─░stanbulÔÇÖun Yedi Tepesi YED─░ MEDEN─░YET M├ťHR├ť

Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

─░stanbul neresidir?

Fethiyle II. MehmedÔÇÖi Fatih Sultan Mehmed unv├ón─▒na ve; ÔÇťNe g├╝zel kumandan!ÔÇŁ m├╝jdesine mazhar eyleyen ─░stanbul, bug├╝n suri├ži, tarih├« yar─▒mada adlar─▒yla an─▒lan b├Âlgeden ibaret idi. Bug├╝n SilivriÔÇÖden TuzlaÔÇÖya ─░stanbul olarak adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z b├Âlge, 1453ÔÇÖten ├žok ├Ânce ─░sl├óm ile tan─▒┼čm─▒┼čt─▒.

─░stanbul yedi tepe… Bu yedi tepeyi de, bu ger├žekten dolay─▒, ├ťsk├╝darÔÇÖ─▒n ├çaml─▒ca Tepelerinde yahut BeykozÔÇÖdaki Y├╗┼č├ó TepesiÔÇÖnde, Alemda─č─▒ÔÇÖnda, Kay─▒┼čda─č─▒ÔÇÖnda aramak yanl─▒┼č olur. Yedi tepe de as─▒l, merkez ─░stanbulÔÇÖdad─▒r.

Bug├╝n se├žim beyannameleri i├žinde iki yeni ─░stanbulÔÇÖdan daha bahsediliyor. Parklardan, al─▒┼čveri┼č merkezlerinden, beton veya ├želik binalardan ┼čehirler… Bin tane olsa ├ťsk├╝darÔÇÖ─▒n bir semti eder mi?

O h├ólde nedir bir ┼čehrin r├╗hu?

Sizin ├žok k─▒ymetli bir arsan─▒z olsa, ├╝zerine ne yapard─▒n─▒z? Bug├╝n otel, s├╝it, g├Âkdelen, al─▒┼čveri┼č merkezi cevaplar─▒ verilirken; ge├žmi┼čte bu suale verilen cevap bir k├╝lliye idi.

Medine, ┼čehir demektir. Medeniyet kelimesine ihtiya├ž duydu─čunda ecdad─▒m─▒z MedineÔÇÖden t├╝retmi┼č.

Bat─▒ uygarl─▒─č─▒, kendi ┬źizm┬╗le-rine uygun merkezler ├ževresinde kurulur. Bankayla, ├žar┼č─▒yla, otelle, kumarhaneyle… Heykelle, an─▒tla, ├želik ve beton y─▒─č─▒nlar─▒yla…

Bizdeyse ┼čehri ┼čehir yapan, merkezindeki m├óbeddir. M├óbedinin yan─▒ ba┼č─▒ndaki bir m├óneviyat b├╝y├╝─č├╝n├╝n t├╝rbesidir. Onun biti┼či─čindeki hikmet oca─č─▒ k├╝t├╝ph├ónedir, ilim oca─č─▒ mekteptir, irfan oca─č─▒ hank├óht─▒r, tekkedir; merhamet oca─č─▒ im├órettir, vak─▒ft─▒r… Temizlik ve hay─▒rseverlik oca─č─▒ ├že┼čmedir…

Bunlar─▒n hemen hepsinde hizmetler, ├╝cretsizdir. Hay─▒r-hasenatt─▒r. Masraflar─▒ ise v├ók─▒flar ve b─▒rakt─▒klar─▒ gelirleri taraf─▒ndan kar┼č─▒lan─▒r.

Fakat, kapitalist bir d├╝nyada; pazarlama, sat─▒┼č, para ak─▒┼č─▒ dinamodur. O sebeple, ne ac─▒d─▒r ki, o ecdat vak─▒flar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ dah├«, turistlerin t─▒k─▒nd─▒─č─▒ lokantalar, nargile t├╝tt├╝r├╝len kahveh├óneler olarak kullan─▒lmakta bug├╝n.

Bizim ecdad─▒m─▒z;

ÔÇť─░stanbul elbette fetholunacakt─▒r.ÔÇŁ i┼čaret ve be┼čaretiyle;

ÔÇť─░stanbulÔÇÖu a├ž, g├╝lz├ór yap.ÔÇŁ tavsiyesi ve vasiyetiyle fethetti─či ─░stanbulÔÇÖu, sadece ele ge├žirmekle kalmam─▒┼č; onun tenine de r├╗huna da kendi m├óneviy├ót─▒n─▒ sindirmi┼čtir.

Bunun yolu ─░stanbulÔÇÖun yedi tepesine yedi k├╝lliye in┼č├ó etmek olmu┼čtur. B├Âylece ─░stanbul, ├ódeta yedi kez daha fethedilmi┼čtir. Neticesinde ─░stanbulÔÇÖun, seyyahlar─▒, ressamlar─▒ ve bug├╝n foto─čraf├ž─▒lar─▒ cezbeden, ┬źm├óbedlerin att─▒─č─▒ bir imza┬╗ ┼čeklindeki me┼čhur sil├╗eti de ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r:

─░stanbul sil├╗eti: M├óbedlerin imzas─▒…
T├ó uzaktan ses-┼čekil ┼čah├ódetin ihy├ós─▒…
Derbeder gecekondu, g├Âkdelenlerle zik-zak…
Kapkara grafikte kalbimizin ifl├ós─▒… (T├ól├«)

Evet, o sil├╗et ger├žekten de, l├ó il├óhe ill├óllah hatt─▒na benzer. G├╝nde be┼č vakit y├╝kselen ezan; o ├žizgileri, ses olarak da tazeler.

Medeniyet, sa─člam temeller ├╝zerine y├╝ksek ve ulv├« s├╝tunlar y├╝kseltmekle kurulur.

─░stanbul, ge├žti─čimiz y─▒l AvrupaÔÇÖn─▒n K├╝lt├╝r Ba┼čkentlerinden biri idi… Fakat bu ┼čehir, medeniyetin daim├« ba┼čkentidir.

─░┼čte ─░stanbul; ilim ve irfan─▒ temsil eden iki denizin; do─ču (kalp) ve bat─▒y─▒ (ak─▒l) temsil eden iki k─▒tan─▒n birle┼čti─či bu temelde, yedi tepeyi temsilen;

1. Fetih ve adâlet;
2. Ruh ve mâneviyat;
3. Birlik ve beraberlik;
4. ─░lim ve sanat;
5. Merhamet ve hizmet;
6. A┼čk ve hikmet;
7. Zevk ve zarafet.

s├╝tunlar─▒ ├╝zerine kurulmu┼č hakik├« bir medeniyet ┼čehridir.

Gerd├ón─▒ cih├ón─▒n, g├╝zel ─░stanbulÔÇÖumuz, bak,
Tezy├«nini Osmanl─▒ÔÇÖya lutfetti Hud├óÔÇÖm─▒z! (T├ól├«)

─░sterseniz tarih├« s─▒ras─▒na uygun olarak bu tepeleri ve ├╝zerine vurulmu┼č m├ónev├« m├╝h├╝rleri; sahipleriyle tan─▒yal─▒m:

B─░R─░NC─░ TEPE…

Fetih ve Ad├ólet M├╝hr├╝…

Fatih K├╝lliyesinin bulundu─ču mevki… Fetih ┼čuuruyla dopdolu bir cihangir, fakat kad─▒s─▒n─▒n huzurunda ayakta bekleyen bir hakperver… Fatih Sultan Mehmed…

─░nsan─▒n bu d├╝nyadaki vazifesi; nefsini terbiye edip, HakkÔÇÖa kul olarak ya┼čama gayretinden sonra; insaniyetinin gere─či olarak ├╝nsiyet etti─či, edece─či aile, mahalle, ┼čehir, belde ve t├╝m cihan halk─▒na kar┼č─▒ vazifelerini yerine getirmektir. Bu da hak-hukuk, adalet kavramlar─▒n─▒ g├╝ndemimize getirir.

Bir m├╝ÔÇÖminin, n├óil oldu─ču hid├óyet nimetini, ba┼čka insanlara ula┼čt─▒rma gayretine cihad, bunun zafere ula┼čm─▒┼č h├óline fetih diyebiliriz. Hid├óyetin m├ón├ó ve muhtevas─▒n─▒ geni┼č tuttu─čumuzda, emr biÔÇÖl-m├óruf ve nehy aniÔÇÖl-m├╝nker i├žin g├Âsterilen tebli─č faaliyeti de cihad ve fetih r├╗hu i├žine girer.

─░mtis├ól-i ┬źc├óhid├╗ fill├óh┬╗ oluptur niyyet├╝m
D├«n-i ─░sl├ómÔÇÖ─▒n m├╝cerred gayretid├╝r gayret├╝m

diyen Fatih Sultan Mehmed, ├Âmr├╝n├╝ bu d├óv├óya adam─▒┼č; bu vazifeyi bi-hakk─▒n ├«f├ó eden Osmanl─▒ hakanlar─▒n─▒n en ├Ânde gelenlerinden biri olmu┼čtur.

Cihad, k├ófirlere kar┼č─▒ ├žetin ve metin olmakt─▒r. Fakat o da adalet ├žer├ževesindedir. Ad├óvet ancak z├ólimleredir. Gayrim├╝slimi zul├╝mden vazge├žirmek, ─░sl├ómÔÇÖa davet etmek i├žin onun ├╝zerine gitmek, onun m├╝sl├╝manlar ├╝zerindeki hakk─▒n─▒ g├Âzetmektir. MesÔÇÖ├╗liyeti yerine getirmektir. Sulh h├ólinde ise, onun insan├« haklar─▒n─▒ ve inan├ž h├╝rriyetini g├Âzetmek yine m├╝ÔÇÖmine d├╝┼čer.

Nitekim Fatih Sultan Mehmed, neticede tebaas─▒ndan bir gayrim├╝slim olan Rum mimara verdi─či bir ceza sebebiyle muhakeme edilir.

Bug├╝n ├ťsk├╝darÔÇÖda bulunan Eski Mahkeme binas─▒nda, ─░stanbul kad─▒s─▒ H─▒z─▒r Beyden;

ÔÇťDuru┼čma i├žin aya─ča kalk!ÔÇŁ emrini alan Fatih, verdi─či cezada haks─▒z bulunarak k─▒sasa mahk├╗m edilir, bu e┼čsiz adalete hayran kalan Rum mimar─▒n diyet kabul etmesiyle; FatihÔÇÖin eli, kesilmekten kurtulur. Fatih, Rum mimara diyeti kendi mal─▒ndan ├Âder.

Hazret-i ├ľmer, ÔÇťel-Adl├╝ es├ós├╝ÔÇÖl-m├╝lk / Adalet m├╝lk├╝n temelidir.ÔÇŁ der. Zulm ile ├ób├ód olunmaz. Z├ólimler uzun s├╝re p├óyid├ór olamam─▒┼člard─▒r. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k bir co─črafyay─▒ kolayca fethetmesinde de, uzun ve bereketli bir ├Âm├╝r s├╝rmesinde de fetih heyecan─▒ ve tebaas─▒na verdi─či adalet huzuru ├žok etkilidir.

─░K─░NC─░ TEPE…

Di─čer alt─▒ tepe Hali├žÔÇÖe hizal─▒ olarak uzan─▒rken, Samatya, Koca Mustafa Pa┼ča semtine d├╝┼čen bu tepe, yar─▒madan─▒n Marmara taraf─▒nda kalmakta…

Di─čer tepeler, sel├ótin yani sultanlar─▒n yapt─▒rd─▒─č─▒ camilerle m├╝zeyyen…. Yahya KemalÔÇÖin m├╝ÔÇÖmin, m├╝tevekkil ve uhrev├« bir atmosfer i├žinde ya┼čayan halk─▒yla and─▒─č─▒ bu tepede ise bir m├ón├ó sultan─▒ var: S├╝nb├╝l Efendi…1

Ruh ve M├óneviyat M├╝hr├╝…

Fetih bir co┼čkudur, heyecand─▒r. Bu co┼čku ve heyecan, sahiplerine d├╝nyev├« bir haz da sunar. Aldat─▒c─▒ bir hazd─▒r bu. Fetih d├╝nyev├«le┼čirse, i┼čgalden, ist├«l├ódan ay─▒rt edilemez olur. ├ç├╝nk├╝ maksat elde etmek de─čil, el uzatmakt─▒r. Almak de─čil vermektir. Bu da ruh ve m├óneviy├ót─▒n takviyesiyle m├╝mk├╝nd├╝r. FatihÔÇÖin yan─▒ ba┼č─▒nda Ak┼čemseddinlerin varl─▒─č─▒ gibi, Osmanl─▒ padi┼čahlar─▒n─▒n m├ónev├« erenlerle beraberlikleri daima var olagelmi┼čtir.

S├╝nb├╝l EfendiÔÇÖnin m├╝r┼čidi ├çelebi HalifeÔÇÖye h├╝rmet g├Âsteren, vez├«r-i ├ózam─▒ Koca Mustafa Pa┼čaÔÇÖn─▒n yapt─▒rd─▒─č─▒ caminin derg├óh─▒n─▒ kendisinin emrine veren, ─░stanbul civar─▒nda b├╝y├╝k bir deprem olunca bu z├ót─▒ du├ó i├žin hacca g├Ânderen, vel├« s─▒fatl─▒ Sultan B├óyez├«dÔÇÖin kendi yapt─▒rd─▒─č─▒ k├╝lliye d├Ârd├╝nc├╝ tepede. Fakat onu ruh ve m├óneviyat harc─▒ i├žinde burada zikredece─čiz.

Ruh ve m├óneviy├ót─▒n bir ┼čehre yans─▒mas─▒ ise ├Âze ba─čl─▒l─▒k, yerlilik olacakt─▒r. B├óyez├«d, ─░stanbul mimar├«sini ┼čekillendirmek i├žin hizmete haz─▒r oldu─čunu s├Âyleyen Leonardo da VinciÔÇÖyi reddetmi┼č, b├Âylece Sinanlar─▒n, Sedefk├ór A─čalar─▒n ├Ân├╝n├╝ a├žm─▒┼čt─▒r. Onun mimar├«de yapt─▒─č─▒ bu vazife, karde┼či CemÔÇÖin; ┬źDevleti b├Âlelim!┬╗ teklifini reddetmesi gibi bas├«ret ve fir├óset eseridir.

Sultan B├óyez├«dÔÇÖin; babas─▒ Fatih, karde┼či Cem ve o─člu Yavuz aras─▒nda sakin, durgun bir g├Âr├╝nt├╝s├╝ vard─▒r. Fakat bu, tefekk├╝r├╝n s├╝k├╗neti ile hit├óbetin canl─▒l─▒─č─▒n─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒rmak gibidir. Hatibin haznesi, durgun tefekk├╝r zamanlar─▒nda biriktirdikleriyle doludur.

Canl─▒, heyecanl─▒ fetihleri, hep b├Âyle z├óhirde hareket ve canl─▒l─▒k g├Âstermeyen dervi┼člerin g├Ân├╝l fetihleri takip eder. Fethedilen topraklara, ribatlar, tekkeler kurulur. ├çevresine AnadoluÔÇÖdan m├╝ÔÇÖmin, m├╝tevekkil, ahl├ók ve ┼čahsiyet ├óbidesi aileler ta┼č─▒n─▒r. ─░┼čte fetih ve adalet de b├Âyle bir ruh ve m├óneviyat ile tamamlan─▒r.

S├╝nb├╝l Efendi, Merkez Efendi, Tokad├« Hazretleri, EbuÔÇÖl-Vef├ó Hazretleri, Yahya Efendi, Aziz Mahmud H├╝d├óy├« ve daha nicesi ─░stanbulÔÇÖun m├ónev├« sultanlar─▒ olarak ┼čehrin sil├╗etinde de─čilse de ruh portresinde en b├╝y├╝k renk ve desenlere sahiptirler.

├ť├ç├ťNC├ť TEPE…

B├óyez├«d-i Vel├«ÔÇÖnin kab─▒na s─▒─čmaz o─člu, Yavuz Sultan SelimÔÇÖin m├╝tev├óz─▒, sade ve halkla i├ž i├že bir ┼čekilde tesis etti─či Yavuz Selim K├╝lliyesinin bulundu─ču mevk├«… ┼×arkta birli─či ve dirli─či, karde┼čli─či tesis eden YavuzÔÇÖun m├╝hr├╝…

Birlik ve Beraberlik M├╝hr├╝…

Osmanl─▒ d├╝┼čmanlar─▒n─▒n en ├žok sald─▒rd─▒─č─▒ ├╝├ž sultandan biridir Yavuz… Abd├╝lhamid ve Vahideddin Hanlara ni├žin mu─čber olduklar─▒n─▒n izini yak─▒n tarihteki h├ódiselerden s├╝rebiliriz. Fakat YavuzÔÇÖa bu d├╝┼čmanl─▒k neden?

Yapt─▒klar─▒na bakmal─▒:

Yavuz Sultan Selim Han, bug├╝n├╝n s─▒cak g├╝ndeminde olan meselelere d├Ârt bu├žuk as─▒r ├Ânce ne┼čter vurmu┼č ve en az ├╝├ž-d├Ârt as─▒r ertelemi┼č. Bug├╝n hem ├╝lkemizde etnik, hem ─░sl├óm ├óleminde farkl─▒ bir├žok sebeple birlik, beraberlik ve karde┼člik imtihan─▒ ya┼čan─▒yor.

B├Âlmek isteyenler; YavuzÔÇÖa, birle┼čtirdi─či i├žin d├╝┼čmanlar.

Yavuz; ─░sl├óm karde┼čli─čini, mukaddes em├ónetleri, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n g├╝r sad├ós─▒n─▒, hil├ófetin m├ónev├« a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ ve en m├╝himi Haremeyn hizmetk├órl─▒─č─▒n─▒ ├╝mmeti birle┼čtirmekte, kayna┼čt─▒rmakta nurlu bir har├ž eyledi.

O harc─▒n unsurlar─▒na hus├╗met besleyenler, YavuzÔÇÖa kin kusuyorlar.

Fakat bug├╝n de yar─▒n da, birlik ve beraberlik i├žin ─░sl├óm karde┼čli─činden ba┼čka ├žare g├Âr├╝nm├╝yor. Bir de ├žare olaca─č─▒m diye, ├╝mmeti p├óre p├óre etmek, y├óreler i├žinde b─▒rakmak i├žin f─▒rsat kollayan u├žaklar, f├╝zeler…

Fatih Sultan Mehmed, tebaas─▒n─▒n ─░stanbulÔÇÖun fethine haz─▒r olup olmad─▒─č─▒n─▒ s─▒namak i├žin, tebd├«l-i k─▒y├ófet Edirne esnaf─▒n─▒ dola┼č─▒r ve bir d├╝kk├óndan al─▒┼čveri┼č yapar. ─░kinci bir ┼čey alaca─č─▒nda, d├╝kk├ón sahibinin teklifi; e┼čsiz bir karde┼člik ve fed├ók├órl─▒k misali olur:

ÔÇťKom┼čumda da ayn─▒ fiyatt─▒r, ben siftah ettim, bunu ondan alsan─▒z da o da siftah etse?ÔÇŁ

Fetih m├╝jdesine erebilecek, ┬źg├╝zel ordu┬╗nun en l├╝zumlu vasf─▒ budur:

Y├╝reklerin birlikte vurmas─▒…

D├ľRD├ťNC├ť TEPE…

YavuzÔÇÖun o─člu Kanun├« Sultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n, bat─▒l─▒lar─▒n verdi─či isimle, ┬źMuhte┼čem┬╗ s─▒fat─▒na yara┼č─▒r ┼čekilde zirve ├Âl├ž├╝lerde kurdu─ču S├╝leymaniye K├╝lliyesinin bulundu─ču muazzam mevki… Me┼č├«hat dairesiyle, medresesiyle, k├╝t├╝phanesiyle ─░stanbulÔÇÖa vurulan;

─░lim ve Sanat M├╝hr├╝…

Bir k├╝lliyenin en m├╝him par├žalar─▒ ilim ve irfan merkezlidir. Medrese, k├╝t├╝phane, tekke, hank├óh… Osmanl─▒; ilme, ├ólime, e─čitime ├žok b├╝y├╝k ehemmiyet atfetti. ─░sl├óm ├óleminin b├╝y├╝k ├ólimlerinin davet edildi─či ─░stanbul, m├╝him bir ilim merkezi olmu┼čtu. F─▒k─▒h, kel├óm, tefsir gibi ─░sl├óm├« ilimler yan─▒nda; felsefe, mant─▒k, matematik, cebir, ilm-i heyet gibi nazar├« ilimlerin de k─▒ymeti idrak edilmekteydi. Bu k├╝lliyelerin mimar├«si de bu idrakin ┼čahitleri h├╝km├╝ndedir.

D├«n├« ilimleri ihl├ósl─▒ bir amelle ya┼čayan ─░sl├óm ├ólimleri gibi, tecr├╝b├«-nazar├« ilimleri de insanl─▒─č─▒n istifadesi i├žin prati─če d├Âkmek bu medeniyetin ┼či├ór─▒ idi.

Bug├╝n bilim denildi─činde ├╝rperiyoruz. ├ç├╝nk├╝ meyvede hormon, paketli g─▒dada katk─▒ maddesi, ┼čekerde fruktoz, her t├╝rl├╝ g─▒dada GDO, kanserojen kimyev├« madde… b├╝t├╝n bunlar menfaatperest bir anlay─▒┼č─▒n ma┼čas─▒ olmu┼č bilimin, bilim adamlar─▒n─▒n i┼či… Ne garip ki, bu devrin en kuvvetli noktas─▒, ayn─▒ zamanda en zay─▒f noktas─▒…

Padi┼čah, yapt─▒─č─▒ i┼člerin ┼čerÔÇś├« kontrol├╝nde ┼čeyh├╝lisl├óm─▒n fetv├ós─▒na t├ób├« idi. Lakab─▒n─▒ da olu┼čturdu─ču kanunnamelerden alan Kanun├«ÔÇÖnin, kabrine ┼×eyh├╝lisl├óm Ebussuud EfendiÔÇÖnin fetv├ólar─▒n─▒n konmas─▒n─▒ vasiyet etmesi de, bunun padi┼čah ├╝zerindeki m├ónev├« tesirini g├Âstermesi a├ž─▒s─▒ndan m├╝himdir.

Bu, icraat─▒n ilm├« bir kontrolden ge├žmesi demektir. Zembilli Ali Efendi gibi nicelerinin; kudretli padi┼čahlar─▒n keskin kararlar─▒n─▒, ilmin adaletli, merhametli terazisinde tart─▒p, kantar─▒n topuzunun ka├žt─▒─č─▒ noktalarda sultanlara geri ad─▒m att─▒rd─▒klar─▒ mal├╗mdur.

Medeniyet m├ónev├« referanslara sahip bir ilim ile teyit edilirken, her ┼čeyde de il├óh├« g├╝zelli─čin yans─▒malar─▒ aksediyordu. Yani en g├╝zelin aran─▒┼č─▒, yani sanat…

─░lim gibi sanat da halk ile i├ž i├žeydi. Mimar├«den, h├╝sn-i hatta; minyat├╝rden ebr├╗ya, tezhibden m├╗s─▒k├«ye hi├žbir sanat eseri, halkta ┬źuc├╗be┬╗ etkisi uyand─▒rm─▒yordu. Her bir eser, hem en y├╝ksek zevke hem en zay─▒f idrake ayn─▒ anda hitap edebiliyordu.

─░┼čte S├╝leymaniye…

Bu ne ha┼čmetli g├╝zellik, ne deh├ó kul g├Âz├╝ne,
Sanki cennet m├╝ze kurmu┼č gelerek yery├╝z├╝ne! (Seyr├«)

Sanatk├órlar, ParisÔÇÖin kafelerinde serseri, bohem bir hayat ya┼čayan s├Âzde sanat├ž─▒lar gibi de─čildiler. Halk─▒ anlad─▒klar─▒ i├žin; ┬źHalk bizi anlam─▒yor.┬╗ diye bir hay─▒flanmaya da d├╝┼čm├╝yorlard─▒. Padi┼čah─▒ndan arzuh├ólcisine halk─▒n i├žinde, i┼č-g├╝├ž sahibi ┬źnormal┬╗ insanlard─▒.

Eserleri ise fevkal├óde…

BE┼×─░NC─░ TEPE…

Bu kez bir han─▒m─▒n, Kanun├«ÔÇÖnin k─▒z─▒ Mihrimah SultanÔÇÖ─▒n Edirnekap─▒ civar─▒nda Mihrimah Sultan K├╝lliyesi ile ├«mar etti─či tepe…

B├╝t├╝n fethedilen yurtlar─▒, nak─▒┼č nak─▒┼č i┼čleyen en k├Âkl├╝ medeniyet ┼čart─▒: Vak─▒f…

─░┼čte medeniyetin olmazsa olmaz insan├« unsuru:

Merhamet ve Hizmet M├╝hr├╝…

Yedi tepe ├╝zerindeki her k├╝lliye vak─▒f… Padi┼čahlar─▒n ┼čahs├« servetleriyle ├«mar ettikleri mabedler, mektepler, k├╝t├╝ph├óneler… Fakat bir zamanlar oradan bakanlar─▒n ─░stanbulÔÇÖun ├žil ├žil kubbelerini seyredebildi─či bu tepeyi ├«mar eden, bir padi┼čah k─▒z─▒…

Padi┼čahlar─▒n halk─▒n g├Ânl├╝n├╝ almak gibi bir niyetleri ve ihtiya├žlar─▒ oldu─čunu farz edelim. Ya Mihrimah Sultan gibi bir padi┼čah ker├«mesi, bir sadrazam zevcesinin bu hay─▒r-hasenat d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝ne ne demeli?

Ya halk─▒n her kademesinden gelen, camiye ba─č─▒┼članm─▒┼č bir mushaftan, k├Ây├╝n kullan─▒m─▒na vakfedilmi┼č bir kazana, bir kep├žeye kadar varan hay─▒r yar─▒┼č─▒na ne demeli?

Bu; birlik ve beraberli─čin gere─či, ruh ve m├óneviy├ót─▒n kem├óli, fetih ve adaletin ideali olan noktad─▒r. Rahmet, All├óhÔÇÖ─▒n ahl├ók─▒d─▒r.

Medeniyetin dinamosu, b├╝y├╝menin motoru; ticaret hacmi, insanlar─▒n hayat standard─▒ gibi bencil harcamalar de─čil; sadaka, vak─▒f, hay─▒r-hasenat, hediye gibi di─čerg├óm harcamalar olmal─▒d─▒r.

ALTINCI TEPE…

Cihan m├╝lk├╝n├╝ bir gemiye benzetti─čimizde, ona kaptan k├Â┼čk├╝ p├óyesini verece─čimiz Topkap─▒ Saray─▒ÔÇÖn─▒n bulundu─ču muhte┼čem mevk├«…

Bir muazzam gemidir, farz edelim t├╝m m├╝lk├╝,
┼×u Sarayburnu onun olmal─▒ kaptan k├Â┼čk├╝. (T├ól├«)

Kad─▒k├Ây ve ├ťsk├╝darÔÇÖ─▒n sahillerinden ve tepelerinden farkl─▒ s├╝rpriz s─▒ralamalarla bu tepedeki iki m├óbed g├Âr├╝n├╝r: Biri hakikat yolunda aray─▒┼č i├žerisindeyken, ge├žici olarak h─▒ristiyanl─▒─č─▒ se├žmi┼č bir m├╝hted├« misali, Ayasofya…

Di─čeri A┼čk-─▒ Muhammed├«ÔÇÖnin yan─▒k bir misali olan Sultan I. AhmedÔÇÖin in┼č├ó etti─či Sultanahmet Camii…

A┼čk ve Hikmet M├╝hr├╝…

Ayasofya kelimesi men┼če itibar─▒yla y├╝ce hikmet m├ón├ós─▒n─▒ ta┼č─▒r. Onun as─▒rlar ├Âncesinden m├╝sl├╝man ─░stanbulÔÇÖa bir cami olsun diye in┼ča edilmi┼č olmas─▒ da bir hikmet de─čil mi?

─░stanbul; m├╝hted├« k─▒z─▒, BizansÔÇÖ─▒n;
Kapt─▒rm─▒┼č g├Ânl├╝n├╝ bir T├╝rk erine!..
AyasofyaÔÇÖy─▒ el kilise sans─▒n;
├çeyiz sand─▒─č─▒d─▒r, d├╝─č├╝n yerine!.. (T├ól├«)

Yine bir hikmet tez├óh├╝r├╝ ki, fethin sembol├╝ olarak as─▒rlarca, hikmetli vaazlar─▒n dinlendi─či, hu┼č├╗ ve huzur i├žinde namazlar─▒n k─▒l─▒nd─▒─č─▒, KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim til├óvetlerinin co┼čtu─ču Ayasofya, bug├╝n bu─čulanm─▒┼č, sislenmi┼č m├óneviy├ót─▒m─▒z─▒ temsilen ne kilise, ne cami… Bir m├╝ze…

EfendimizÔÇÖe y├╝ksek muhabbetiyle Kadem-i ┼×er├«fin bir s├╗retini sar─▒─č─▒nda ta┼č─▒yan I. Ahmed, yine Aziz Mahmud H├╝d├óy├« Hazretleri gibi Allah dostlar─▒na g├Âsterdi─či sevgi ve ba─čl─▒l─▒kla da me┼čhur.

Ahmed SenÔÇÖi ikr├ór eder,
Hem zikrini tekrâr eder,
─░hl├ós─▒n─▒ i┼čÔÇś├ór eder,
E┼čÔÇś├ór-─▒ zikrull├óh ile…

diyerek, bu muhabbeti ┼čiir diliyle de terenn├╝m eden Sultan Ahmed Han, tefekk├╝r ettiren AyasofyaÔÇÖn─▒n yan─▒na; hissettiren, duyguland─▒ran co┼čkulu bir m├óbedi in┼č├ó ederek, as─▒rlar sonra da her g├╝n binlerce yerli ve yabanc─▒ ziyaret├žiye Allah ve Peygamber a┼čk─▒n─▒n s─▒r ve hikmetlerini lis├ón-─▒ h├ól ile if┼č├ó etmeye devam etmektedir.

Medeniyetin temelinde de, s├ólim d├╝┼č├╝nce ├╝reten sel├«m bir ak─▒l ile, a┼čk ile ├žarpan sel├«m bir kalp olmal─▒. K├Ât├╝l├╝k ├ómiri, ┼čeytan─▒n memuru bir nefis ile, b├Âyle bir nefsin zeb├╗nu olmu┼č ├žarp─▒k bir ak─▒l temelindeki uygarl─▒klar─▒n insanl─▒─č─▒ getirdi─či noktadan, g├Ât├╝rmekte oldu─ču ├žukur sezilebiliyor.

YED─░NC─░ TEPE…

Sultan I. MahmudÔÇÖun ba┼člay─▒p, III. OsmanÔÇÖ─▒n tamamlad─▒─č─▒; ├Âne ├ž─▒kard─▒─č─▒ tezy├«niyle, h├╝sn-i hat me┼čk edilen medresesi ve edebiyata mahsus k├╝t├╝ph├ónesiyle son as─▒rlar─▒n olgunla┼čma d├Âneminde ─░stanbulÔÇÖa kurulan N├╗ruosm├óniye Camii…

Zevk ve Zar├ófet M├╝hr├╝…

Olgunla┼čan bir medeniyetin b├╝t├╝n h├╝crelerine yay─▒lan en g├╝zel, en zarif aray─▒┼č─▒… Sanat─▒n ├ódeta g├╝nl├╝k hayata, edebiyat─▒n, bel├ógatin, fas├óhatin g├╝ndelik lisana yans─▒mas─▒… Medeniyetin s├Âze, fiile, davran─▒┼ča d├Âk├╝l├╝┼č├╝… K├╝lt├╝r, gelenek, edep, ├ód├ób-─▒ mu├ó┼čeret…

Pencereye konulan ├ži├žeklerle, mezar ta┼č─▒na bezenen desenlerle, ayakkab─▒n─▒n konu┼čuyla, bir mendilin duru┼čuyla… ─░ncelmi┼č, hassasla┼čm─▒┼č ruhlar, s├╝z├╝lm├╝┼č davran─▒┼člar…

Bir medeniyetin en son, en ge├ž gelinen k─▒vam─▒; fakat en kolay, en h─▒zl─▒ yozla┼čan, her zirve gibi, derh├ól ini┼če d├Ân├╝veren riskli noktas─▒…

Bug├╝n bu ─░stanbul zarafetine h├ól├ó sahip kimselerin m├╝him bir k─▒sm─▒ di─čer b├╝t├╝n maddelerde cidd├« kay─▒plara d├╝┼čm├╝┼č durumda. H├ólbuki zevk ve zarafet bir m├╝temmimdir, tamamlay─▒c─▒d─▒r. Son dokunu┼čtur. Fakat adalet, m├óneviyat, a┼čk, ilim, merhamet ve hizmet as─▒l gayelerdir. Bunlar yoksa; zevk ve zarafet z├óit, hatt├ó nefse ait birer l├╝zumsuzlu─ča d├Ân├╝┼č├╝r.

Ruh ve M├óneviyatla yaz─▒lan, A┼čk-─▒ Muhammed├« ile okutulan, Merhamet ve Hizmet ┼čuuruyla bir ikrama d├Ân├╝┼čt├╝r├╝len Mevlid-i ┼×erif ayn─▒ Zevk ve Zarafetle icr├ó olunurdu. Fakat di─čer b├╝t├╝n hikmetleri kaybolup, geriye sadece bir gelenek kal─▒nca bu k├Âk├╝ ├ž├╝r├╝m├╝┼č di┼čin d├╝┼čmesi de gecikmedi. ┼×imdi ise, EfendimizÔÇÖin getirdi─či esaslara a├ž─▒k├ža muhalefet eden k─▒l─▒klarla, mevlidi opera ┼čeklinde sunma gayretke┼čli─či var. Vebalini h├óm├«leri d├╝┼č├╝nmeli…

Y─▒llar ├Ânce bir s├╝nnet d├╝─č├╝n├╝ne davet edilmi┼čtim. Davet eden ailenin dedeleri hocayd─▒, fakat ikinci nesil modernle┼čmi┼čti. Yine de d├╝─č├╝n├╝n gayesi ad─▒ ├╝st├╝nde EfendimizÔÇÖin s├╝nneti olunca beklentim merasimin ├žer├ževesinin s├╝nnete ayk─▒r─▒ olmayaca─č─▒ ┼čeklinde olmu┼čtu. Fena h├ólde yan─▒lm─▒┼čt─▒m. Bir s├╝nnet d├╝─č├╝n├╝nde haramlar i┼členiyordu.

H├╝sn-i hatla, tezhiple, ebruyla, ney ile, sem├ó ile me┼čgul fakat namaz k─▒lmayan, Hall├óc-─▒ Mansur, ─░bn-i Arab├« okuyup oru├ž tutmayan kimseler de g├Âr├╝r├╝z. ─░┼čte Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n yava┼č yava┼č ├ž├Âz├╝lme noktas─▒ da bu idi.

S├╝leymaniye as├óletini, 18 ve 19. as─▒rlar─▒n cami mimar├«sinde g├Âremeyiz. Zevk sel├ómetini yitirip, yabanc─▒ r├╝zg├órlara maruz kalm─▒┼čt─▒r. Fakat orada da bir incelmi┼člik, bir nez├óket havas─▒ vard─▒r ki, bir hayli s├╝recektir. Ruh ve m├óneviyat ├žekilmi┼čse, zevk ve zarafet hemen ├žekilmez, bir m├╝ddet gider, sonra bir kabuk h├ólinde terk edilir.

Bug├╝n dindar kesimlerin k├Âyl├╝l├╝─č├╝nden, sanattan, ├ódaptan b├«-haber olduklar─▒ndan yak─▒nanlar─▒n yak─▒nmalar─▒ hakl─▒d─▒r fakat, sab─▒rs─▒zl─▒klar─▒ haks─▒zd─▒r. Zevk ve zarafet ├ón├«den gelinecek bir seviye de─čildir. Bin bir emekle gelinecek, yine bin bir emekle, ├Âz├╝n├╝n muhafazas─▒na gayret edilecek bir noktad─▒r.

─░┼čte bu yedi m├╝h├╝r… Fetih ve adalet, ruh ve m├óneviyat, birlik ve beraberlik, ilim ve sanat, hizmet ve merhamet, a┼čk ve hikmet, zevk ve zarafet… Yeni ─░stanbullar─▒n, yeni sitelerin, yeni beldelerin de; FatihÔÇÖin, ├ťsk├╝darÔÇÖ─▒n, Ey├╝pÔÇÖ├╝n uhrev├« atmosferine kavu┼čabilmeleri i├žin ┼čart olan yedi m├╝h├╝r…2

┼×iir diliyle h├╝l├ósa edelim:

Fetihle bizle┼čir ─░stanbulÔÇÖun ufuklar─▒ ilk,
Ad├ólet emreder Allah, odur, es├ós├╝ÔÇÖl-m├╝lk…
Bu ruh ve m├óneviyatt─▒r, i┼čin ├Âz├╝ndeki s─▒r;
Uhuvvet olmasa, birlik bozulsa sur da─č─▒l─▒r!..
─░lim ve sanÔÇÖat─▒ Osmanl─▒larla g├Ârd├╝ cihan,
┼×ehir ki oldu bu hizmetle merhametle cinan…
Oturdu t├╝m medeniyyet Med├«ne eksenine…
├çevirdi ┼čehri bu hikmet de a┼čk m├ódenine…
Edepli bir medeniyyetle verdi meyvesini…
Sonunda zevk u zar├ófetle buldu zirvesini…
Fakat esince yabandan zehirli rüzgârlar,
Kuruttu g├╝lleri, art─▒k yalanc─▒d─▒r bu bahar…
Bug├╝n de ayn─▒ de─čerlerle co┼čturup nehri,
Fetihle t├ózele, T├ól├«, solukla┼čan ┼čehri…
_________________________

1 Bu tepede Hekimo─člu Ali Pa┼ča ve Cerrahpa┼ča Camileri de mevcut.

2 Tepelerin s─▒ralamas─▒n─▒, al├ókaland─▒rd─▒─č─▒m─▒z medeniyet m├╝h├╝rlerine ve imar edili┼č s─▒ras─▒na g├Âre uygulad─▒k. Bizans ve Osmanl─▒ d├Âneminde ─░stanbulÔÇÖun yedi tepesiyle ilgili bkz.

http://gozlemler.blogspot.com/2005/06/istanbulun-yedi-tepesi.html

http://www.arazideyiz.com/istanbul/3051-yedi-tepe-nerede.html

http://yenisafak.com.tr/arsiv/2005/ekim/08/ramazan.html (08-14)

http://ozer-rayman.blogspot.com/2007/10/istanbul-yedi-tepe-seven-hills-istanbul.html