FITRAT VE HELÂL-HARAM

Yard. Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

─░sl├óm, f─▒trat d├«nidir. F─▒trat d├«ni; insan yarat─▒l─▒┼č─▒na uygun olur, onun tabiat─▒yla ├želi┼čen prensipler ihtiva etmez. Nitekim KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde bu husus ┼č├Âyle dile getirilir:

ÔÇťY├╝z├╝n├╝ her t├╝rl├╝ b├ót─▒ldan ├ževirip All├óhÔÇÖ─▒n yap─▒s─▒ olan d├«ne d├Ân! O yap─▒ ki, Allah insanlar─▒ ona uygun olarak yaratm─▒┼čt─▒r. All├óhÔÇÖ─▒n yarat─▒┼č─▒nda bir de─či┼čme olmaz.ÔÇŁ (er-R├╗m, 30/30)

All├óhÔÇÖ─▒n yarat─▒┼č─▒nda de─či┼čme olmaz. ─░nsan─▒ da Allah yaratm─▒┼čt─▒r. O h├ólde onun tabiat─▒ da de─či┼čmez. ─░nsan─▒n tabiat─▒nda gazap, ┼čehvet gibi duygular da bulunmaktad─▒r. Asl─▒nda bunlar bi-z├ótih├« mezmum ve zararl─▒ de─čildir. ├ç├╝nk├╝ insanl─▒k i├žin birtak─▒m faydalar sa─člamaktad─▒rlar. Ancak y├Âneldikleri muhataba, ├Âl├ž├╝l├╝ olup olmamalar─▒ gibi hususlara g├Âre iyi ya da k├Ât├╝ olurlar. Mesel├ó ┼čehvet; yani bir ┼čeyleri arzulama duygusu, ├Âz├╝nde zararl─▒ de─čildir. ─░nsan, hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmek, s─▒hhatli bir ├Âm├╝r s├╝rebilmek i├žin yiyip i├žmeye; neslini devam ettirebilmek i├žin de cins├« m├╝nasebete ihtiya├ž duyar. E─čer Allah, insan tabiat─▒nda bu duyguyu yaratmasa; insan d├╝nyada ne ya┼čayabilir, ne de neslini devam ettirebilirdi. Bu duygunun s├óik─▒yle insan─▒n yiyip-i├žmeden ve cins├« m├╝nasebetten zevk almas─▒, asl─▒nda insan hayat─▒n─▒n ve neslinin devam─▒n─▒ sa─člamak i├žin verilmi┼č bir ├╝cret gibidir.

┼×ehvet duygusu, insan─▒n f─▒trat ve tabiat─▒nda yer al─▒nca onu tamam─▒yla ret ve ink├ór etmek tabiatla m├╝cadele etmek olur ki sonu muhakkak h├╝srand─▒r. Ancak f─▒trat─▒n gere─čidir diye bu konuda hi├žbir s─▒n─▒r getirmemek de fel├óket getirir. Daima perhiz yapan ki┼či sa─čl─▒─č─▒ndan olur. Yiyip i├žmesine hi├žbir s─▒n─▒r koymayan ki┼či ise mide fesad─▒na u─črar. Cins├« m├╝nasebete mutlak olarak yasak koymak sonu katÔÇÖ├« ma─čl├╗biyet olan bir sava┼č─▒ ba┼člatmakt─▒r. Bu konuda hi├žbir s─▒n─▒r tan─▒mamak ise hem ferdin hem de toplumun sonunu haz─▒rlamakt─▒r. Bat─▒ toplumlar─▒n─▒n h├óli bunun ┼č├óhididir. Bat─▒da insanlar─▒n ├žo─ču evlili─čin sorumluluklar─▒n─▒ y├╝klenmekten ka├ž─▒n─▒yor, kad─▒nlar ├žocuk do─čurma k├╝lfetine girmek istemiyorlar. Bu sebeple nik├óhs─▒z ┬źbirliktelik┬╗ler yayg─▒nla┼č─▒yor. Yani insanlar, kar┼č─▒l─▒─č─▒nda hi├žbir hizmet g├Ârmeden cins├« m├╝nasebet ├╝cretini almak istiyorlar. S├╝rd├╝r├╝len bu ferdiyet├ži hayat ise ihtiyarl─▒k ├ón─▒nda kimsesizli─če sebep olarak ferdin h├╝sran─▒na, aile m├╝essesesini geriletti─či i├žin de cemiyetin tahribine sebep oluyor.

Aile m├╝essesesi, toplumun temel yap─▒ ta┼č─▒d─▒r. Ailesi sa─člam olmayan toplumlar ┼č├«r├ózesi kopmu┼č bir kitap gibidir. B├Âyle bir toplumda ferdin tutunacak bir dal─▒ yoktur. ├ç├╝nk├╝ ailesi olmayaca─č─▒ i├žin akrabas─▒ ve ├ževresi de olmaz. ├édeta bo┼čluktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla onu topluma ba─člayan hi├žbir ba─č kalmaz. B├Âyle fertlerden olu┼čan bir toplumda ise de─čerler a┼č─▒n─▒r, m├╝┼čterekler yok olur ve neticede ├ž├Âz├╝lme ve da─č─▒lma ba┼č g├Âsterir. Bu sebeple Mehmed ├ékif merhumun ge├žen asr─▒n ba┼č─▒nda aile hakk─▒nda ink─▒l├óp yapmak isteyenlere kar┼č─▒ g├Âsterdi─či tepki bo┼čuna de─čildir:

Biz ki her mevc├╗du y─▒kt─▒k g─üyesiz bir fikr ile
Y─▒kmad─▒k bir ┼čey b─▒rakt─▒k, s├óde bir ┼čey: ├éile!
Hangi bir bünyânı mahvettik de ıslāh eyledik?
─░┼čte v├«ran memleket! Her yer delik, her yer de┼čik!
Bunların tâmîri kābil olsa ciddiyyet, sebât
L├ókin, All├óh etmesin, bir d├╝┼čse ┼č├óyet ├óil├ót
En kavî kollarla hattâ kalkamaz imkânı yok
Kim ki ┬źkalkar┬╗ der, onun hayvan kadar izÔÇÖ├ón─▒ yok!
┬ź├éil├« bir ink─▒l├ób olsun┬╗ diyen meÔÇÖy├╗s olur
Ba┼čka hi├žbir ┼čey kazanmaz, s├óde bir deyy├╗s olur!
├ç├╝nk├╝ ├ž─▒plak ink─▒l├ób├ót─▒n rez├ólettir sonu
Ey den├« kundak├ž─▒lar, biz sizde ├žok g├Ârd├╝k onu
ÔÇŽ
┼×arka bakmaz, garb─▒ bilmez, g├Ârg├╝den yok v├óyesi,
Bir k─▒zarmaz y├╝z, ya┼čarmaz g├Âz b├╝t├╝n serm├óyesi!

bünyân: Bina, yapı; âilât: Aileler; âilî: Aileyle ilgili;

den├«: Al├žak; v├óye: Nasip

─░nsan tabiat─▒nda olan ┼čehveti tamamen reddetmek tabiatla m├╝cadele, onu tamam─▒yla serbest b─▒rakmak ise fel├óket olunca; f─▒trat d├«ni olan ─░sl├óm, insan tabiat─▒nda olan─▒ ink├ór etmemi┼č; ancak ferd├« ve i├žtim├ó├« fel├ókete de meydan vermemek i├žin bir ├Âl├ž├╝ getirmi┼čtir. O ├Âl├ž├╝ de bu duygunun evlilik yoluyla me┼čr├╗ hudutlar i├žerisinde tatmin edilmesidir.

─░sl├ómÔÇÖ─▒n hi├žbir prensibinde f─▒trata ayk─▒r─▒l─▒k yoktur. Dolay─▒s─▒yla insan tabiat─▒nda olan hi├žbir ┼čey dinde mutlak olarak yasaklanmaz. Mutlak olarak yasaklanm─▒┼č olan davran─▒┼člar muhakkak f─▒trata uygun de─čildir. Dolay─▒s─▒yla b├Âyle bir ┼čeyi arzulayan insanlar f─▒trat─▒n─▒ ta─čy├«r etmi┼č insanlard─▒r. Bunlar─▒n durumu itibara al─▒nmaz. Ancak f─▒trata uygun talepler de reddedilmez. ├ç├╝nk├╝ Allah; kullar─▒n─▒n s─▒k─▒nt─▒ya d├╝┼čmesini, onlar─▒n me┼čakkat ├žekmesini istemez.1 Aksine onlar i├žin kolayl─▒k diler.2 Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- de ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ┬źel-han├«fiyyet├╝ÔÇÖs-semha / m├╝samaha d├«ni┬╗ oldu─čunu s├Âylemi┼čtir.

Ancak ─░sl├óm; fert ve cemiyetin sa─čl─▒k ve sel├ómeti i├žin insan tabiat─▒ndaki mevcut tem├óy├╝llere s─▒n─▒r getirir, onlar─▒n ├Âl├ž├╝l├╝ bir ┼čekilde tatmin edilmesini sa─člar. ├ç├╝nk├╝ ─░sl├ómÔÇÖ─▒n bir di─čer ├Âzelli─či de itidaldir. O, mensuplar─▒n─▒ ┬źorta / m├╗tedil bir topluluk┬╗ olarak niteler,3 onlardan b├Âyle olmalar─▒n─▒ talep eder.

D├«n├« prensiplerin nih├ó├« hedefi, insan─▒n d├╝nya ve ├óhiret sa├ódetini sa─člayacak olan be┼č de─čeri korumaya y├Âneliktir. Bunlar; din, can, mal, nesil ve ak─▒ld─▒r. Bunlara mak─üs─▒duÔÇÖ┼č-┼čer├«a / ┼čer├«at─▒n g├Âzetti─či hedefler denilir. B├╝t├╝n emir ve yasaklar, bu be┼č de─čerin korunmas─▒na y├Âneliktir. M├╝kellefiyet, ak─▒l sayesinde ba┼člar ve ak─▒l sayesinde devam eder. Bu sebeple ┼čarap ve uyu┼čturucu gibi akla zarar verici maddeler haramd─▒r. R├╗hen ve bedenen sa─čl─▒kl─▒ bir neslin yeti┼čmesi i├žin gerekli talim-terbiye farz, ferd├« ve i├žtim├ó├« f├ócialar─▒n ├Ân├╝ne ge├žilmesi i├žin zin├ó ve ona giden yollar haramd─▒r. S─▒hhatin korunmas─▒ ve sosyal adaletin sa─članmas─▒ farz, i├žtim├ó├« nizam─▒n temini i├žin can, mal ve nesle kar┼č─▒ her t├╝rl├╝ kas─▒t ve tecav├╝z haramd─▒r. B├╝t├╝n bunlar─▒ emreden d├«nin ├Â─črenilip ya┼čanmas─▒ ise en ba┼čta gelen bir vazifedir. Bu de─čerler aras─▒ndaki ├Ânem s─▒ras─▒, ┼čartlara g├Âre de─či┼čebilir. Mesel├ó susuzluktan ├Âlmek ├╝zere olan bir ki┼či, ├Âlmeyecek kadar ┼čarap i├žebilir. Kez├ó d├«nini terk etmesi i├žin ├Âl├╝mle tehdit edilen ki┼či, istenileni yapm─▒┼č gibi davranabilir. Ancak b├╝t├╝n bu de─čerlere topyek├╗n bir taarruz oldu─čunda can─▒ pahas─▒na onu korumakla memurdur.

Hepsi de f─▒tratla uyumlu olan s├Âz├╝n├╝ etti─čimiz bu de─čerlerin korunmas─▒n─▒ hedefleyen ─░sl├ómÔÇÖ─▒n prensipleri i├žinde haramlar ├žok az yer tutar. Zaten bunlar─▒n f─▒tr├« olanlar─▒n─▒n mutlaka hel├ól olan bir ve hatt├ó birden ├žok alternatifi vard─▒r. Dolay─▒s─▒yla hel├ól dairesi ├žok geni┼čtir. Zira hakk─▒nda h├╝k├╝m bulunmayan t├╝m davran─▒┼člar hel├óldir. Allah, bizleri pek ├žok olan hel├ólleri sayesinde s─▒n─▒rl─▒ say─▒daki haramlar─▒ndan m├╝sta─čn├« k─▒ld─▒─č─▒ kullar─▒ndan eylesin!

____________

1 el-Hacc, 22/78.

2 el-Bakara, 2/185.

3 el-Bakara, 2/143.