├ľVMEDEN TAKD─░R ETMEK

Mehmet Ali VAR varoglu5@gmail.com

Ya┼čarken ├žo─ču insan─▒n de─čerini bilmeyiz. ├ľld├╝kten sonra, ard─▒ndan methiyeler d├╝zerek onu anlatmaya ├žal─▒┼č─▒r─▒z. Oysa insan─▒n k─▒ymeti hayatta iken bilinip, takdir edilemez mi?

─░nsanlar─▒n iyi hasletlerini ifade etmekten ka├ž─▒nmak, galiba biraz k─▒skan├žl─▒ktan kaynaklan─▒r.

K─▒skan├žl─▒k, daha yerinde ifadesiyle haset; insanlar─▒n ba┼č bel├ós─▒. Hasen├ót─▒n ba┼č d├╝┼čman─▒. ├ç├╝nk├╝ Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- k─▒skan├žl─▒k hakk─▒nda;

ÔÇťAte┼čin odunu yak─▒p bitirdi─či gibi haset de iyilikleri yer bitirir.ÔÇŁ buyurur. (Eb├╗ D├óv├╗d, Edeb, 44; ─░bn-i M├óce, Z├╝hd, 22) Ger├žekten de ba┼čkas─▒n─▒n sahip oldu─ču madd├« ve m├ónev├« hasletlerin yok olmas─▒n─▒ istemek; amelleri, iyilik ve g├╝zellikleri bitirir. O bir nevi ate┼čtir. R├╗h├« bir hastal─▒kt─▒r.

Allah Te├ól├ó KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n sizi birbirinize ├╝st├╝n k─▒lmas─▒na haset etmeyiniz.ÔÇŁ buyurmaktad─▒r. (en-Nis├ó, 32)

─░nsanlar d├╝nyada; g├╝zellik, mal-m├╝lk, ilim, makam-mevki bak─▒m─▒ndan farkl─▒d─▒rlar. Herkesin imtihan─▒ de─či┼čik. Onun i├žin kaderimize r─▒z├ó g├Âsterip, ba┼čkalar─▒nda olan baz─▒ ├╝st├╝nl├╝kleri normal kar┼č─▒lay─▒p, k─▒skan├žl─▒k ate┼činden uzak durmal─▒. Mevl├ón├ó HazretleriÔÇÖnin dedi─či gibi;

ÔÇťNe sa├ódettir o ki┼čiye ki, yolda┼č─▒ haset de─čildir.ÔÇŁ

─░nsanlar─▒ takdir etmenin de ├Ân├╝nde engel olan hasedi yenmeli, g├╝zelin g├╝zelli─čini, do─črunun do─črulu─čunu, ba┼čar─▒l─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒n─▒ s├Âylemekten gocunmamak gerekir. Hatt├ó, d├«nimiz, b├Âyle durumlarda ┬źm├ó┼č├óallah┬╗ diyerek o g├╝zelli─čin, muvaffakiyetin as─▒l sahibini de ┼č├╝k├╝r ve du├ó ile anmay─▒ tavsiye eder ki, hasetli bak─▒┼člar nazar ile y─▒k─▒c─▒ olmas─▒n…

Evet, takdir etmek hayranl─▒─č─▒ yap─▒c─▒ ┼čekilde dile getirmektir. Haset ile susup g├Ârmezden gelmek, ihmal etmek, kem bak─▒┼člarla nazar ederek bozulmas─▒n─▒ dilemek ise ne kadar y─▒k─▒c─▒d─▒r.

Zaten, hasedin yap─▒c─▒ h├óline ┬źg─▒pta┬╗ denir ki, bir ba┼čkas─▒ndaki g├╝zelli─čin, hayr─▒n; ondan gitmesi gibi bir duyguya kap─▒lmadan, kendimizde de olmas─▒n─▒ arzu etmektir.

Peygamberimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem- de;

ÔÇť─░lmi ile ├ómil olup ba┼čkas─▒na ├Â─čreten kimse ile mal─▒n─▒ Allah yolunda harcayan zengin ve c├Âmert kimseyeÔÇŁ1 g─▒pta edilebilece─čini hadislerinde bildirmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla d├«nimizde birtak─▒m g├╝zellikleri takdir etme, onlar─▒ te┼čvik etmek vard─▒r.

─░nsanlar─▒ takdir etmek ile ├Âvmek farkl─▒ ┼čeylerdir. ─░nsanlar─▒ takdir etmekten uzak durmam─▒z─▒n temelinde biraz da Peygamber EfendimizÔÇÖin;

ÔÇť─░nsanlar─▒ y├╝zlerine kar┼č─▒ methetmeyin.ÔÇŁ veya;

ÔÇťSizi y├╝z├╝n├╝ze kar┼č─▒ ├Âvenin y├╝z├╝ne toprak at─▒n.ÔÇŁ mealindeki hadislerini do─čru anlamamam─▒z olabilir mi?

Ger├žekten de insanlar─▒ y├╝z├╝ne kar┼č─▒ ├Âvmek, hele bir beklentiyle dalkavukluk yapmak d├«nimizde haram k─▒l─▒nm─▒┼č.

Nitekim Eb├╗ Musa el-E┼čÔÇśar├« -rad─▒yall├óhu anh- Ras├╗lullahÔÇÖtan riv├óyetle ┼č├Âyle buyurur:

Neb├« -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz bir adam─▒n bir ki┼čiyi ├Âvd├╝─č├╝n├╝ ve ├Âvmede ├žok ileri gitti─čini i┼čitti. Bunun ├╝zerine;

ÔÇťAdam─▒ mahvettiniz (veya adam─▒n bel kemi─čini k─▒rd─▒n─▒z).ÔÇŁ buyurdu.2 (Buh├ór├«, ┼×eh├ód├ót, 17, Edeb, 54; M├╝slim, Z├╝hd, 67)

Mikd├ód -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖtan riv├óyet edildi─čine g├Âre, bir adam Osman -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖ─▒ ├Âvmeye ba┼člay─▒nca, Hazret-i Mikd├ód dizleri ├╝st├╝ne ├ž├Âkerek metheden ki┼činin y├╝z├╝ne ├žak─▒l ta┼člar─▒ atmaya ba┼člad─▒. Bunun ├╝zerine Hazret-i Osman ona;

ÔÇťÔÇôNe yap─▒yorsun ├Âyle?ÔÇŁ diye sordu.

Mikdâd -radıyallâhu anh-;

ÔÇťÔÇôRas├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

┬źMeddahlar─▒ (ya─čc─▒l─▒k yapanlar─▒) g├Ârd├╝─č├╝n├╝z zaman y├╝zlerine toprak serpiniz.┬╗ buyurdu.ÔÇŁ diye cevap verdi.3 (M├╝slim, Z├╝hd 69. Ayr─▒ca bkz. Eb├╗ D├óv├╗d, Edeb, 9; Tirmiz├«, Z├╝hd 55; ─░bn-i M├óce, Edeb, 36)

Buna kar┼č─▒l─▒k takv├ó sahiplerini, g├╝zel hasletli insanlar─▒, eme─či takdir etmekte d├«nimizde sak─▒nca g├Âr├╝lmemi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- gerek sava┼člarda merd├óne sava┼čan sah├ób├«leri, gerekse baz─▒ ┼čairleri methetmi┼čtir. Ayn─▒ ┼čekilde Allah r─▒z├ós─▒ i├žin mallar─▒n─▒ infak edenler, hem ├óyetlerde hem de had├«s-i ┼čeriflerde ├Âv├╝lm├╝┼čt├╝r:

ÔÇťMallar─▒n─▒ gece ve g├╝nd├╝z, gizlice ve a├ž─▒k├ža infak edenler yok mu, i┼čte onlar─▒n Rableri kat─▒nda ecir ve m├╝k├ófatlar─▒ vard─▒r. Ve onlara herhangi bir korku yoktur. Onlar hi├žbir zaman mahzun da olmazlar.ÔÇŁ (el-Bakara, 274)

Demek ki, ├Âvmekte birtak─▒m ├Âl├ž├╝ler gerekli…

─░yi niyet ├Ânemli…

Muhatab─▒n o vas─▒flar─▒ ta┼č─▒y─▒p ta┼č─▒mad─▒─č─▒, ya┼čay─▒p ya┼čamad─▒─č─▒ ├Ânemli…

Muhatab─▒n, bu ├Âvg├╝den nas─▒l etkilenece─či ├Ânemli…

Bu sebeple menf├« ve yasak olan─▒, ├Âvme, ya─čc─▒l─▒k, ayartma; m├╝sbet ve hatt├ó g├╝zel bulunan─▒, takdir etme, te┼čvik olarak adland─▒rabiliriz.

├ľvme, ┼č─▒mart─▒p gev┼četirken; takdir, moral ve k─▒ymet hissi vererek insan─▒ canland─▒r─▒r.

├ľvg├╝, ┼čahsa gaz verirken; takdir; vas─▒flar─▒ ├Âne ├ž─▒kar─▒r.

├ľvg├╝ isme, takdir vasfad─▒r.

├ľvg├╝ye ka├žmayan bir takdir, ihtiya├žt─▒r. Elbette yap─▒lan i┼člerin Allah kat─▒nda takdir bulmas─▒d─▒r as─▒l ├Ânemli olan. Ancak insanlar, yapt─▒klar─▒ g├╝zelliklerin ├ževrelerince, takdirlerine de─čer verdi─či ki┼čilerce de g├Âr├╝lmesini isterler.

Mârifet iltifâta tâbîdir,
M├╝┼čter├«siz met├ó z├óy├«dir,

demi┼čler…

Nimetlerine ┼č├╝k├╝r isteyen Cen├ób-─▒ Hak da, bir m├ón├óda, bizden kendisini takdir etmemizi istemi┼č ve b├╝t├╝n iyilikleri, g├╝zellikleri takdir etmeyi bize ├Â─čretmi┼č olmuyor mu?

Takdir etmeye yak─▒nlar─▒m─▒zdan ve k├╝├ž├╝k ┼čeylerle ba┼člayabiliriz. Mesel├ó yemekten sonra han─▒ma, ┬źeline sa─čl─▒k┬╗; ba┼č─▒n─▒ ├Ârten k─▒z─▒m─▒za ┬ź├žok g├╝zel olmu┼čsun┬╗; ├ž├Âz├╝len bir soruya veya okunan kitap i├žin ├žocu─čumuza ┬źaferin┬╗ demek birer takdir ifadesidir. Gerek yak─▒nlar─▒m─▒zdan, gerekse ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan yap─▒lan g├╝zellikleri, iyi i┼čleri ├Âvece─čiz ki, o insanlar bir daha yapmaya moral ve heyecan bulabilsin.

Maalesef, g├Âzlerimiz ├žo─čunlukla eksikli─či g├Ârmeye ve dolay─▒s─▒yla dillerimiz de daha ziyade ele┼čtirmeye yatk─▒nd─▒r!

Bunu, ┼čair Nergis├« zarif bir te┼čbihle dile getirir:

Bedre de─čil nig├óh─▒ cih├ón─▒n hil├óledir,
Noksânadır nazarları sanma kemâledir.

G├Âzlerimizi g├╝zellikleri, art─▒lar─▒, iyileri g├Ârmeye; dillerimizi de bunlar─▒ s├Âylerek, ├ževremizdekileri, maiyetimizdekileri, evl├ótlar─▒m─▒z─▒, arkada┼člar─▒m─▒z─▒ ilh. takdir edip, y├╝reklendirmeye al─▒┼čt─▒rmal─▒y─▒z.

Tabi├« bununla, s├╝rekli alk─▒┼č, iltifat bekleyen, m├╝k├ófat olmadan, dolgun bir zarf olmadan k─▒l─▒n─▒ k─▒p─▒rdatmayacak, hayatta, bilhassa medyada ├Ârneklerine rastlad─▒─č─▒m─▒z ┼č─▒mar─▒k tipler yeti┼čtirmeyi de kastetmiyoruz.

O h├ólde takdir ve ├Âvg├╝de ├Âl├ž├╝ nas─▒l olacak?

Medih, ├Âven ve ├Âv├╝len a├ž─▒s─▒ndan kaygan bir zemin. Burada niyet ve nefis terbiyesi de ├žok m├╝him. ├ľvg├╝y├╝ yapan insan; yap─▒lan g├╝zellikleri dile getirmek, takdir etmek niyetiyle de─čil de, g├Âze girmek veya bir menfaat talep etmek maksad─▒yla, ya─čc─▒l─▒k yap─▒yorsa i┼č tehlikeli. Hele ├Âv├╝len zalim ve f├ós─▒k birisi olursa durum daha vahim. Medihte a┼č─▒r─▒ya da gidilmemeli, m├╝bal├ó─čadan ka├ž─▒nmal─▒. Bed├«├╝zzaman Hazretleri;

ÔÇťM├╝bal├ó─ča z─▒mn├« yaland─▒r.ÔÇŁ der. Onun i├žin medih ve takdirde ├Âl├ž├╝y├╝ ka├ž─▒rmamak gerekir.

Tabi├« takdir edilen insanlar─▒n da kibir ve gurura kap─▒lmadan a─č─▒rba┼čl─▒l─▒kla hareket etmeleri l├óz─▒m. S├Âylenen s├Âzleri bir du├ó kabul ederek kibir ve ucba kap─▒lmaktan Rabbe s─▒─č─▒nmal─▒.

├ç├╝nk├╝ ─░sl├ómÔÇÖda ├Âvmek olmad─▒─č─▒ gibi ├Âv├╝nmek, kendini be─čenmek de yok. En y├╝ce vas─▒flarla muttas─▒f, ├élemlere rahmet olarak g├Ânderilen ve k├óinat─▒n y├╝z├╝ suyu h├╝rmetine yarat─▒ld─▒─č─▒ Fahr-i K├óinat Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, sahip oldu─ču b├╝t├╝n ulv├« haslet ve faz├«letlere ra─čmen d├óima ┬źl├ó fahre┬╗ yani ┬ź├Âv├╝nmek yok┬╗ buyurarak tev├ózu ve mahviyet h├ólini muhafaza etmi┼čtir. Nitekim had├«s-i ┼čeriflerinde;

ÔÇťBen Ras├╗llerin kumandan─▒y─▒m, l├ókin ├Âv├╝nmek yok! Ben peygamberlerin sonuncusuyum, ancak ├Âv├╝nmek yok! ─░lk ┼čef├óat edecek ve ┼čef├óati ilk olarak kabul edilecek olan da benim, ancak (bunlar─▒ asla) ├Âv├╝nmek i├žin s├Âylemiyorum.ÔÇŁ

ÔÇťK─▒y├ómet g├╝n├╝, yer yar─▒l─▒p a├ž─▒ld─▒─č─▒nda ilk defa (diriltilecek olan) benim, ancak ├Âv├╝nmek i├žin s├Âylemiyorum. Hamd sanca─č─▒ bana verilecek, ancak bununla da ├Âv├╝nm├╝yorum! Ben k─▒y├ómet g├╝n├╝nde insanlar─▒n efendisiyim, ancak ├Âv├╝nmek yok! K─▒y├ómet g├╝n├╝ cennete ilk girecek benim, ancak bunu da ├Âv├╝n├ž vesilesi yapm─▒yorum.ÔÇŁ (D├órim├«, Mukaddime, 8) buyurmu┼člard─▒r.4

├ľyle y├╝ce olmas─▒na ra─čmen bu derece m├╝tev├óz─▒ olan PeygamberimizÔÇÖin ├╝mmeti olarak, biz de ger├žek takdir ve be─čenmeyi AllahÔÇÖtan beklemeli; g├Ârd├╝─č├╝m├╝z g├╝zellikleri, ba┼čar─▒lar─▒ ise takdir etmeyi asla unutmamal─▒y─▒z.

┼×u cennet vatan─▒m─▒zda ne de─čerler; ├ólimler, sanatk├órlar, ┼čairler, hay─▒r ve hasenat sahibi insanlar var. Geceler boyu uykusuz, yorgun; belki ya┼čl─▒ g├Âzlerle beyin patlatan, nice fed├ók├ór emektarlar─▒m─▒z ya┼č─▒yor. ┬źYar─▒n ├Â─črencilerime ne anlat─▒rsam daha faydal─▒ olabilirim?┬╗ diye s─▒zlanan nice e─čitimcilerimiz mevcut.

Ele g├╝ne muhta├ž olmamak i├žin hel├ól yoldan ├žal─▒┼čan aile reisi, tezg├óh─▒n─▒n ba┼č─▒ndaki i┼č├ži, d├╝zg├╝n ├žal─▒┼čan memur, yerin bilmem ka├ž kilometre alt─▒ndaki madenci, dokumac─▒, derici, gemici… hemen hepsi sayg─▒de─čer. Millet olarak yap─▒lan hasletleri, iyilikleri takdir etmeliyiz ki g├╝zellikler yurdumuzda daha g├╝r bir ┼čekilde ye┼čerebilsin.

Aksi h├ólde insanlar ├Âld├╝kten sonra, onlar─▒ takdir etmekte ├žok ge├ž kalm─▒┼č olabiliriz.

___________________

1 Buhârî, İlim, 5; Zekât, 5.
2 www.islamdahayat.com
3 www.islamdahayat.com
4 Osman N├╗ri TOPBA┼×, M├ónev├« Zirvelerin Ulv├« Basama─č─▒ H─░ZMET, Erkam Yay., ─░st, 2010, s. 176.