AkdenizÔÇÖde Osmanl─▒ H├ókimiyetini Per├žinleyen Zafer CERBE DEN─░Z SAVA┼×I

Can ALPG├ťVEN├ç alpguvenc@gmail.com

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Cerbe Adas─▒1 ile ilk m├╝nasebetleri XV. y├╝zy─▒l sonlar─▒ndad─▒r. O y─▒llarda Cerbe h├ókimi olan Eb├╗ Zekeriya Yahya, t├ób├« oldu─ču Tunus Sultanl─▒─č─▒na kar┼č─▒ isyan ederek idareyi eline ge├žirmi┼č, devrin Osmanl─▒ padi┼čah─▒ II. B├óyez├«dÔÇÖe g├Ânderdi─či mektupta, TrablusgarbÔÇÖ─▒ zapteden d├╝┼čman─▒n CerbeÔÇÖye sald─▒rd─▒─č─▒n─▒, fakat alamad─▒─č─▒ belirterek;

ÔÇťSiz bizim hal├«femizsiniz, destek bekliyoruz. Kullar─▒n─▒z─▒ ihmal etmeyiniz.ÔÇŁ demi┼čti.

TrablusgarbÔÇÖ─▒n geri al─▒nmas─▒ i├žin yard─▒m talep etmi┼č, SultanÔÇÖa bir KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, Kad─▒ ─░y├ózÔÇÖ─▒n e┼č-┼×if├ó isimli eseri, muhtasar bir ─░hy├ó u Ul├╗miÔÇÖd-d├«n, bir had─▒m k├Âle ve bir mercan tesbih ile d├╝┼čmandan al─▒nm─▒┼č bir kalkandan meydana gelen hediyeler g├Ândermi┼čti.

Cerbe, XVI. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda Oru├ž ve H─▒z─▒r Reislerin, sonras─▒nda ise Turgut ReisÔÇÖin Bat─▒ Akdeniz harek├ót─▒nda ├╝s olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒.

***

Cerbe ad─▒, Turgut ReisÔÇÖin g├Âsterdi─či fevkal├óde bir kahramanl─▒kla b├╝t├╝n d├╝nyaya yay─▒lm─▒┼č, harika olay efsane gibi y─▒llarca anlat─▒lm─▒┼čt─▒.

├ťnl├╝ denizci, 1551 y─▒l─▒nda Cerbe liman─▒nda sekiz gemilik filosunu kalafatlarken, b├╝y├╝k bir d├╝┼čman donanmas─▒ taraf─▒ndan ablukaya al─▒nm─▒┼č, teslim olmas─▒ beklenirken -─░stanbulÔÇÖun fethi s─▒ras─▒nda FatihÔÇÖin yapt─▒─č─▒ gibi- gemilerini k─▒zaklar ├╝zerinden kayd─▒r─▒p kurtarm─▒┼č, denize a├ž─▒larak ba┼čka yerlerde bask─▒nlar yapm─▒┼čt─▒.

KANUN├ÄÔÇÖYE YEN─░LMEKTEN BIKAN KRAL!

1560 y─▒l─▒na gelindi─činde, ├╝nl├╝ Alman ─░mparatoru Charles Quint (┼×arlken), tahttan feragat etmi┼č, yerini II. Philiph (Filip)ÔÇÖe b─▒rakm─▒┼čt─▒. Feragatinin tek sebebi, Kanun├«ÔÇÖye kar┼č─▒ her te┼čebb├╝s├╝nde ma─čl├╗p olmas─▒, hatt├ó onun en k├╝├ž├╝k sancakbeyi kar┼č─▒s─▒nda bile kahredici hezimetlere u─čramas─▒yd─▒. Kral Filip, CerbeÔÇÖye yap─▒lacak bir bask─▒nla AkdenizÔÇÖdeki T├╝rk donanmas─▒na ders vermeyi d├╝┼č├╝n├╝yor; bu durum, Avrupa kamuoyu taraf─▒ndan da b├╝y├╝k bir heyecanla arzu ediliyordu. Cerbe kalesini d├╝┼č├╝r├╝p y─▒kmaya ve TrablusgarbÔÇÖ─▒ i┼čgale karar verildi.2

Bir m├╝ddet sonra ─░spanya, Papal─▒k, Ceneviz, Floransa, Malta, Sicilya, Napoli ve Monako prensli─či taraf─▒ndan 200 par├ža gemi te├žhiz edilerek ├╝nl├╝ kaptan Andrea DoriaÔÇÖn─▒n ye─čeni GiovanniÔÇÖnin emrine verildi. Gemilere AvrupaÔÇÖn─▒n her yan─▒ndan toplanan 30 bin asker bindirildi. Ha├žl─▒ donanmas─▒n─▒n hedefi Cerbe Adas─▒ÔÇÖyd─▒. ─░spanya y├Ânetimindeki m├╝ttefik h─▒ristiyan donanmas─▒, 2 Mart 1560ÔÇÖda Cerbe ├Ân├╝ne demir att─▒. Adaya asker ├ž─▒kararak kaleyi ku┼čatt─▒. O s─▒rada kalede bulunan, Turgut Pa┼čaÔÇÖya ba─čl─▒ Arap ┼čeyhi k─▒sa s├╝reli bir savunma sava┼č─▒n─▒n ard─▒ndan, 12 Mart g├╝n├╝ teslim olmak zorunda kald─▒.

Bu s─▒rada Turgut Reis; Ulu├ž Ali Reis emrindeki iki gemi ile Dersa├ódetÔÇÖe haber g├Ândererek geli┼čmeleri anlatm─▒┼č, Osmanl─▒ donanmas─▒n─▒n ha├žl─▒ armadas─▒n─▒ imha etmesinin l├╝zumundan s├Âz etmi┼čti.

┼×EYTAN ORDUSU FERYAT ED─░P KA├çIYORDU!

Kaptan-─▒ derya Piy├óle Pa┼ča, 28 Mart g├╝n├╝ 120 kad─▒rgadan meydana gelen kudretli bir donanma-y─▒ h├╝m├óyun ile ─░stanbulÔÇÖdan hareket etti. Gemiler, Modon Yar─▒madas─▒ÔÇÖndaki Modon ├╝ss├╝ ile Rodos ve MidilliÔÇÖden kat─▒lan teknelerle birlikte k─▒sa zamanda Cerbe ├Ânlerine ula┼čt─▒.

***

Tersane k├ótiplerinden Zekeriyy├óz├óde, ┬źCerbe Sava┼č─▒┬╗ isimli h├ót─▒r├ót─▒nda ┼č├Âyle anlat─▒r:

O g├╝n ikindi vakti bir furkata3, Cerbe ├Ânlerindeki k├ófir donanmas─▒na ┼ču haberi u├žurmu┼č:

ÔÇťT├╝rk gemileri buraya ula┼čt─▒… Kaleyi b─▒rak─▒n, yoksa bu i┼če yaramayan kafalar─▒n─▒z─▒ keser ya da hepinizi esir ederler!ÔÇŁ Dinsiz tak─▒m─▒ hemen bar├žalar─▒n─▒4 kald─▒r─▒p, k─▒y─▒dan epeyce uzakla┼čt─▒lar. R├╝zg├ór─▒n yelkenleri doldurup, gemileri y├╝r├╝tebilece─či yerlere kadar a├ž─▒ld─▒lar. Kad─▒rgalar─▒n─▒ 7-8 mil denize s├╝rd├╝ler. Serenlere T├╝rk gemilerini g├Âzetlemek i├žin adamlar ├ž─▒kartt─▒lar. L├ókin g├╝n a─čar─▒nca, donanma-y─▒ h├╝m├óyun gemilerinin direkleri orman gibi ortaya ├ž─▒k─▒vermi┼č, ├žok ┼ča┼č─▒rm─▒┼člard─▒… Var g├╝├žleriyle yelken a├ž─▒p ka├žmaya ba┼člad─▒lar… Donanma gemileri de bu ┼čeytan ordusunu feryat edip ka├žar g├Âr├╝nce, mel├óikenin kanatlar─▒ gibi yelken a├ž─▒p arkalar─▒na d├╝┼čt├╝. Saat saat yol alarak onlara yeti┼čti. MelÔÇÖunlar tak─▒m─▒n─▒n gemileri iki k─▒sma ayr─▒lm─▒┼čt─▒. Pis canlar─▒n─▒ kurtarmak i├žin; bir k─▒sm─▒ deniz taraf─▒na, bir b├Âl├╝─č├╝ kale taraf─▒na d├Ând├╝ler.5

KARANLIKTA F─░RAR EDEN DONANMA!

Kaptan-─▒ derya Piy├óle Pa┼ča6, kumandanlar─▒ toplayarak harp karar─▒ alm─▒┼čt─▒. Sol kanatta Ulu├ž Ali Reis, ihtiyatta Seydi Ali Reis g├Ârevlendirildi. 11 May─▒s g├╝n├╝ d├╝┼čman donanmas─▒n─▒n top menziline girmesi ├╝zerine, ┼čiddetli bir top ate┼či ba┼člat─▒ld─▒. PrevezeÔÇÖdeki muharebe takti─či aynen uyguland─▒. Gemilerimizin s├╝rati, te├žhizat─▒n─▒n hafifli─či ve ├Âzellikle top menzillerinin uzunlu─ču sebebiyle ha├žl─▒ donanmas─▒ ikiye ayr─▒lmak zorunda kald─▒. ├ť├ž g├╝n s├╝ren deniz sava┼č─▒nda d├╝┼čman─▒n 19 kad─▒rgas─▒na el konulmu┼č, 26 bar├žas─▒ tahrip edilmi┼č, 70 civar─▒nda gemisi bat─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Ha├žl─▒ donanmas─▒ ka├ž─▒yordu. On bir kad─▒rga Cerbe KalesiÔÇÖne s─▒─č─▒nmak zorunda kalm─▒┼čt─▒. D├╝┼čman─▒n insan kayb─▒ 20 bini, esir say─▒s─▒ 5 bini bulmu┼čtu. Osmanl─▒ kay─▒plar─▒ ise birka├ž gemiyle bin kadar ┼čehidden ibaretti.

Ha├žl─▒lar; bu deh┼četli muharebeden kurtarabildi─či, yar─▒dan ├žo─ču yaralanm─▒┼č tekneleriyle hi├žbir kazan├ž elde edemeden sava┼č alan─▒n─▒ terk etmi┼č, karanl─▒ktan faydalanarak firar etmi┼čti.

├ťnl├╝ kaptan Andrea Doria ├žok ya┼članm─▒┼čt─▒. Bu fec├« haberi al─▒nca ├žok sars─▒lm─▒┼č, kiliseye gidip a─člam─▒┼č, riv├óyete g├Âre ├╝z├╝nt├╝s├╝ sebebiyle k─▒sa bir m├╝ddet sonra da ├Âlm├╝┼čt├╝.

SULTANÔÇÖIN Y├ťZ├ťNDE GURUR YOKTU!

Piy├óle ve Turgut Pa┼čalar─▒n emrinde ─░stanbulÔÇÖa gelen donanma-y─▒ h├╝m├óyun, burada b├╝y├╝k bir merasimle kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒. ─░lk Osmanl─▒ kad─▒rgas─▒, ha├žl─▒ donanmas─▒n─▒n Hazret-i ─░saÔÇÖn─▒n ├žarm─▒ha gerilmi┼č tasvirini ta┼č─▒yan b├╝y├╝k bayra─č─▒n─▒ denizde s├╝r├╝yerek ilerliyor, bunlar─▒ di─čer h─▒ristiyan bayraklar─▒n─▒ ayn─▒ tarzda s├╝r├╝kleyen gemiler izliyordu. D├╝┼čmandan ele ge├žirilen gemiler, direksiz ve d├╝mensiz yedekte ├žekiliyor, Kaptan Pa┼ča gemisinin arkas─▒nda, esir edilen d├╝┼čman kumandanlar─▒ ve asilzadeleri yer al─▒yordu. Toplar─▒n─▒ ate┼čleyerek alay k├Â┼čk├╝ndeki padi┼čah─▒ sel├ómlayan donanman─▒n ha┼čmeti Sultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n ├╝zerinde en k├╝├ž├╝k bir gurur i┼čareti do─čurmam─▒┼čt─▒. Buna hayret eden Avusturya el├žisi Busbecq, SultanÔÇÖ─▒n vezir ve sefirlere;

ÔÇť─░nsan, bunlar─▒ g├Âr├╝p gurur ve kibre kap─▒lmamal─▒, her ┼čeyin Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒n in├óyetinde oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝p All├óhÔÇÖa ┼č├╝kretmelidir.ÔÇŁ dedi─čini kaydetmektedir.7

T├╝rk denizcilik tarihinin ┼čanl─▒ muharebelerinden olan Cerbe Zaferi, AkdenizÔÇÖdeki Osmanl─▒ h├ókimiyetini kuvvetlendirmi┼č ve per├žinlemi┼čtir.

___________________

1 Cerbe, AkdenizÔÇÖde TunusÔÇÖun do─čusundaki K├óbis k├Ârfezinde, ana karan─▒n 2 kilometre uza─č─▒nda yer alan bir ada olup, bo─čaz─▒n en dar yerinde karayolu ile TunusÔÇÖa ba─članm─▒┼čt─▒r.
2 Ziya Nur AKSUN, Osmanl─▒ Tarihi, ─░stanbul, 1994, c. I, s. 325.
3 Daha ├žok haberle┼čmede kullan─▒lan bir ├že┼čit sava┼č gemisi.
4 Bir t├╝r korsan ya da sava┼č gemisi.
5 Zekeriyy├óz├óde, Ferah Cerbe Sava┼č─▒, ─░stanbul 1980, s. 50-51.
6 1526ÔÇÖda yap─▒lan Moha├ž muharebesi s─▒ras─▒nda esir edilen Piy├óle, Ba┼čdefterdar ─░skender ├çelebiÔÇÖnin m├óiyetinde iken, 1535ÔÇÖte saraya al─▒nd─▒. 1555ÔÇÖte Gelibolu sancakbeyi olarak kaptanl─▒─ča getirildi. Piy├óle Bey, 1557 y─▒l─▒nda emrindeki 100ÔÇÖden fazla kad─▒rgadan meydana gelen donanmas─▒yla ─░spanyaÔÇÖn─▒n i┼čgali alt─▒ndaki TunusÔÇÖun Benzert ┼čehrini fethetti. Bu ba┼čar─▒s─▒ ├╝zerine Cezayir-i Bahr-i Sef├«d beylerbeyli─čine tayin edildi. 1560 May─▒sÔÇÖ─▒nda Cerbe ZaferiÔÇÖni kazanmas─▒ndan sonra da ┼×ehzade SelimÔÇÖin k─▒z─▒ Gevher SultanÔÇÖla evlendirildi. 1565ÔÇÖte 240 par├ža gemiden olu┼čan donanman─▒n kumandan─▒ olarak Malta SeferiÔÇÖne kat─▒ld─▒. 1566ÔÇÖda Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖn─▒ fetheden Pa┼čaÔÇÖya ┬źGazi┬╗ unv├ón─▒ verildi. Daha sonra kubbe vezirli─čine getirilen Piy├óle Pa┼ča, ─░stanbul Muhaf─▒zl─▒─č─▒ da yapt─▒. 21 Ocak 1578ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda vefat eden Pa┼ča, Kas─▒mpa┼čaÔÇÖda kendi yapt─▒rd─▒─č─▒ caminin haz├«resinde medfundur. (Piy├óle Pa┼ča, ─░dris BOSTAN, D─░A, ─░stanbul, 2007, c. XXXIV, s. 296-297)
7 Aksun, c. I, s. 326.