Okuman─▒n Hakikati: HAKKÔÇÖI B─░LMEK

Mehmet Ali VAR varoglu5@gmail.com

G├╝n├╝m├╝zde her kalem veya s├Âz erbab─▒, okumad─▒─č─▒m─▒zdan yak─▒n─▒r. ─░nsan─▒m─▒z─▒n yeterince okumad─▒─č─▒, ├╝├ž-be┼č y├╝z kelime ile konu┼čtu─ču, yazarlar─▒n iki bin kelime ile yazd─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. Okumayan milletlerin ilerleyemeyece─či, Avrupal─▒lar─▒n y─▒lda bilmem ka├ž kitap okudu─čunu anlat─▒r. Ancak ger├žekten okumuyor muyuz? Ya da ger├žek okuma nedir?

┬źOkuma┬╗ ameliyesini uzmanlar de─či┼čik ┼čekillerde tarif ederler:

ÔÇťOkuma; g├Âz├╝n sat─▒rlar ├╝zerinde s─▒├žramas─▒ sonucu kelime ┼čekillerini g├Ârerek, bunlar─▒n anlamlar─▒n─▒ kavrama ve seslendirmedir.ÔÇŁ1

ÔÇťOkuma; biri ┬źg├Ârme┬╗, di─čeri ┬źidrak etme┬╗ olmak ├╝zere iki unsura dayan─▒r. Bir nesne ├╝zerindeki yaz─▒lar─▒, i┼čaretleri, sembolleri g├Ârme fiilini, idrak etme fiili izler.ÔÇŁ

Tan─▒mda bu iki temel anlam yer almal─▒d─▒r. Buna g├Âre;

ÔÇťYaz─▒l─▒ bir metnin ├╝zerindeki kelimeleri veya bir sat─▒hta yer alan i┼čaretleri, sembolleri g├Âz arac─▒l─▒─č─▒ ile tan─▒ma, anlama, idrak etme ve bunlar─▒ seslere d├Ân├╝┼čt├╝rerek sesli veya sessiz ifade etmedir.ÔÇŁ2

Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ KerimÔÇÖde Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe ilk emri; ÔÇťOku!ÔÇŁ olmu┼čtur. Hem de YaratanÔÇÖ─▒n ad─▒yla. Bunun i├žin her inanan─▒n ilk vazifesi Allah kel├óm─▒ olan KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ ┬źokumak┬╗ olmal─▒d─▒r.

Cenâb-ı Hak bu konuda;

ÔÇťBiz KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒, insanlara dura dura okuyas─▒n diye ├óyet ├óyet ay─▒rd─▒k ve onu peyderpey indirdik.ÔÇŁ (el-─░sr├ó, 106)

Veya;

ÔÇť… KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ a─č─▒r a─č─▒r, tane tane oku.ÔÇŁ (el-M├╝zzemmil, 4) buyurarak m├╝ÔÇÖminlerin bu konuya dikkatini ├žekmi┼čtir. Her m├╝sl├╝man─▒n vazifesi; KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ okumak, anlamak, d├╝┼č├╝nmek ve ya┼čamakt─▒r. Bunun i├žin ilk i┼č, kitab─▒m─▒z─▒ okumay─▒ bilmek ve okumakt─▒r. Ondan yan─▒k g├Ân├╝llerimize ferahl─▒k, bunalm─▒┼č kalplerimize s├╝k├╗net doldurmam─▒z l├óz─▒m. Yoksa KurÔÇÖ├ónÔÇÖa kar┼č─▒ tavr─▒m─▒z asla mill├« ┼čairimiz ├ékifÔÇÖin tenkit etti─či gibi olmamal─▒:

Ya a├žar nazm-─▒ cel├«lin, bakar─▒z yapra─č─▒na;
Y├óhud ├╝fler, ge├žeriz bir ├Âl├╝n├╝n topra─č─▒na.
─░nmemi┼čtir hele KurÔÇÖ├ón bunu hakk─▒yla bilin,
Ne mezarl─▒kta okunmak ne de fal bakmak i├žin.

Eb├╗ Musa el-E┼čÔÇśar├« -rad─▒yall├óhu anh- anlat─▒yor:

Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- ┼č├Âyle buyurdu:

ÔÇťKurÔÇÖ├ón okuyan ve okudu─čuyla amel eden m├╝ÔÇÖminin ├Ârne─či, tad─▒
g├╝zel, kokusu g├╝zel turun├ž meyvesi gibidir. KurÔÇÖ├ón okumayan, ancak onunla
amel eden m├╝ÔÇÖminin ├Ârne─či de tad─▒ g├╝zel ancak kokusu olmayan ham hurma
gibidir. KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ okuyan m├╝naf─▒─č─▒n durumu ise kokusu g├╝zel, tad─▒ buruk
reyh├óne otu gibidir. KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ okumayan m├╝naf─▒─č─▒n durumu ise kokusu olmayan,
tad─▒ da buruk olan ac─▒ yaban kele─či gibidir.ÔÇŁ (Buh├ór├«, M├╝slim)

Okumay─▒; Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin m├╝b├órek s├Âzlerini okumak, ├Â─črenmek, hayat─▒m─▒zda d├╝stur edinip ba┼čkalar─▒na aktarmak ┼čeklinde de anlayabiliriz.

Mesel├ó Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin hadislerini ├Â─črenip ba┼čkalar─▒na nakletmek hususunda ┼č├Âyle buyurulur:

Abdullah bin MesÔÇś├╗d – rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖtan riv├óyete g├Âre, Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťAllah, bizden herhangi bir ┼čeyi i┼čiten ve i┼čitti─či gibi de tebli─č edip ba┼čkalar─▒na aktaran ki┼činin y├╝z├╝n├╝ ak etsin. ├ç├╝nk├╝ tebli─č edilen ki┼či, benden i┼čiterek tebli─č edenden daha anlay─▒┼čl─▒ ve kavray─▒┼čl─▒ olabilir.ÔÇŁ (Tirmiz├«, ─░lim, 7, no: 2657; ─░bn-i M├óce, Mukaddime, 1) buyurmu┼čtur.

KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖe sar─▒lan herkes, sonu├žta fel├óha erer. Bu iki em├ónete sahip ├ž─▒kan, okuyan, idrak eden iki cihanda aziz olur. Yolunu ┼ča┼č─▒rmaz, s─▒k─▒nt─▒ya d├╝┼čmez.

Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz Ved├ó HutbesiÔÇÖnde;

ÔÇťSize ├Âyle bir em├ónet b─▒rak─▒yorum ki, ona s─▒ms─▒k─▒ sar─▒ld─▒─č─▒n─▒z m├╝ddet├že yolunuzu ┼ča┼č─▒rmazs─▒n─▒z. O em├ónet, All├óhÔÇÖ─▒n Kit├ób─▒ ve Neb├«siÔÇÖnin s├╝nnetidir.ÔÇŁ (H├ókim, 1, 171/318) buyurarak bizlere ─▒┼č─▒k tutmu┼čtur.

─░nsan─▒n; yarat─▒l─▒┼č─▒n─▒ okumas─▒, fizik├« ve r├╗h├« yarat─▒l─▒┼č─▒ndaki m├╝kemmeliyeti anlamas─▒ da m├╝him bir okuma ┼čekli. Bu okumay─▒ ba┼čar─▒p Rabbe ┼č├╝kretmesi, okumay─▒ bir ba┼čka ┼čekilde kavramakt─▒r.

Okumak fiilinin ├Ânemli bir ┼čekli de k├óinat─▒ okumakt─▒r. Yarat─▒landan YaratanÔÇÖa ula┼čmak. ├élemdeki her ┼čeyin All├óhÔÇÖ─▒n varl─▒─č─▒na ve birli─čine del├ólet etti─čini kavrayabilecek kalb├« hassasiyete ermek. Yery├╝z├╝ndeki her canl─▒n─▒n kendi lis├ón-─▒ h├óliyle OÔÇÖnu and─▒─č─▒n─▒, zikretti─čini bilmektir. KurÔÇÖ├ón diliyle;

ÔÇťG├Ârmez misin ki, g├Âklerde ve yerde olanlar; g├╝ne┼č, ay, y─▒ld─▒zlar, da─člar, a─ča├žlar, hayvanlar ve insanlar─▒n bir├žo─ču All├óhÔÇÖa secde ediyor…ÔÇŁ (el-Hacc, 18) ├óyetinin idrakine varabilmek.

S├ód├«-i ┼×├«r├óz├«;

ÔÇťAk─▒l sahipleri nazar─▒nda ye┼čil a─ča├žlar─▒n her bir yapra─č─▒, insan─▒ ┬źm├órifetull├óh┬╗a ula┼čt─▒ran bir kitapt─▒r. Gafiller i├žin ise, b├╝t├╝n a─ča├žlar bir yaprak bile de─čildir.ÔÇŁ der. K├óinat okunmaya haz─▒r, sayfalar─▒ a├ž─▒k bir kitap okuyabilene…

M├╝sbet ilimler okumak veya tahsil etmek de sonu├žta All├óhÔÇÖa ula┼čt─▒ran bir yol olarak de─čer kazanmakta. D├«nimizde; ┬źD├╝nya ├óhiretin tarlas─▒d─▒r.┬╗ Burada yap─▒lan her i┼č; niyetimiz do─črultusunda, ├Âte d├╝nyada sevap olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kacakt─▒r.

┬źBe┼čikten mezara kadar ilim ├Â─čreniniz!┬╗, ┬ź─░lim ├çinÔÇÖde bile olsa al─▒n─▒z┬╗, ┬źAll├óhÔÇÖ─▒m, bize hakk─▒ hak, b├ót─▒l─▒ b├ót─▒l olarak g├Âster!┬╗ ve ┬źAll├óhÔÇÖ─▒m, bana e┼čyan─▒n hakikatini oldu─ču gibi belirt!┬╗ mealindeki hadislerin hepsi m├╝sbet ilme i┼čaret buyurmakta ve te┼čvik etmektedir.

Nitekim bu hususta ├ťstad Necip Faz─▒l da ┼č├Âyle der:

ÔÇť─░sl├óm, m├╝sbet bilgiler manz├╗mesini, d├╝nyaya de─čer verdi─či nisbette k─▒ymetlendirir. Nas─▒l d├╝nyan─▒n de─čeri hakikatte s─▒f─▒r, fakat ├óhirete ekim sahas─▒ olmak bak─▒m─▒ndan n├óm├╝ten├óh├« ise, m├╝sbet bilgiler de; ruh de─čerleri ├Ân├╝nde ├ódi ve sefil oyuncaklar tezg├óh─▒, fakat ebed├« hayat i┼č├žilerinin hamle ve hareket vas─▒tas─▒ olarak hudutsuz k─▒ymettedir.ÔÇŁ3

Buraya kadar yaz─▒lanlardan anla┼č─▒lan, okumay─▒ al─▒┼čkanl─▒k h├óline getirmemiz gerek. Okunan her ┼čey bizi RabbimizÔÇÖe biraz daha yakla┼čt─▒rmal─▒, OÔÇÖna ula┼čmaya vesile k─▒lmal─▒, m├óneviy├ót─▒m─▒z─▒ g├╝├žlendirmelidir. Yoksa;

ÔÇťBenim o─člum bin├ó okur, d├Âner d├Âner yine okur.ÔÇŁ darb-─▒ meselinde oldu─ču gibi yerimizde saymamal─▒y─▒z. Kuru bilgi, s─▒rtlarda ta┼č─▒nan y├╝k misali, insana a─č─▒rl─▒ktan ba┼čka bir ┼čey de─čil. Ayr─▒ca veb├óli var.

─░nsano─člu, rahat─▒na d├╝┼čk├╝n olarak yarat─▒lm─▒┼č. Rahat─▒ ka├žs─▒n, yorulsun istemez. Okumak ise, fed├ók├órl─▒k isteyen bir i┼č. Ki┼či, elbette bu yolda yorulacak ve rahat─▒ bozulacakt─▒r. Okumak belli ba┼čl─▒ bir faaliyettir. Zaman─▒m─▒zda okuma; bo┼č zaman fiili olarak g├Âr├╝lmekte, g├Ân├╝l e─člendirmek i├žin ├Âylesine yap─▒lan bir i┼čmi┼č gibi alg─▒lanmaktad─▒r. Okuma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazanmak ve ├žocuklar─▒ bu i┼če haz─▒rlamak, ib├ódetlerin nefse a─č─▒r gelmesi gibi zordur. ├ľzel ├žaba ve gayret gerekli. Okullar─▒m─▒zda ├ódet yerini bulsun kab├«linden yap─▒lan yirmi dakikal─▒k okumalarla mesele ├ž├Âz├╝lemez.

Kitaplar hasretle bizleri bekleyen dostlard─▒r. Onlar da sevilmek, ilgilenilmek, g├Âz g├Âze gelinmek, el ele tutulmak isterler. Bir eser meydana getirmek kolay de─čildir. Bunun i├žin ecd├ód─▒m─▒z y─▒llar─▒n─▒ vermi┼čler. ─░bn-i S├«n├ó, F├ór├ób├«, B├«r├╗n├«, K├ó┼čgarl─▒ Mahmud, Gaz├ól├«, M├ótur├«d├«, Eb├╗ Han├«fe, Mevl├ón├ó… gibi ├ólimler, mutasavv─▒flar ne ├žileler ├žekerek o muhte┼čem eserleri yazm─▒┼člard─▒r. G├╝n├╝m├╝zde bile b├╝t├╝n imk├ónlar i├žerisinde yazmak i├žin, bir├žok emek sarf etmek ve ciltlerce okumak gerek. Bug├╝n maalesef yay─▒nlanan eserlerin ekser├«si tozlu raflarda n├Âbet tutmakta, al─▒c─▒lar─▒n─▒ beklemektedir.

Okumak, insan─▒n zaman─▒n─▒ en g├╝zel ┼čekilde de─čerlendirmesidir. Kitaplar─▒n i├žine dalan insanlar, ba┼čkalar─▒yla u─čra┼čmaz, k├Ât├╝l├╝k d├╝┼č├╝nmezler. Ruhlar─▒n─▒ g├╝zelliklerle besler, enerjilerini hay─▒r yolda harcarlar.

Oysa insanlar─▒n ├žo─ču, vaktini bo┼č i┼člerle ge├žirir. ├éhirette hesaba ├žekilece─čimiz konular─▒n ba┼č─▒nda, ┬źvakti┬╗ nas─▒l harcad─▒─č─▒m─▒z konusu unutulur. Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- bir had├«sinde:

ÔÇť─░ki ┼čey vard─▒r ki, onlar hakk─▒nda insanlar─▒n ├žo─ču aldan─▒┼č i├žerisindedir. Bunlar, s─▒hhat ve bo┼č vakittir.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Rik─ük, 1) buyurur.

Okuyan insanda bo┼čluktan dolay─▒ can s─▒k─▒nt─▒s─▒ olmaz. Bat─▒l─▒ bir d├╝┼č├╝n├╝r William Whately;

ÔÇťBasit bir insan zaman─▒ nas─▒l ├Âld├╝rece─čini, de─čerli insan da nas─▒l kazanaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r.ÔÇŁ der.

Yine bu hususta ┼×eyh S├ód├« de;

ÔÇťEn g├╝├ž ├╝├ž ┼čey vard─▒r: Bir s─▒rr─▒ saklamak, bir yaray─▒ unutmak, biri de bo┼č zaman─▒ iyi kullanmakt─▒r.ÔÇŁ diyerek konunun ├Ânemini vurgular.

Okuyan insan; di─čer insanlar─▒n y├╝zlerindeki tebess├╝m├╝, sevgiyi g├Âr├╝r. Yeni bilgileri ├Â─črendik├že, sevdi─činden bir mektup alm─▒┼č, okulundan ba┼čar─▒yla mezun olmu┼č bir ├Â─črenci gibi mutlu olur. Okumayan insan─▒n ise, beyin damarlar─▒ uyu┼čur. Anlay─▒┼č ve muhakeme kabiliyeti zay─▒flar. Nam─▒k Kemal bu hususta;

ÔÇť├édemÔÇÖin hayv├óniyeti yemekle, ins├óniyeti okumaklad─▒r.ÔÇŁ der. Dolay─▒s─▒yla insan insanl─▒─č─▒n─▒, r├╗hunu ve bedenini geli┼čtirerek tam m├ón├ós─▒yla ya┼čar.

Kitaplar hakk─▒ndaki h├╝k├╝mler de─či┼čiktir:

ÔÇťBaz─▒ kitaplar tad─▒lmal─▒, baz─▒lar─▒ yutulmal─▒, birka├ž─▒ da a─č─▒r a─č─▒r ├ži─čnenmeli ve sindirilmelidir.ÔÇŁ (Francis BACON)

Bir ├çin atas├Âz├╝nde ise;

ÔÇťKitaps─▒z b├╝y├╝yen ├žocuk, susuz yeti┼čen a─čaca benzer.ÔÇŁ denilir.

ÔÇť─░nsanlar gibi kitaplar da ├že┼čit ├že┼čittir. Utangac─▒ vard─▒r, utand─▒ran─▒ vard─▒r. Kimisi c├Âmerttir, bol verir; kimisinin eli s─▒k─▒d─▒r, kendini dirhem dirhem satar. Herkes bu ├že┼čitlilik i├žinde kendi g├Ânl├╝n├╝ ok┼čayacak birini bulabilir. Onlar, k├Ât├╝ ├žocuk televizyon gibi bizi ayn─▒ kal─▒ba sokmaya ├žal─▒┼čmazlar; tek bir ┼čaka kar┼č─▒s─▒nda hepimizin g├╝lmesini beklemezler, ayn─▒ k─▒s─▒r ac─▒y─▒ her defas─▒nda ├Ân├╝m├╝ze s├╝rmezler.ÔÇŁ4

G├╝n├╝m├╝zde okuyan, ara┼čt─▒ran insan─▒m─▒z pek az. Nesil olarak okumay─▒ sevmiyoruz. Bir├žok meslek erbab─▒ fak├╝lteden mezun oldu─ču kitaplarla hayat─▒n─▒ id├óme ettirmekte, kendini yenilememekte. Konu┼čurken ├╝├ž kelimeyi yanyana getirmekte zorlanmakta veya sokak a─čz─▒yla konu┼čmaktad─▒r.

├ťlkemizde insanlar─▒n az okumas─▒n─▒n sebeplerinden biri de ilme, ├ólime, sanata yeterince de─čer verilmemesidir. ChurchillÔÇÖin;

ÔÇťBritanya adalar─▒n─▒n yar─▒s─▒ndan vazge├žerim ama ShakespeareÔÇÖin bir c├╝mlesinden ge├žemem.ÔÇŁ s├Âz├╝ ile ilme ve ├ólime ne kadar de─čer verdiklerini ifade etmektedir.

Sonu├ž olarak okumak; ekmek, su, hava kadar ihtiya├ž. Okumayan ki┼čilerin k├ómil bir insan olmas─▒ m├╝mk├╝n de─čil. Ancak okudu─čumuz her ┼čey bize faydas─▒ olan, m├óneviy├ót─▒m─▒z─▒ g├╝├žlendiren, kalbimize feyz veren, ahl├ók─▒m─▒z─▒ g├╝zelle┼čtiren kitap ve eserler olmal─▒d─▒r. Okuman─▒n m├ón├ós─▒ budur.
___________________________

1 Prof. Dr. M. Fevzi ├ľZ, Uygulamal─▒ T├╝rk├že ├ľ─čretimi, s. 193.
2 Prof. Dr. Hamza Z├ťLF─░KAR, T├╝rk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, A─čustos 2009, say─▒ 692, s. 135.
3 Necip Faz─▒l KISAK├ťREK, ─░deolocya ├ľrg├╝s├╝, B. D. yay. ─░stanbul, 2008, 17. Bask─▒, s. 134.
4 Oktay Y─░VL─░, Bilim ve Akl─▒n Ayd─▒nl─▒─č─▒nda E─čitim dergisi, S. 112-113, s. 44.