čeylerin d├«n├« bak─▒mdan tertemiz, kusursuz olmas─▒n─▒ ister, tenkitlerini sert bir dille s├Âylemekten ├žekinmezdi. Saraya s─▒k s─▒k davet edilen Hoca, yeme─čini SultanÔÇÖla ba┼čba┼ča yerdi. Fatih, bir g├╝n yemek esnas─▒nda hocas─▒na ┼č├Âyle dedi:

ÔÇťÔÇôHocam, bug├╝n siz de haramdan yemi┼č oldunuz, zira yediklerime haram kar─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ s├Âyler durursunuz!ÔÇŁ

G├╗r├ón├«, ayn─▒ kaptan birlikte yedikleri yeme─če i┼čaret ederek;

ÔÇťÔÇôYeme─čin sizin taraf─▒n─▒zda olan k─▒sm─▒ haram, benim taraf─▒mda olan─▒ hel├óldir.ÔÇŁ diye cevap verdi. Fatih susmu┼čtu. Bir yandan sohbet ediyor, ├Âte yandan yeme─če devam ediyorlard─▒. Sultan, hocas─▒n─▒n bir anl─▒k dalg─▒nl─▒─č─▒ndan istifade ederek, taba─č─▒ ├ón├«den ve sessizce d├Ând├╝rerek, kendi ├Ân├╝ndeki k─▒sm─▒ G├╗r├ón├«ÔÇÖnin ├Ân├╝ne getirmi┼č, yapt─▒─č─▒ bu de─či┼čiklik hocas─▒ taraf─▒ndan fark edilmemi┼čti. Az sonra tebess├╝m ederek;

ÔÇťÔÇôHocam, gizlice taba─č─▒ ├ževirdim, yeme─čin ├Ân├╝mdeki k─▒sm─▒n─▒ sizin ├Ân├╝n├╝ze getirdim. Bu defa haramdan kesin olarak yediniz…ÔÇŁ dedi.

G├╗r├ón├«, so─čukkanl─▒l─▒─č─▒n─▒ koruyordu, cevab─▒ hemen yap─▒┼čt─▒rd─▒:

ÔÇťÔÇôSizin taraf─▒n─▒zda haram lokma bitmi┼č, hel├óli kalm─▒┼čt─▒. Benim taraf─▒mda ise hel├ól lokma t├╝kenmi┼č, haram─▒ kalm─▒┼čt─▒, taba─č─▒ onun i├žin ├ževirdiniz!ÔÇŁ

Hoca, yerinde bir cevapla FatihÔÇÖi susturmu┼č, lat├«fe de olsa dikkat edilmesi gereken bir noktay─▒ hat─▒rlatm─▒┼čt─▒. Elbette Fatih Sultan Mehmed Han da hel├ól ve harama dikkat ediyordu. Fakat hocas─▒ ┼č├╝pheli ┼čeylerden de ├ózam├« ├Âl├ž├╝de sak─▒nmas─▒ gerekti─čine dikkat ├žekiyordu.

HER AN H─░ZMETE HAZIR BEKLEMEL─░!

Molla H├╝srevÔÇÖle Molla G├╗r├ón├«; uzun s├╝re FatihÔÇÖin ├ževresinde birlikte bulunmu┼člar, yap─▒lan davetlere beraberce i┼čtirak etmi┼člerdi. Fatih; yine bir toplant─▒ i├žin her ikisini de davet etmi┼č, G├╗r├ón├«ÔÇÖye ├Ânceden haber g├Ândererek, hangi taraf─▒nda oturmak istedi─čini sormu┼čtu.

Hocasının cevabı mânidardı:

ÔÇťSizin bulundu─čunuz mecliste bize d├╝┼čen; sa─č─▒n─▒zda veya solunuzda oturmak konusunda tercih beyan etmek de─čil, her an hizmete haz─▒r vaziyette ayakta beklemektir.ÔÇŁ1

G├╗r├ón├«ÔÇÖnin bu tev├ózuu Sultan MehmedÔÇÖin ho┼čuna gitmi┼č, davete geldiklerinde G├╗r├ón├«ÔÇÖyi sa─č─▒na oturtma karar─▒ vermi┼čti.

YAPTIRDI─×I CAM─░ VE HAZ├ÄRE YOLA G─░TT─░!

├ťnl├╝ ┼čeyh├╝lisl├óm, bundan 523 sene ├Ânce 1488 EkimÔÇÖinde hayata g├Âzlerini kapad─▒─č─▒nda 78 ya┼č─▒ndayd─▒. NaÔÇś┼č─▒, Aksaray Ta┼čkasapÔÇÖtaki kendi yapt─▒rd─▒─č─▒ caminin haz├«resine defnedildi.

Molla G├╗r├ón├« Camii, 1917ÔÇÖde meydana gelen b├╝y├╝k Fatih yang─▒n─▒nda tamamen yanm─▒┼č, kabirlerin ├╝zerine y─▒─č─▒lan moloz ve y─▒k─▒nt─▒lar 36 y─▒l kald─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒! HazretÔÇÖin naÔÇś┼č─▒, fethin 500. y─▒l─▒nda (1953) haz├«rede yatan di─čer zevatla birlikte caminin yakla┼č─▒k 100-150 metre g├╝neybat─▒s─▒ndaki ┼čimdiki yerine nakledilmi┼č, mezar yeniden d├╝zenlenerek beyaz mermerle kaplanm─▒┼čt─▒.2
________________

1 Bize lâyık olan oldur ki; ol meclisde culûs itmeyüb ikâmet-i hidmet mevkıfında kıyâm idevüz.
2 Cami ve haz├«renin yeri, AksarayÔÇÖ─▒ Topkap─▒ÔÇÖya ba─člayan Millet CaddesiÔÇÖnin ├╝zerinde kalm─▒┼čt─▒r!