II. B├éYEZ─░D D├ľNEM─░ -2- (1481-1512)

Ahmet MERAL ahmetmeral61@gmail.com

CEM SULTANÔÇÖIN ES├éRET YILLARI

Kas─▒m Bey, Rodos h├╝k├╝mdar─▒ taraf─▒ndan CemÔÇÖe bir davet mektubu ve ahitname verilmesini sa─člam─▒┼č ve Cem SultanÔÇÖ─▒n teredd├╝tleri ancak verilen bu g├╝vencelerle ortadan kald─▒r─▒labilmi┼čti. Gerekli haz─▒rl─▒klar yap─▒ld─▒ktan sonra Cem Sultan, maiyetinde bulunan otuz yedi ki┼čiyle RodosÔÇÖa vard─▒ ve ihti┼čaml─▒ bir t├Ârenle kar┼č─▒lanarak bir saraya yerle┼čtirildi.

Rodos beyi DÔÇÖAubusson ve Rodos ┼č├Âvalyeleri FatihÔÇÖin k├╝├ž├╝k o─člunun adaya geli┼čini ilgiyle izlemi┼č, ├ódeta intikam ate┼čiyle yan─▒p tutu┼čarak ondan ├ózam├« ├Âl├ž├╝de yararlanma ve Cem Sultan eliyle Osmanl─▒ÔÇÖya daha fazla nas─▒l hasar verebileceklerinin hesab─▒ i├žine girmi┼člerdi. Nitekim Rodos beyi; FatihÔÇÖin k├╝├ž├╝k o─člunun ellerinde oldu─čunu ba┼čta Papa olmak ├╝zere, h─▒ristiyan ba┼čkentlerine gururla bildirmi┼čti. Bu temaslarda, Cem SultanÔÇÖa verilecek deste─čin Osmanl─▒ÔÇÖya kar┼č─▒ ellerini g├╝├žlendirece─či; bu sayede kaybedilen h─▒ristiyan topraklar─▒n─▒n geri al─▒nabilece─či fikri payla┼č─▒lmaktayd─▒.

Verilen t├╝m teminatlara ra─čmen Cem Sultan art─▒k h─▒ristiyan d├╝nyas─▒ elinde esirdi. Bat─▒l─▒ g├╝├žler ondan yararlanma yollar─▒ aramaktayd─▒. ├ľte yandan II. B├óyezid de Rodos beyine, karde┼čini kontrol alt─▒nda tutmas─▒ ve ihtiya├žlar─▒n─▒ gidermesi i├žin bir anla┼čma teklifinde bulundu. Bu anla┼čmaya g├Âre II. B├óyezid, karde┼či CemÔÇÖin g├Âzetimi kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ┼č├Âvalyelere y─▒ll─▒k k─▒rk be┼č bin Venedik D├╝kas─▒ verecekti.

Bir s├╝re sonra II. B├óyez├«dÔÇÖin artan bask─▒s─▒ Cem SultanÔÇÖ─▒n RodosÔÇÖta daha fazla kalmas─▒na engel te┼čkil etmeye ba┼člad─▒. Ayr─▒ca Cem SultanÔÇÖa Avrupa ├╝lkelerinin destekleriyle Avrupa ├╝zerinden RumeliÔÇÖye ge├žirilece─či vaÔÇśdedilmekteydi. Nihayet ┼č├Âvalyeler Cem SultanÔÇÖ─▒ uzun ve me┼čakkatli bir yolculuktan sonra FransaÔÇÖn─▒n Nis ┼čehrine g├Ât├╝rd├╝ler. B├Âylece CemÔÇÖin romanlara konu te┼čkil eden ilgi ├žekici ve ac─▒kl─▒ hayat─▒n─▒n FransaÔÇÖda ge├žen b├Âl├╝m├╝ ba┼člad─▒. Rodos ┼č├Âvalyeleri ┼×ehzade CemÔÇÖi Fransa i├žlerindeki kale ve ┼čatolarda saklayarak hem kendi d├╝nyalar─▒nda s├╝kse yap─▒yor, hem de B├óyezid HanÔÇÖdan ve annesi ├çi├žek HatunÔÇÖdan para kopar─▒yorlard─▒.1

Veba salg─▒n─▒ ├ž─▒kmas─▒ ├╝zerine NisÔÇÖten Fransa i├žlerindeki RumillyÔÇÖe nakledilen Cem Sultan yolda Savoie D├╝k├╝ÔÇÖyle bir g├Âr├╝┼čme yapt─▒. ─░yi kalpli d├╝k, CemÔÇÖin ba┼č─▒ndan ge├ženleri dinledikten sonra kendisine yard─▒m etmek istediyse de tecr├╝besiz D├╝kÔÇÖ├╝n CemÔÇÖi ┼č├Âvalyelerden kurtarma giri┼čimleri sonu├žsuz kald─▒. CemÔÇÖin ka├žma giri┼čimlerini sezen ┼č├Âvalyeler, ┼čehzadenin maiyetindeki adamlar─▒ndan 29 ki┼čiyi de RodosÔÇÖa g├Ânderdiler.

Fransa i├žindeki bir├žok kale ve ┼čatoda k─▒sa s├╝relerle es├óret hayat─▒ ya┼čayan Cem Sultan, sonunda Bois Lamy ┼čatosuna nakledildi ve burada yakla┼č─▒k iki y─▒l kald─▒. Cem SultanÔÇÖ─▒n Fransa i├žlerindeki muhtelif ┼čatolarda ge├žen es├óret hayat─▒ yedi y─▒l daha s├╝rd├╝. Nihayet Fransa Kral─▒ VIII. ┼×arl ile Papa ─░nosan aras─▒nda yap─▒lan anla┼čmayla Cem Sultan, RomaÔÇÖya nakledildi.

Cem Sultan, RomaÔÇÖda Papa ile g├Âr├╝┼čt├╝ ve ona M─▒s─▒rÔÇÖa gitmek istedi─čini, ailesinden ve vatan─▒ndan uzaklarda el├«m bir vaziyette hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝─č├╝n├╝ ifade ederek s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒ anlatt─▒. Papa ise kendisine M─▒s─▒rÔÇÖa gitmesinin do─čru olmad─▒─č─▒n─▒, Macar kral─▒n─▒n da deste─či ile Rumeli s─▒n─▒r─▒nda bulunmas─▒n─▒n daha uygun olaca─č─▒n─▒ s├Âyledi. Ayr─▒ca Papa, Cem SultanÔÇÖa her ┼čeyden ├Ânce H─▒ristiyanl─▒─č─▒ kabul etmesini teklif etti. Bu teklif, Cem Sultan taraf─▒ndan;

ÔÇťD├«nimi ne Osmanl─▒ padi┼čahl─▒─č─▒ ne de d├╝nya saltanat─▒ i├žin terk ederim.ÔÇŁ s├Âzleriyle kesin olarak reddedildi.2

II. B├óyezid, Cem SultanÔÇÖ─▒n AvrupaÔÇÖdaki hayat─▒n─▒ dikkatle takip etmekteydi. Bu ama├žla PapaÔÇÖyla diplomatik temas kurarak CemÔÇÖin kontrol alt─▒nda tutulmas─▒n─▒ talep etmi┼č, masraflar─▒n─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒nda her y─▒l k─▒rk bin alt─▒n verilece─či, ├╝├ž y─▒ll─▒k tahsisat─▒n pe┼čin olarak ├Âdenece─či teklifini ├Âzel bir el├žiyle bildirmi┼čti. ├ľzel el├ži Mustafa A─ča bu tahsisat─▒ PapaÔÇÖya takdim etmekle yetinmemi┼č Cem SultanÔÇÖla da g├Âr├╝┼čerek kendisine padi┼čah─▒n hediyelerini ve mektubunu vermi┼čtir.

1492 y─▒l─▒nda yeni se├žilen Papa d├Âneminde ba┼člang─▒├žta daha serbest bir hayat s├╝rmekte olan Cem SultanÔÇÖ─▒n durumu, zamanla s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir s├╝rece girdi. Yeni Papa, II. B├óyezidÔÇÖden Cem i├žin verilen ├Âdene─čin art─▒r─▒lmas─▒n─▒ talep ederek e─čer toplu olarak ├╝├ž y├╝z bin alt─▒n ├Âdenecek olursa, ┼čehzadenin zehirlenmek s├╗retiyle ├Âld├╝r├╝lebilece─čini bildirdi.

Cem Sultan, bir s├╝re daha Fransa ve Papal─▒k g├╝├žleri aras─▒nda elde tutulmas─▒ gereken ├Ânemli bir koz olmaya devam etti. Nihayet Fransa kral─▒ baz─▒ ┼čartlar alt─▒nda Cem SultanÔÇÖ─▒ himayesine alarak Napoli ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Uzun s├╝ren es├óret ve s├╝rg├╝n hayat─▒ boyunca ├žok y─▒pranan Cem Sultan, bu yolculuk s─▒ras─▒nda hastaland─▒ ve 1495 y─▒l─▒ ┼×ubat ay─▒nda vefat etti. Daha sonra BursaÔÇÖya getirilerek defnedildi. B├Âylece karde┼čler aras─▒nda yakla┼č─▒k on be┼č y─▒ld─▒r devam eden taht kavgas─▒ sona ermi┼č oldu.

OSMANLI-MEML├ŤK ─░L─░┼×K─░LER─░

Fatih d├Ânemine kadar Osmanl─▒-Meml├╗k ili┼čkileri her zaman dost├óne bir bi├žimde s├╝rm├╝┼č, bat─▒da kazan─▒lan her sava┼č, ortak zafer olarak kabul edilerek sevin├ž ve mutluluk birlikte payla┼č─▒lm─▒┼čt─▒.

FatihÔÇÖten itibaren Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin y├╝z├╝n├╝ do─čuya ├ževirmesi, iki m├╝sl├╝man devlet aras─▒nda o g├╝ne kadar g├Âr├╝lmeyen bir ├žeki┼čme ve rekabet d├Ânemini ba┼člatt─▒. Karamano─čullar─▒ÔÇÖn─▒n etkisiz h├óle getirilmesi, M─▒s─▒r ve SuriyeÔÇÖden Toroslara kadar uzanan topraklarda h├ókim olan Meml├╗klularla Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ s─▒n─▒rda┼č yapm─▒┼čt─▒. ─░ki devlet aras─▒nda s─▒k─▒┼čm─▒┼č Mara┼č ve civar─▒nda h├ókim olan Dulkadiro─čullar─▒ ile Adana ve civar─▒na h├ókim olan Ramazano─čullar─▒ÔÇÖn─▒n kontrol├╝ konusunda cidd├« bir rekabet vard─▒. Yine hac su yollar─▒n─▒n g├╝venli─čini sa─člama, yol g├╝zerg├óh─▒nda hac─▒lar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ temin konusunda s─▒k─▒nt─▒ ve ┼čik├óyetler iki y├Ânetimi kar┼č─▒ kar┼č─▒ya getiren ba┼čka bir sebepti. Rekabet o kadar ileri noktaya ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒ ki; Fatih hac su yollar─▒n─▒n g├╝venli─čini bizzat Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n sa─člamas─▒n─▒ talep etmi┼č, bu talebi Meml├╗klular taraf─▒ndan i├ž i┼člerine bir m├╝dahale say─▒lm─▒┼čt─▒. M├╝nasebetleri so─čutan ba┼čka bir sebep de hac s─▒ras─▒nda Hint M├╝sl├╝man Sultanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ h├╝k├╝mdar─▒na verilmek ├╝zere getirdi─či hediyelerin Meml├╗klularca Osmanl─▒ÔÇÖya ula┼čt─▒r─▒lmam─▒┼č olmas─▒yd─▒. Ancak iki ├╝lkeyi kar┼č─▒ kar┼č─▒ya getiren as─▒l b├╝y├╝k sebep; Meml├╗klular─▒n Cem SultanÔÇÖa sahip ├ž─▒kmalar─▒, ona ├ódeta bir h├╝k├╝mdar muamelesi yaparak AnadoluÔÇÖdaki siyas├« giri┼čimlerine destek olmalar─▒yd─▒.

Nihayet iki ├╝lke aras─▒nda 1485-1491 y─▒llar─▒nda ToroslarÔÇÖda s─▒cak bir ├žat─▒┼čma ya┼čand─▒. Bu sava┼čta taraflar birbirlerine kesin bir ├╝st├╝nl├╝k kuramad─▒lar. Tunus beyinin araya girmesiyle yap─▒lan bar─▒┼č sonunda ToroslarÔÇÖda baz─▒ topraklar Meml├╗klulara b─▒rak─▒ld─▒.

___________________________

1 ─░smail Hakk─▒ UZUN├çAR┼×ILI; Osmanl─▒ Tarihi, c. 2, s. 172.
2 Hammer; Osmanl─▒ Tarihi, c. 1, s. 305.