─░mam ┼×├ófi├«ÔÇÖnin ─░lim ├ľ─črenme ile ─░lgili NAS─░HATLER─░

Yard. Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

─░lgi, bilgi, azim ve ├žal─▒┼čma; -ne olursa olsun- bir i┼čte ba┼čar─▒l─▒ olabilmenin olmazsa olmaz ┼čartlar─▒n─▒ olu┼čturur. Ancak biz bu yaz─▒da, e─čitimin i├žinde bulunmam─▒z ve okullar─▒m─▒z─▒n da a├ž─▒ld─▒─č─▒ g├╝nleri idr├ók etmemiz sebebiyle ─░mam ┼×├ófi├«ÔÇÖnin iki beytinde form├╝le etti─či ilimde ba┼čar─▒y─▒ yakalaman─▒n s─▒rlar─▒ ├╝zerinde duraca─č─▒z. Tarih boyunca m├╝sl├╝manlar─▒n ilim ve d├╝┼č├╝ncesine y├Ân veren, ─░sl├óm k├╝lt├╝r ve medeniyetinin en parlak ┼čahsiyetlerinden biri olan, ayn─▒ zamanda ├žok kudretli bir ┼čair olan ─░mam ┼×├ófi├«; ilimde ba┼čar─▒l─▒ olman─▒n ┼čartlar─▒n─▒ a┼ča─č─▒daki iki beytinde ┼č├Âyle s─▒ralamaktad─▒r:

ěú┘Äě«┘É┘Ő! ┘ä┘Ä┘ć┘ĺ ě¬┘Ä┘ć┘Äěž┘ä┘Ä ěž┘ä┘ĺě╣┘É┘ä┘ĺ┘ů┘Ä ěą┘É┘ä┘Ĺ┘Äěž ěĘ┘Éě│┘Éě¬┘Ĺ┘Äěę┘Ź
ě│┘Äěú┘Ć┘ć┘ĺěĘ┘É┘Ő┘â┘Ä ě╣┘Ä┘ć┘ĺ ě¬┘Ä┘ü┘ĺěÁ┘É┘Ő┘ä┘É┘ç┘Äěž ěĘ┘ÉěĘ┘Ä┘Ő┘Äěž┘ć┘É
ě░┘Ä┘â┘Äěžěí┘î ┘ł┘Äěş┘Éě▒┘ĺěÁ┘î ┘ł┘ÄěžěČ┘ĺě¬┘É┘ç┘Äěžě»┘î ┘ł┘ÄěĘ┘Ć┘ä┘ĺě║┘Äěę┘î
┘ł┘ÄěÁ┘Ćěş┘ĺěĘ┘Äěę┘Ć ěú┘Ćě│┘ĺě¬┘Äěžě░┘Ź ┘ł┘ÄěĚ┘Ć┘ł┘ä┘Ć ě▓┘Ä┘ů┘Äěž┘ć┘É
Karde┼čim! ─░lme ┼ču yollarla var─▒rs─▒n ancak:
Evvelâ sende zekâvet ve dahî hırs olacak,
Sonra ├žok gayret olup olmayacak ba┼čka keder,
Bir de ├╝stat gerek… Amm├ó yine y─▒llar ister!

Bu ┼čartlar─▒ bir de zaman─▒m─▒z─▒n anlay─▒┼č─▒na uygun ┼čekilde maddele┼čtirerek zikredelim:

1. Zek├ó, 2. H─▒rs, 3. ├çal─▒┼čma, 4. Gelir, 5. Hocayla ilm├« m├╝z├ókerede bulunmak, 6. Yukar─▒daki ┼čartlara ri├óyeti uzun m├╝ddet s├╝rd├╝rmek. ┼×imdi bunlar ├╝zerinde k─▒sa k─▒sa dural─▒m:

1. Zek├ó: ─░lim elde etmek i├žin ├Âncelikle belli seviyede zek├ó ve kapasite gerekmektedir. Yeterli zek├ó ve kapasite yoksa di─čerlerinin olmas─▒ bir anlam ifade etmez. ├ç├╝nk├╝ kayaya bol ya─čmur ya─čmas─▒ bitkinin ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člamayaca─č─▒ gibi kapasite yokken di─čer ┼čartlar─▒n mevcudiyeti de ilmi ortaya ├ž─▒karamaz.

2. H─▒rs: ─░lim elde etmek i├žin g├╝├žl├╝ bir arzu ve istek olmal─▒d─▒r. ─░nsan zek├« olabilir ve di─čer ┼čartlar─▒ da sa─člayabilir, ancak ilme y├Ânelik arzu ve istekten mahrum olursa ba┼čar─▒l─▒ olamaz. ─░limde ba┼čar─▒y─▒ elde etmek i├žin ki┼činin ilgi duydu─ču bir alanda ├žal─▒┼čma yapmas─▒ gerekir.

3. ├çal─▒┼čma: ─░lim elde edecek insan─▒n ├Âncelikle azim ve kararl─▒l─▒k sahibi olmas─▒, sonra da azim ve kararl─▒l─▒─č─▒n─▒ hi├ž kaybetmeden s├╝rekli ├žal─▒┼čmas─▒ gerekir. Azim ve kararl─▒l─▒─č─▒n temelinde ba┼čar─▒ya kilitlenmi┼č bir inan├ž vard─▒r. Bilinmelidir ki inanc─▒n─▒ yitiren ki┼činin ├žal─▒┼čma ┼čevk ve i┼čtiyak─▒ son bulur, dolay─▒s─▒yla ba┼čar─▒ da hayal olur.

K├Âpek bal─▒klar─▒ ├╝zerinde yap─▒lan bir deney, ba┼čar─▒l─▒ olmakta inanc─▒n ne kadar b├╝y├╝k yer tuttu─čunu ├žok g├╝zel anlatmaktad─▒r. AlmanyaÔÇÖda yap─▒lan s├Âz konusu deneyin birinci safhas─▒nda kal─▒n bir camla ayr─▒lm─▒┼č bir havuzun bir taraf─▒na k├Âpek bal─▒klar─▒, di─čer taraf─▒na da onlar─▒n yiyebilece─či k├╝├ž├╝k bal─▒klar konulmu┼č. H├óliyle k├Âpek bal─▒klar─▒ yem olarak g├Ârd├╝kleri k├╝├ž├╝k bal─▒klar─▒ yakalamak i├žin sald─▒rm─▒┼člar. Ne var ki yapt─▒klar─▒ her hamle, ge├žemeyecekleri kal─▒nl─▒ktaki cam sebebiyle ak├«m kalm─▒┼č.

Deneyin ikinci safhas─▒nda cam b├Âlme kald─▒r─▒lm─▒┼č. Ancak bu defa k├Âpek bal─▒klar─▒ kolayl─▒kla avlayabilecek imk├óna sahip olmalar─▒na ra─čmen di─čer bal─▒klar─▒ yakalamak i├žin hi├žbir te┼čebb├╝ste bulunmam─▒┼člar. ├ç├╝nk├╝ onlar─▒ yakalamak hususundaki b├╝t├╝n inan├ž ve azimlerini kaybetmi┼čler. Demek ki bir i┼čte ba┼čar─▒l─▒ olabilmenin ├Ân ┼čart─▒ ki┼činin onu yapabilece─čine inanmas─▒d─▒r. Bir i┼či yapabilece─čine inanmayan ki┼či, ne ba┼čkalar─▒na g├╝ven verebilir, ne de o i┼čte ba┼čar─▒l─▒ olabilir.

4. Yeterli gelir: Orijinal metinde bu kelimenin mukabili olarak ┬źb├╝lga┬╗ ge├žmektedir. B├╝lga ise, el-MuÔÇścem├╝ÔÇÖl-vas├«tÔÇÖte ┬źihtiyac─▒ kar┼č─▒lamaya yeten ve ihtiya├žtan fazla olmayan mal ve gelir┬╗ olarak a├ž─▒klanmaktad─▒r.

G├╝n├╝m├╝z e─čitim sistemine uyarlarsak ─░mam ┼×├ófi├«ÔÇÖnin ┬źb├╝lga┬╗ ile kastetti─či burstur. Ancak ├╝st├ód─▒n, yukar─▒da kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ verdi─čimiz ┬źb├╝lga┬╗ kelimesini tercih etmesi son derece dikkat ├žekicidir. ├ç├╝nk├╝ talebenin bursu yeterli de─čilse onu yeterli h├óle getirmek i├žin ilim d─▒┼č─▒nda ba┼čka i┼člerle u─čra┼čmak ─▒zt─▒r├ór─▒nda kalacak, bu da onun ilim ├Â─črenmesine m├ón├« olacakt─▒r. H├ólbuki talebe, kendini tamam─▒yla ilme vermeli, b├╝t├╝n g├╝c├╝n├╝ ona hasretmeli, zihninde ba┼čka bir d├╝┼č├╝nceye yer vermemelidir. Talebenin bursu ihtiya├žtan fazla olursa, o zaman da yanl─▒┼č yerlere harcama tem├óy├╝l├╝ g├Âsterebilir.

5. Hocadan feyz almak: ─░nsan yaln─▒z kitaplardan okuyarak ilim ├Â─črenemez. ─░lim ├Â─črenirken onun mutlaka bir rehberi olmal─▒d─▒r. Aksi h├ólde okudu─čunu yanl─▒┼č anlayabilir. ─░sl├óm ├ólimleri, ├Âzellikle de hicr├« I-IV. as─▒rlarda kitaplardan okuyarak ├Â─črenen ki┼čilerin ilmine hi├ž g├╝venmezler ve onlara ┬źsuhuf├«┬╗, yani ┬źbilgisini kitaptan alm─▒┼č ki┼či┬╗ derlerdi. ├ľzellikle Arap yaz─▒s─▒n─▒n hen├╝z tam m├ón├ós─▒yla tek├óm├╝l etmedi─či hicr├« I-II. as─▒rlarda ilmi sadece kitaptan ├Â─črenmek ├žok vahim neticelere yol a├žabiliyordu.

Mesel├ó KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖi bu ┼čekilde ezberleyen biri Fil S├╗resiÔÇÖnin ilk ├óyetini hur├╗f-─▒ mukattaa gibi ┬źElif l├óm mim! Tera keyfe feale Rabb├╝k┬╗ ┼čeklinde okuyabiliyordu. Sonradan iml├ó geli┼čip hareke ve nokta ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ i├žin bu mahzurlar nisbeten azalsa da hi├žbir zaman sona ermedi, ermeyecektir de. Nitekim g├╝n├╝m├╝zde de devam etmektedir.

├ľzellikle internetin yayg─▒n olarak ve herkes taraf─▒ndan kullan─▒labilir h├óle gelmesi bilgi kirlili─čini de beraberinde getirdi. ─░nternetten anlayan herkes site kurup onun ├╝zerinden yay─▒n yapabilir duruma geldi. Art─▒k web adreslerini ilm├« kitaplar─▒n dipnot ve kaynak├žalar─▒nda g├Ârmeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒z bir ├ža─čda ya┼č─▒yoruz. Elbette bunu yad─▒rg─▒yor de─čiliz. Aksine b├╝y├╝k bir nimet olarak kabul ediyoruz. Zaten buna kar┼č─▒ durman─▒n da ak─▒nt─▒ya k├╝rek ├žekmekten bir fark─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Ancak burada dikkat etmemiz gereken husus, bilgiyi iktibas etti─čimiz web sitesini yay─▒nlayan ki┼činin, yani bizim ┬źinternet ortam─▒ndaki hocam─▒z┬╗─▒n kim oldu─čunu ara┼čt─▒rmam─▒zd─▒r.

Bu ki┼či bu sahada ehil biri midir, mutlaka sormal─▒y─▒z. ─░┼čte bu hususa dikkat etmeden bilgi edinen ki┼čiler zaman─▒m─▒z─▒n ┬źsuhuf├«┬╗leri, ba┼čka bir tabirle ┬źinternet m├╝nevverleri┬╗ oluyorlar. Suh├╗f├«lerin bilgisine ise eski zamanda oldu─ču gibi ┼čimdi de g├╝venilmez, g├╝venilemez.

6. Uzun zaman: Hi├žbir ┼čey bir anda olmaz. Her ┼čey belli bir s├╝re i├žerisinde geli┼čip olgunla┼č─▒r. Kelebek, kozas─▒ndan belli bir s├╝rede ├ž─▒kar; ├žocuk, ana karn─▒nda dokuz ay olgunla┼čt─▒ktan sonra do─čar.

O h├ólde; ÔÇťBen bug├╝n ├╝niversiteye girdim, yar─▒n ara┼čt─▒rmac─▒ olay─▒mÔÇŁ beklentisi ki┼čiyi hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─črat─▒r.

Hatt├ó Ba─čdatl─▒ R├╗h├«, b├Âyle ki┼čileri me┼čhur Terk├«b-i bendÔÇÖinde diline dolayarak g├╝l├╝n├ž bir duruma d├╝┼č├╝r├╝r:

G├Âr z├óhidi kim s├óhib-i irf├ón olay─▒n der
Dün mektebe vardı, bugün üstâd olayın der.

Demek ki ilim elde edebilmek i├žin ilk be┼č ┼čarta belli bir s├╝re sab─▒r ve tahamm├╝l g├Âstermek gerekmektedir. ┬źKoruk zamanla helva olur┬╗, ┬ź├ób-─▒ eng├╗r hum i├žre giderek b├óde olur / ├╝z├╝m suyu k├╝p i├žinde zamanla ┼čarap olur┬╗ s├Âzlerinin g├Âsterdi─či gibi ilim de meyvesini zaman i├žerisinde verecektir.

Eri┼čir menzil-i maks├╗duna ├óheste giden,
T├«z-reft├ór olan─▒n p├óyine d├ómen dola┼č─▒r.

menzil-i maksûd: Hedeflenen yer; tîz-reftâr: Hızlı yürüyen; pây: Ayak; dâmen: Etek