OKUMAK… NEY─░ VE NE ─░├ç─░N?..

Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

Birtak─▒m kar┼č─▒la┼čt─▒rmalar vard─▒r; T├╝rk insan─▒n─▒n okur-yazarl─▒─č─▒n─▒, kitaba-gazeteye d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝n├╝ ├Âl├žmek ├╝zerine…

JaponyaÔÇÖyla, Avrupa ├╝lkeleriyle mukayeseler… Ki┼či ba┼č─▒na d├╝┼čen gazeteler, dergiler, kitaplar oralarda ┼č├Âyle y├╝ksek, bizde ┼č├Âyle d├╝┼č├╝k…

Hakl─▒l─▒k pay─▒ yok de─čildir bu ele┼čtirilerin. Fakat milletimizin okumaya al├ókas─▒ndaki azl─▒kta bir hay─▒r da yok de─čildir. ├ç├╝nk├╝ bu tahliller; okuman─▒n kendisini kutsayan, neyi ve ne i├žin sorular─▒n─▒ sormaktan uzak de─čerlendirmelerdir.

Yar─▒s─▒ kumar b├╝lteni, di─čer yar─▒s─▒ zevzeklik dolu bir k├ó─č─▒t israf─▒na 25-30 kuru┼č verip kahvenin yolunu tutan, ipsiz-saps─▒z bir adam, ├╝lkemizin k├╝lt├╝r seviyesini mi y├╝kseltmi┼č oluyor?

─░lim ve edebiyat erbab─▒ndan ziyade, ┼č├Âhret erbab─▒n─▒n, onca g├╝ndem konu┼čmas─▒, g├╝ndelik ko┼ču┼čturma i├žinde nas─▒l yazd─▒─č─▒na akl─▒n ermedi─či alt─▒ ayda bir p─▒t─▒rak gibi ├ž─▒kan kitaplar─▒… Ancak arka kapa─č─▒ ve tan─▒t─▒m─▒ dolduracak birka├ž afili c├╝mle, gerisi tam tak─▒r, kuru bak─▒r…

Bu kitaplar al─▒nd─▒, okundu diye mi ├╝lkemizin kitaba, okumaya verdi─či de─čer artacak?

Aman ├žocuklar─▒m─▒z okusun!

Harry Potterlar, Y├╝z├╝klerin Efendisi gibi zek├óya hakaret, AvrupaÔÇÖn─▒n H─▒ristiyanl─▒k ├Âncesi tabiata tap─▒nmaya, b├╝y├╝ye dayanan dinlerini canland─▒rmaya y├Ânelik proje kitaplar─▒ m─▒?

Neyi okusun?

┼×ehvetten, ihtirastan ├ž─▒kamam─▒┼č s├Âz├╝m ona a┼čk romanlar─▒n─▒ m─▒? K├╝f├╝rbaz, m├╝stehcen, ┼čizofren karikat├╝r dergilerini mi?

Neyi okusun?

Filmi ├ž─▒kmadan ├Ânce millet senaryoyu okusun diye yay─▒nlanan her taraf─▒ndan bat─▒ k├╝lt├╝r├╝ akan macera romanlar─▒n─▒ m─▒?

Neyi okusun?

Kitab─▒n─▒n kapa─č─▒na, ajansa ├žektirilmi┼č tam boy foto─čraf─▒n─▒ koyduran artist mi, aktrist mi, aktivist mi, yoksa yazar m─▒ oldu─ču se├žilemeyen zev├ót─▒n y─▒ll─▒k ÔÇťyaz─▒nsal yap─▒tÔÇŁlar─▒n─▒ m─▒?

Neyi okusun?

Ak├«desi bozuk, oryantalist art─▒─č─▒ herzeleri mi?

Neyi okusun?

Anlamak i├žin dalkavuklar─▒ taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č k─▒lavuzlar gereken s├Âz├╝m ona serbest ┼čiirleri, k─▒r─▒k nesirleri mi?

B├╝t├╝n bunlar, ├žocuklar─▒m─▒z hi├žbir ┼čey okumas─▒n demek de─čil…

┬źElbette okusun!┬╗ ama neyi ve nas─▒l?

Her ┼čeyiyle bizlere ├Ârnek olan Ras├╗l-i Ekrem EfendimizÔÇÖin ├╝mm├« olmas─▒ ├╝zerinde gelin bir d├╝┼č├╝nelim. ├ťmm├«li─če ba┼čka birtak─▒m m├ón├ólar y├╝klense de, ├óyet-i ker├«me Hazret-i PeygamberÔÇÖin KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖden ├Ânce hi├žbir kitab─▒ okumad─▒─č─▒n─▒ bilhassa belirtir. (el-Ankeb├╗t, 48)

Asil bir aileden yeti┼čen, milletler aras─▒ ticaret tecr├╝besine sahip olan, devrinin sosyal problemlerine duyarl─▒ (H─▒lfuÔÇÖl-fud├╗l ├╝yeli─či) ve ├ž├Âz├╝m getiren (Hacer├╝ÔÇÖl-esvedÔÇÖin yerine konmas─▒ h├ódisesi) Peygamber EfendimizÔÇÖin; hi├žbir okuma-yazma ameliyesine girmemesi, bundan Cen├ób-─▒ Hak taraf─▒ndan korunmu┼č olmas─▒; elbette, birinci derecede OÔÇÖnun gelecekte ├╝stlenece─či Hak El├žili─či vazifesinde hi├žbir t├Âhmet alt─▒nda kalmamas─▒ i├žindi. Ancak bunun yan─▒nda e─čitim a├ž─▒s─▒ndan bir ders de veriyor:

M├ól├óy├ón├«yi terk…

O y├╝ce ruh, o devirde de piyasada dola┼čan muharref, b├ót─▒l, bo┼č yaz─▒ ve ├žizilere iltifat etmiyor, k─▒ymet vermiyor.

E─čer okumak denilince akla, faydas─▒z, aksine zararl─▒ ┼čeyler geliyorsa, okumamay─▒ se├žmek, ├╝mm├« kalmak evl├ó… Hatt├ó tek ├žare…

G├╝n├╝m├╝z├╝n zeki, ak─▒ll─▒, d├╝nyadan haberdar olmak isteyen gen├žleri; k├╝lt├╝rl├╝, entelekt├╝el bir ki┼či yerine konmak i├žin birtak─▒m listelerde yer alan kitaplar─▒ okumak, onlardan haberdar olmak mecburiyetinde hissetmemeli kendilerini…

├éyeti, hadisten; had├«si vecizeden, vecizeyi atas├Âz├╝nden ay─▒rt edemeyen bir├žoklar─▒; Kafkalarla kafa ├╝t├╝l├╝yor, Heideggerlerle d├╝┼č├╝ncemize, ┼čiirimize nizam vermeye ├žal─▒┼č─▒yor.

Neyi ve ne i├žin…

Her ┼čeyde oldu─ču gibi okuma ameliyesinde de sorulacak soru…

Listemizin ba┼č─▒nda KurÔÇÖ├ón olmal─▒…

Di─čer kitaplar s├Âz konusu oldu─čunda ├Âl├ž├╝, KurÔÇÖ├ónÔÇÖa basamak olup olmamakta…

KurÔÇÖ├ónÔÇÖa basamak olup olmamak a├ž─▒s─▒ndan, meseleyi zihnimizde oturtacak iki ┼č├óh├óne sahne:

Peygamber Efendimiz; Hazret-i ├ľmerÔÇÖi, elinde TevratÔÇÖtan iktibaslar─▒n bulundu─ču bir sayfayla g├Âr├╝r. Gazaplan─▒r ve ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťH─▒ristiyan ve Yahudiler gibi sen de ┼č├╝phe i├žinde misin ey HattabÔÇÖ─▒n o─člu? Ben tertemiz KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ size getirmedim mi? Bug├╝n karde┼čim Musa hayatta olsa, bana t├ób├« olmaktan ba┼čka bir davran─▒┼č ona hel├ól olmazd─▒!ÔÇŁ

KurÔÇÖ├ónÔÇÖa basamak olmayacaksa, Tevrat da okunmayacak bir kitap…

├ľte yandan c├óhiliyye ┼čiiri, mevzular─▒ itibariyle yer yer muz─▒rd─▒r, tamam─▒ itibariyle de ├«mans─▒z kalplerin ├╝r├╝n├╝d├╝r. Fakat Arap├žaya ve bel├ógata, dolay─▒s─▒yla KurÔÇÖ├ón kelimelerine, KurÔÇÖ├ón tefsirine hizmet etti─či i├žin as─▒rlarca okutulmu┼č, hatt├ó ezberlenmi┼čtir.

KurÔÇÖ├ónÔÇÖa basamak oldu─čunda, putperestin ┼čiiri okunabilecek bir kitap…

Zaten en m├╝him bir ├Âl├ž├╝ de tahlil edici bir okumaya ula┼č─▒l─▒p ula┼č─▒lmad─▒─č─▒ meselesi…

Alt yap─▒y─▒ sa─člam kurmu┼č, ak├«deyi s─▒hhatle tesis etmi┼č bir ki┼či, art─▒k ba┼čka vadilere de dikkatle, tahlil g├Âzl├╝─č├╝yle a├ž─▒labilir.

T─▒pk─▒ ─░m├óm-─▒ Gaz├ól├« gibi…

O ─░mam ki, bir s├╝re ─░sl├óm├« eserleri okumay─▒ bile bir tarafa b─▒rakacak, i├ž d├╝nyas─▒n─▒n derinliklerine, daha do─črusu HakkÔÇÖa y├Ânelecektir.

Fakat ayn─▒ ─░mam, felsefeyi tahlil etmek i├žin, filozoflar─▒ ve eserlerini okuyacak, hatt├ó bu hususta bir kitap kaleme alacakt─▒r. Sonunda da filozoflar─▒ tenkit eden me┼čhur eserini…

Ayn─▒ ─░mam, birtak─▒m ┼č├╝phe ve vesveselere teknik bir zaruretle yer veren ┬źkel├óm┬╗ kitaplar─▒n─▒ halk─▒n okumas─▒n─▒ uygun bulmad─▒─č─▒n─▒ ifade edecektir.

Ayn─▒ ─░mam, onca akademik, us├╗l├«-kel├óm├« eserinden farkl─▒ olarak geni┼č halk kitleleri i├žin ─░hy├óu Ul├╗miÔÇÖd-D├«n, Kimy├ó-y─▒ Sa├ódet gibi eserler kaleme alacakt─▒r.

Vefat─▒n─▒n 900ÔÇÖ├╝nc├╝ y─▒l─▒nda bulundu─čumuz ─░m├óm-─▒ Gaz├ól├«ÔÇÖnin ikazlar─▒nda ve endi┼čelerinde ne kadar hakl─▒ oldu─čunu en iyi ┼čekilde bu devirde anl─▒yoruz. Kaynaklar─▒n terc├╝me edilip halk─▒n kullan─▒m─▒na sunuldu─ču bu devirde, T├╝rk├že mealden i├žtihada kalk─▒┼čan nicelerine rastl─▒yoruz.

Bilgi ├ža─č─▒n─▒n m├╝him bir problemi…

Norve├žÔÇÖte sivil halk─▒ katleden c├ón├«, okumalar─▒yla bu h├óle gelmi┼č…

Ramaz├ónÔÇÖ─▒ zehir eden ├╝lkemizdeki katil s├╝r├╝s├╝ de so─čuk sava┼č devrinden kalma zehirli okumalarla dinden, ├«mandan, tarih ve karde┼člik ┼čuurundan mahrum kara y─▒lanlara d├Ân├╝┼čt├╝…

S─▒ras─▒ g├Âzetilmemi┼č okumalar, i├ž d├╝nya e─čitiminden ge├žmemi┼č tahsiller, din sahas─▒nda bile olsa hazin mahsuller ortaya koyuyor.

─░┼čte geride b─▒rakt─▒─č─▒m─▒z Ramaz├ón-─▒ ┼čer├«fin m├╝b├órek gecelerinde aziz milletin g├╝ndemini me┼čgul eden; ┬źTeravih var m─▒yd─▒ yok muydu?┬╗ tart─▒┼čmas─▒…

Her Ramazan oldu─ču gibi bu y─▒l da bir kalp bulant─▒s─▒n─▒ ekranlardan kusan yazar, ├╝lkemizin d├«n├« sahada en ├žok okunan m├╝elliflerinden biri… Halk─▒m─▒z─▒n az okudu─čundan dem vurulan gazete k├Â┼čelerindeki yaz─▒lar─▒yla per├žinledi ┼č├Âhretini… Bug├╝n on binlerce okurunu, ─░sl├ómÔÇÖda ba┼č─▒ ├Ârtme emri olmad─▒─č─▒na, T├╝rk├že ib├ódet yap─▒labilece─čine, bu y─▒l da teravih diye bir namaz olmad─▒─č─▒na inand─▒r─▒yor. Bir ┼čeye inand─▒rmasa da, d├«ne inan├žlar─▒n─▒ buland─▒r─▒yor. ┼×├╝phe hissettiriyor.

Bu, a─č─▒zlar─▒ veÔÇÖd-duh├ó, g├Âzleri veÔÇÖl-fecri okuyan zevat; okuyucular─▒n─▒n kalbinin can─▒na okuyorlar.

Kalbi m├ómur etmek i├žin okuyan insanlar, bu bel├ódan nas─▒l korunacak; kalbin can─▒na okuyan ile kalbe can ├╝fleyen yazarlar─▒ nas─▒l ay─▒rt edece─čiz?

Bakaca─č─▒z, okumalar─▒ bo─čazdan a┼ča─č─▒ya iniyor mu?

┬źDinde teravih var m─▒?┬╗ diye soran beynamaza, ┬źzin├ó haram m─▒ de─čil mi?┬╗ diye sormak yeterli…

Bu tahlil ┼čart… ├ç├╝nk├╝, d├«nin emri olan okumak, takip etmeyi gerektirir, ittib├ó─▒, t├ób├« olmay─▒, uymay─▒ ├«cap ettirir.

─░sl├ómÔÇÖ─▒n ilk emri oku! ─░kraÔÇÖ!..

─░kraÔÇÖ kadar bilinmeyen bir ┬źOku!┬╗ emri daha var:

├ťtl├╗!

Yani tilâvet et!..

Til├óvette iki farkl─▒ m├ón├ó daha ekleniyor, okuman─▒n i├žine:

1. Takip etmek, uymak, ard─▒nca gitmek…

2. Duyurmak, seslendirmek, iletmek, il├ón etmek…

KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde ay─▒n g├╝ne┼či takip etmesi, il├óh├« yemine mazhar olarak, ayn─▒ fiille ifade ediliyor. (Bkz. e┼č-┼×ems, 2) Hem de, insan─▒n fel├óh─▒n─▒n nefsini tezkiye etmesi, g├Ânl├╝n├╝ ar─▒nd─▒rmas─▒ ile ancak m├╝mk├╝n oldu─ču mesaj─▒ndan ├Ânceki girizg├óh olan yemin ├óyetlerinde…

├ľnce g├╝ne┼č ve ─▒┼č─▒─č─▒na yani, kel├óm─▒, had├«si, tavsiyesi takip edilecek ulv├« hid├óyet g├╝ne┼člerine, y├╝ksek ┼čahsiyetlere yemin…

Sonra onlar─▒ takip etmenin yeg├óne metot oldu─čuna i┼čaretle, ├Âz├╝ itibariyle ta┼č-toprak olan ay─▒n, g├╝ne┼či takip ederek nurlan─▒┼č─▒na yemin…

─░┼čte hakik├« bir okuma ve tahsilden elde edilecek ger├žek ayd─▒nlanma…

ÔÇť(Ey Hab├«bim) Sana vahyolunan─▒ oku!ÔÇŁ (el-Kehf, 27, el-Ankeb├╗t, 45) ve benzeri ├óyetlerde, til├óvet ile birlikte bu t├ób├« olu┼č, takip edi┼č m├ón├ós─▒ da sakl─▒d─▒r.*

ÔÇťOnlara ├óyetlerimiz okundu─čunda…ÔÇŁ (el-Enf├ól, 31; Y├╗nus, 15)

ÔÇťOnlara ├édemÔÇÖin iki o─člunun haberini oku/anlat…ÔÇŁ (el-M├óide, 27) ve benzeri ├óyetlerde de sesli okuma, duyurma, il├ón etme, tebli─č etme m├ón├ós─▒…

Bu iki m├ón├ó tabakas─▒, ard─▒ ard─▒nca elde edilebiliyor. Kendi uymayan, duyuram─▒yor. O sesli okuyu┼ču, kendi kalbine duyuramayan, kimselere duyuram─▒yor. Kendi g├Ânl├╝n├╝ o p─▒nardan doyuramayan, kimselere tatt─▒ram─▒yor.

Okuyu┼člar bu m├ón├ólardan hissed├ór olursa, ilim ve irfan tahsil ediliyor.

Bu m├ón├ólardan nasipd├ór okumalarla yaz─▒lm─▒┼č eserler, as─▒rlarca ba┼čucu kitab─▒, hatt├ó ba┼č t├óc─▒ kitab─▒…

─░lk emri, Rabbin ┬ź─░kra!┬╗
Rabbim okut, okuttur!
┬źFeÔÇÖt-T├óliy├óti Zikr├ó┬╗
Mest oldu─čum umuttur!

KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ ├óyet ├óyet,
Tâlî, eder tilâvet,
Kalpten gelirse ┼č├óyet;
G├Âzler bulut buluttur!..

┬ź┼×emsÔÇÖin pe┼činde┬╗ m├óha,
Denmi┼č ┬źiz├ó tel├óh├ó┬╗
Ermek i├žin fel├óha,
G├Âklerde bir metottur!

Terk eyleyip hevâyı,
Ardınca mâsivâyı,
Tâkîb eden ziyâyı,
Nurlar sa├žar, mesuttur!

Tekrarda yoksa hisse,
Alternatif de─čilse,
G─üyen ┬źElif┬╗ de─čilse;
T├ól├«, i┼čin s├╝k├╗ttur!

Yahya KemalÔÇÖe soruyorlar ya:

ÔÇťÔÇôBiz Viyana kap─▒lar─▒na nas─▒l gittik?ÔÇŁ

Cevap:

ÔÇťÔÇôBulgur a┼č─▒na talim ederek ve Mesnev├« okuyarak…ÔÇŁ

Sorulmas─▒ gereken sorular:

Hangi okuma bizi / evl├ótlar─▒m─▒z─▒ nereye hangi kap─▒lara g├Ât├╝r├╝r?

Do─čru adrese g├Ât├╝recek okuma, nas─▒l bir okumad─▒r?

ÔÇťOku!ÔÇŁ emrinin ├žer├ževesini, bo─čazdan, han├žereden b├╝t├╝n ├óz├óya yaymak… G├Ânle duyurarak, g├Ânl├╝n ar─▒nmas─▒ i├žin bir ├ža─čr─▒ k─▒larak, oradan cemiyete duyurarak geni┼čletmek ve b├╝t├╝n kitaplar─▒, Kit├óbÔÇÖa merdiven yapmak…

O Kit├óbÔÇÖa basamak olabilecek her kitab─▒, O Kit├óbÔÇÖ─▒ anlamak ve anlatmak i├žin okumak…

Oradan ufuklar─▒n kap─▒lar─▒na dayanmak…

┬źEn y├╝ce kelime┬╗yi ├óleme ┬źen g├╝zel ve en g├╝r sad├ó┬╗ ile okumak, seslendirmek…

Ve a├ž─▒lan g├Âk kap─▒s─▒ndan cennete varmak…

─░┼čte hakk─▒yla til├óvet… (el-Bakara, 121) ─░┼čte okuman─▒n ├Âz├╝…
___________________

* ─░nceledi─čimiz hi├žbir mealde bu m├ón├ón─▒n yans─▒t─▒lamamas─▒, terc├╝menin asl─▒n yerine tutmamas─▒na g├╝zel bir ├Ârnek. Ancak Elmal─▒l─▒ merhum, til├óvet eyle diyerek m├ón├óy─▒ en az─▒ndan orijinal mastarla muhafaza etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č.