Musîbetten Rahmete İBRET ALMAK

B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

G├╝n├╝m├╝z├╝n teknoloji devlerinden, d├╝nyan─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ b├╝y├╝k ekonomisine sahip Japonya, u─črad─▒─č─▒ deprem fel├óketi ile g├╝ndemde. Dokuz ┼čiddetindeki deprem, fevkal├óde a─č─▒r bir fatura ├ž─▒kard─▒ bu ├╝lkeye. Tsunami dalgalar─▒ alt├╝st etti ┼čehirleri; n├╝kleer tehlike d├╝nyay─▒ da tehdit eder h├óle geldi…

H├ólbuki; Japonya bu tip tabi├« ├ófetlere kar┼č─▒ en tecr├╝beli ve tedbirli ├╝lke olarak bilinir. Ya┼čananlar g├Âsterdi ki; ger├žekten de ├Âyledir. On be┼č sene kadar ├Ânce meydana gelen depremde de; bu ├Âl├žekte olmasa da, yine buna yak─▒n bir ├ók─▒bete d├╗├ž├ór kal─▒nm─▒┼čt─▒. Ancak, bu ├╝lkeye mahsus takdirle m├╝┼č├óhede edilen bir i├žtim├ó├« h├ól var ki; o da, her kesimden halk─▒n h├ódiseleri s├╝k├╗netle kar┼č─▒lamalar─▒, karga┼čaya meydan vermeden, fevr├« hareketlere kap─▒lmadan, bir intizam ve dayan─▒┼čma i├žerisinde hareket etmeleridir.

Haber programlar─▒nda aksettirilen; bir toplu mek├ónda sakince kitap okuyan; zar├╗r├« ihtiya├ž kuyruklar─▒nda iti┼čip-kak─▒┼čmadan hakk─▒na r├óz─▒ olan; m├╝┼čterek s─▒k─▒nt─▒lar─▒, tek-v├╝cut bir ruh h├óletiyle payla┼čan insan manzaralar─▒ bunun ├Ârnekleri. Cemiyetin disiplinli, geleneklerine ba─čl─▒, uyumlu, idareye it├óatk├ór, ├žal─▒┼čkan olma gibi g├╝zel vas─▒flarla bezenmi┼č k├╝lt├╝r├╝nden kaynaklanan bu i├žtim├ó├« davran─▒┼č─▒n; Japon kalk─▒nmas─▒ndaki s─▒rr─▒n esas─▒n─▒ te┼čkil etti─či, kabul g├Âren bir husus. Zaman zaman Amerika da, di─čer g├╝├žl├╝ ├╝lkeler de kas─▒rgalar ve seller sebebiyle, buna benzer vahim sonu├žlarla kar┼č─▒la┼čabiliyor. Bu demek de─čildir ki; ara┼čt─▒rmalar ve ilm├« ├žal─▒┼čmalar sonunda elde edilen yeni sonu├žlara g├Âre al─▒nacak tedbirleri de geli┼čtirmenin bir faydas─▒ yoktur.

Bil├ókis; kul olarak, gerekli b├╝t├╝n tedbirleri ald─▒ktan sonra Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-ÔÇÖya s─▒─č─▒nmak, y├╝ce d├«nimizin buyru─čudur. ┬źTevekk├╝l┬╗ denilen alt─▒n kaide de budur. Nitekim; bu tedbirlerin yeterince al─▒nmad─▒─č─▒ bilinen pek ├žok ├╝lkenin, ayn─▒ ├Âl├ž├╝deki ├ófetler kar┼č─▒s─▒nda muhtemelen daha vahim sonu├žlarla kar┼č─▒la┼čabilece─či de, umum├« bir kanaattir.

Ancak; ba┼čard─▒─č─▒ ilm├« ve teknolojik geli┼čmelerle ├ódeta ┼č─▒maran, haddini a┼čan ve k├óinata meydan okumaya kalkan insano─člunun unuttu─ču husus; tefekk├╝r etmesi, haddini bilmesi, kendisini ger├že─čin aynas─▒nda s├«gaya ├žekmesidir. Bunun i├žin de ilk i┼č; buyuruldu─ču gibi, ┬źkendini bilmesi┬╗dir. Kendini bilmek de, as─▒l maksat olan ┬źRabbini bilme┬╗ neticesine g├Ât├╝recektir. Kendini bu kadar ilim ve teknolojide ilerlemi┼č kabul eden g├╝n├╝m├╝z insan─▒, sa├ódet ufuklar─▒na ko┼čarken, seraplarla aldan─▒yor; h├╝sran girdaplar─▒nda nevri d├Ân├╝yor.

Pozitivist felsefenin akl─▒ putla┼čt─▒rmas─▒yla, insan; r├╗h├« dengesini, ├Âl├ž├╝s├╝n├╝ kaybetti. H├ódiseleri fir├óset ve bas├«ret s├╝zgecinden ge├žirme melekesi dum├╗ra u─črad─▒. Yery├╝z├╝ne hal├«fe olarak tayin buyuruldu─ču h├ólde; m├╝lk├╝n sahibi ad─▒na em├óneti ad├óletle ve bar─▒┼č i├žerisinde idare edece─čine, kendini m├╝lk├╝n sahibi zannetme ham├ókatine d├╝┼čt├╝. Tasarrufuna verilen sonsuz miktardaki serveti, f├ón├«li─čini hi├ž de akl─▒na getirmeden, payla┼čmak yerine zimmetine ge├žirmek bencilli─čini irtik├óp etti; tabiatla uyum i├žinde ya┼čamak varken, onu iliklerine kadar s├Âm├╝rmeye, istismar etmeye kalkt─▒; bu u─čurda b├╝t├╝n d├╝nyay─▒ kan ve ate┼če verdi; il├óh├« bir sanat h├órikas─▒ olarak ald─▒─č─▒ mek├ón─▒ gittik├že bir enkaz ve ├ž├Âp deryas─▒ h├óline getiriyor; ÔÇťk├╝resel ─▒s─▒nmaÔÇŁ gelecek i├žin ufuklar─▒ karart─▒yor; g├╝c├╝ eline ge├žirenler, kendi avenesinden ba┼čkas─▒na hayat hakk─▒ tan─▒mamacas─▒na z─▒vanadan ├ž─▒kt─▒lar…

Bu zulm├╝n ┼čahitlerinden K─▒rg─▒z yazar Cengiz AYTMATOV, d├╝nyan─▒n bu gidi┼č├ót─▒n─▒ ┼č├Âyle resmediyor:

ÔÇť… g├╝n├╝m├╝zde halklar aras─▒nda d├╝┼čmanl─▒k ├ž─▒karma ├žabalar─▒, sil├óhlanma yar─▒┼č─▒ u─čruna madd├« kaynaklar─▒n ve beyin enerjisinin ak─▒ls─▒zca harcanmas─▒, insanl─▒k ├ólemine kar┼č─▒ i┼členen su├žlar─▒n en canavarcas─▒d─▒r. E─čer insanlar yery├╝z├╝nde ya┼čamay─▒ ├Â─črenemezlerse yok olur giderler.ÔÇŁ*

ÔÇťG├Â─č├╝ y├╝kseltti ve m├«z├ón─▒ koydu.ÔÇŁ (er-Rahm├ón, 6) buyuruluyor y├╝ce kitab─▒m─▒zda; k├óinattaki muazzam dengenin s─▒rr─▒na i┼čaret sadedinde. Ancak bu sonsuz il├óh├« ilmin yan─▒nda hi├žbir ┼čey ifade etmeyen kendi ilmiyle ma─črur olan insan, muhakemeden ├óciz oldu─ču bu esr├órengiz sistemi, tesad├╝fe ba─člayabilecek kadar da izÔÇśan mahrumu olabiliyor ne yaz─▒k ki…

Me┼čhur misaldir; yoldaki bir ayak izinde birikmi┼č suya d├╝┼čen bir sinek, bir saman ├ž├Âp├╝ne tutunur da, esen r├╝zg├órla salland─▒k├ža kendini kaptan-─▒ derya zannedermi┼č.

K├óinattaki sonsuz kudret tecell├«leri g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda, insan─▒n ilm├« seviyesinin h├╝km├╝ ne olabilir ki? Deprem sonunda JaponyaÔÇÖn─▒n yetmi┼č santimetre g├Âm├╝ld├╝─č├╝, iki metreden fazla kayd─▒─č─▒ belirtiliyor. Bu ┼čiddetle d├╝nyan─▒n dah├« ekseninin oynad─▒─č─▒; n├╝kleer reakt├Ârlerden vuk├╗ bulan s─▒z─▒nt─▒n─▒n di─čer ├╝lkeleri de tehdit etti─či a├ž─▒klan─▒yor. Peki bu ├ófet birka├ž derece daha ┼čiddetli olsa idi, ne olurdu bu ├╝lkenin ve d├╝nyan─▒n ├ók─▒beti? B├Âyle bir fel├óketin meydana gelmeyece─či s├Âylenebilir mi? Ve hangi ilimle, ne yap─▒labilir bu durumda?..

ÔÇťBir musibet, bin nasihatten hay─▒rl─▒d─▒r.ÔÇŁ der atalar s├Âz├╝; ibret al─▒nacak h├ódiseleri kast ederek. Y├╝ce kitab─▒m─▒zda; ┬źyery├╝z├╝nde yok olmu┼č kavimlerin izlerine bak─▒larak ibret al─▒nmas─▒, d├╝┼č├╝n├╝lmesi┬╗ s─▒k s─▒k beyan buyurulur. ┬źTefekk├╝r etmek┬╗; insan─▒n kendini ve k├óinat─▒ anlamas─▒, davran─▒┼člar─▒nda ├Âl├ž├╝y├╝ tutturabilmesi, hikmetleri g├Ârebilmesi ve do─čru istikameti bulabilmesi bak─▒m─▒ndan defaatle emredilir. Heyh├ót ki; buyuruldu─ču gibi; ┬źNe kadar da az d├╝┼č├╝n├╝l├╝yor!┬╗…

├éhiretle irtibat─▒ kesen, d├╝nyev├« (sek├╝ler) cereyanlar yery├╝z├╝n├╝ gittik├že ya┼čanamaz h├óle getiriyor. ┬źHev├ós─▒n─▒ il├óh edinen┬╗, kendinden ba┼čkas─▒n─▒ tan─▒mayan, ├Âl├ž├╝den mahrum, tahamm├╝ls├╝z insanlar─▒n ├ževreyi ne h├óle getirdikleri ortada. Yozla┼čm─▒┼č cemiyetlere bir rahmet esintisi gerekiyor; ki kurak iklimlerde kavrulan ruhlar, bir yaz ya─čmuru ile dirilsin, g├Ân├╝ller bahar meltemleriyle ferahlas─▒n. ─░nsanl─▒k kendisine em├ónet buyurulan d├╝nyay─▒, k├óinat─▒ onda hakk─▒ olanlarla payla┼čs─▒n; ad├ólet herkesin s─▒─č─▒na─č─▒ olsun. B├Âyle mesut devirler ya┼čanmam─▒┼č de─čil. G├Ân├╝ller fethine giden ordunun, yavrular─▒n─▒ emzirmekte olan k├Âpe─či rahats─▒z etmemek i├žin yolunu de─či┼čtirdi─či; sava┼čta eli sil├óh tutmayan ├žocuklara, kad─▒nlara, ya┼čl─▒lara sil├óh ├žekilmemesi ve ├ževreye zarar verilmemesinin emredildi─či; devlet ba┼čkan─▒n─▒n, s─▒rt─▒nda bak─▒ma muhta├ž fakirlere ├žuval ├žuval erzak ta┼č─▒d─▒─č─▒; bir gayr-i m├╝slime verilen cezan─▒n diyeti olarak, cihan padi┼čah─▒n─▒n elinin kesilmesine h├╝kmedildi─či… gibi say─▒s─▒z ├Ârneklerle parlayan alt─▒n devirlere ┼čahit oldu tarih.

┼×imdi geli┼čmi┼č ├╝lkelerde b├╝t├že imk├ónlar─▒ ├žer├ževesinde, sosyal devlet olman─▒n icaplar─▒ yerine getirilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒yor. H├ólbuki fertlerin bu faz├«lete sahip olmamalar─▒ durumunda, devletin bahis mevz├╗u gayretleri her h├ól├╝k├órda yetersiz kalacakt─▒r. Bu meselenin h├ólledildi─či ge├žmi┼čteki ┼čanl─▒ medeniyetimizde fertlerin sosyalle┼čmeleri ile; sosyal yap─▒n─▒n b├╝t├╝n zay─▒f noktalar─▒n─▒n g├╝├žlendirilmesinin yan─▒ s─▒ra, sokak kedi ve k├Âpekleri, u├žamayan g├Â├žmen ku┼člar ve da─člardaki a├ž kurtlara kadar hayvanlara dah├«, bu merhamet dalgalar─▒ h├óle h├óle yay─▒lm─▒┼čt─▒ bilindi─či ├╝zere.

Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-; ┬źh├╝srandan kurtulanlar─▒n; ├«man edenler, s├ólih amel i┼čleyenler, hakk─▒ ve sabr─▒ tavsiye edenler…┬╗ (el-Asr, 1-3) oldu─čunu beyan buyuruyor. Zarar─▒n neresinden d├Ân├╝lse k├órd─▒r. G├Âz├╝ d├Ânm├╝┼č insanl─▒─ča, ne yap─▒p edip kendisini muh├ókemeye sevk edecek, istikametini d├╝zeltecek bir de─čerler manz├╗mesini sunma, tan─▒tma f─▒rsat─▒ bulunmal─▒d─▒r; ├žorak g├Ân├╝ller il├óh├« rahmet p─▒nar─▒ ile kanmal─▒d─▒r.

_____________________

* Cengiz AYTMATOV, G├╝n Uzar Y├╝zy─▒l Olur, Cem Yay., ─░st. 2006, s. 6.