YANLI┼× KUVVET…

M. Ali E┼×MEL─░ seyri@seyri.com seyri@yuzaki.com

Bir da─č viraj─▒nda b├╝y├╝k├že bir kayaya ├žarparak hurdaya d├Ânm├╝┼č bir araban─▒n her par├žas─▒ ├ž─▒─čl─▒k h├ólindeydi.

Kaporta, buru┼čturulmu┼č k├ó─č─▒t gibiydi. Motor, ├ž├Âp bidonuna d├Ânm├╝┼čt├╝. Frenler, yolunmu┼č ot mis├óli darmada─č─▒nd─▒. Camlar, r├╝zg├ór yemi┼č kum taneleri gibi etrafa par├ža par├ža sa├ž─▒lm─▒┼čt─▒. Gaz pedal─▒ yerinden f─▒rlam─▒┼čt─▒. Direksiyon, sekiz ┼čekle d├Ânm├╝┼čt├╝. Tekerler ise c─▒l─▒z bir balon mis├óli patlam─▒┼č, y─▒─č─▒n h├óline gelmi┼čti.

Hepsi birbirine feryat ediyordu:

ÔÇôEy teker! Yapt─▒─č─▒n─▒ be─čendin mi? Paha bi├žilmez de─čerimizi hurdaya ├ževirdin! Be┼č paral─▒k ettin g├╝zelim arabay─▒.

ÔÇôBenim su├žum ne? B├╝t├╝n su├ž direksiyonda.

ÔÇôHop hoop! Frenlerin tutmamas─▒ benim su├žum mu?

ÔÇôHeey direksiyon! Ars─▒z gaz pedal─▒, beni dinlemedikten sonra ne yapabilirdim?

ÔÇôEy fren! Ben h─▒z yapt─▒m ama kaportan─▒n ve motorun bu kadar kof olaca─č─▒n─▒ bilemezdim ki!

ÔÇôDur hele gaz pedal─▒! Bu ├žarpmaya dayanmak m├╝mk├╝n m├╝yd├╝? Ba┼čka ara├žlar olsa tozu kalmazd─▒.

ÔÇôEy kaporta! Ne konu┼čup duruyorsunuz, beni tuz-buz ettiniz?

ÔÇôSen sus, biz can derdindeyiz sen tutmu┼č cam derdini kar─▒┼čt─▒r─▒yorsun!

Koltuklar, biraz tahrip olmu┼čtu. Garip bir mant─▒kla devreye girdi:

ÔÇôL├╝tfen, birbirinizi anlamaya ├žal─▒┼č─▒n. Hepiniz hakl─▒s─▒n─▒z. Fakat d├╝┼č├╝n├╝n. Tekerin kim bilir ne derdi vard─▒. Direksiyon, belki ├žok yorgundu. Kaporta, galiba kendini ├žarpmaya ayarlayamad─▒. Gaz pedal─▒, do─črusu i┼čini yap─▒yordu, b├Âyle olmas─▒ i├žin bir kast─▒ yoktu. Frenin de belki istirahat zaman─▒na denk geldi.

Dostlar, bu konular etraf─▒nda biraz derinle┼čmek gerek. Psikolojik ve sosyolojik a├ž─▒dan bu ger├žekleri iyice tahlil etmek gerek. Her bir aksam─▒n tabi├« haklar─▒ var. Her birinin s├Âylediklerini kaale almal─▒. ├ľncelikle; ┬źAcaba niye b├Âyle s├Âyl├╝yorlar? S├Âylediklerinde ne anlatmak istiyorlar?┬╗ diye sormak l├óz─▒m. Yani her birini anlamak gerek, do─črulamak gerek.

Motor daha fazla sabredemedi:

ÔÇôBo┼čuna konu┼čuyorsunuz! Her dedi─činiz kuru l├ók─▒rd─▒. Ey koltuk, sen de kes ┼ču bo┼č felsefeleri! Olan oldu. Da─č─▒lan da─č─▒ld─▒. ┼×u da─č─▒n─▒kl─▒ktan daha beter olan felsefelerinle bir de kafa da─č─▒tma! Sus! Bari ┼ču ger├žek do─čru okunsun da faydal─▒ bir tecr├╝be zuhur etsin. Yap─▒lan bir yanl─▒┼čtan ikinci bir yanl─▒┼ča sebebiyet verecek defolu bir tecr├╝be do─čmas─▒n bo┼čuna. Bunu, hepimiz yerli yerince anlayal─▒m ve anlatal─▒m da, ustalar─▒n da i┼či kolayla┼čs─▒n, gafil ┼čof├Âr de meseleyi kavras─▒n.

Hurda olmu┼č par├žalar─▒n hepsi ba┼č─▒n─▒ indirdi:

ÔÇôAsl─▒nda do─čru s├Âyl├╝yorsun! ├ç├╝nk├╝ biz, d├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z h├ólden dolay─▒ b├Âyle bo┼čuna eveleyip geveliyoruz. ─░┼čin ger├že─čini de ┼č├╝phesiz ki bu y├╝zden tespit edemiyoruz. Ey bizim beynimiz olan motor! S├Âyle, senin bas├«retin ne diyor, ne olur bizi de ayd─▒nlat!

ÔÇôArkada┼člar, biliyorsunuz ki, biz topluca ayn─▒ b├╝t├╝nl├╝k i├žinde i┼če yar─▒yorduk. Olan h├ódiseyle ilgili her ├že┼čit yan a├ž─▒klaman─▒n h├╝km├╝ yok kadar var olsa da, ger├žekte kilit problem, gaz pedal─▒n─▒n gafil bir ┼čof├Âre uyup da yanl─▒┼č kuvvet kullanmas─▒. Hakk─▒n─▒ ve haddini dengeleyememesi.

Tabi├« gaz pedal─▒n─▒n iradesi, gafil ve cahil bir ┼čof├Âr├╝n eline ge├žtikten sonra art─▒k onun da yapabilece─či bir ┼čey yoktu. Yoktu, ama bunu ┼čof├Âre ne yap─▒p edip ill├ó hissettirmesi gerekirdi. Bu bak─▒mdan kesinlikle kusurlu. Hakikat ortada: Gaz pedal─▒n─▒n, gafil ┼čof├Ârden ald─▒─č─▒ yanl─▒┼č kuvveti, f─▒rsat addedip de iradesizce kullanmas─▒, neticede kuvvet de─čil, fel├óket olmu┼čtur. Gaz pedal─▒n─▒ yanl─▒┼č kuvvetle gaza getiren gafil ┼čof├Âr, zaten su├žlu. Ama gaz pedal─▒, mutlaka do─čru al├órm vermeliydi. Tekerler de buna i┼čtirak etmeliydi, b├╝t├╝n├╝ olu┼čturan di─čer k─▒s─▒mlar da. Fakat bunlar ger├žekle┼čmedi. Sonunda yanl─▒┼č kuvvet, yapaca─č─▒ tahribat─▒ yapt─▒ ve hepimizi hurdaya ├ževirdi. H├ólbuki, do─čru kuvvet elinde araba o kadar de─čerli i┼čler yap─▒yordu ki! K─▒ymeti de o kadar y├╝ksekti ki! ┼×imdi ise yanl─▒┼č kuvveti kuvvet zannedip kullanman─▒n ├ócizli─či, peri┼čanl─▒─č─▒ ve g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝ i├žinde ├╝├ž kuru┼č bile etmez…

Bu ger├žek, her trafikte ya┼čanan bir hisse.

O hurdalar─▒ ve ┼ču ana kadar birikmi┼č di─čer hurdalar─▒ vicdan itibar─▒yla konu┼čtursak, daha nice hikmetler ve hisseler ├ž─▒kar ortaya. Ancak bize bu kadar─▒ bile kitaplar dolusu tecr├╝be aktar─▒yor. Hele, ├ž├Âp bidonu h├óline gelen motorun itiraf─▒ ve dile getirdikleri, ├žok ┼čey s├Âyl├╝yor.

Bas├«ret kula─č─▒na ┼čunlar─▒ ifade ediyor:

Kuvvet l├óz─▒m elbette. Fakat do─čru kuvvet l├óz─▒m. E─čer kuvvet yanl─▒┼čsa Allah muhafaza.

Nedir bu?

Bu; insana yanl─▒┼člar, hatalar yapt─▒ran kuvvet. Ya da yapt─▒─č─▒ yanl─▒┼čla ┼čer taraf─▒n─▒ kuvvetlendirmek ve g├╝nah i┼čledik├že adam─▒n kendisini daha g├╝├žl├╝ hissetmesi…

Evet kimileri, g├╝nah i┼čledik├že kendini daha g├╝├žl├╝ hisseder. Oysa g├╝nahta hi├žbir g├╝├ž ve kuvvet yoktur. Var zannedilen sadece iz├óf├«dir, hayal├«dir, ┼čeytan gaz─▒d─▒r. All├óhÔÇÖ─▒n kar┼č─▒s─▒nda kuvvet mi olur?

Olmaz elbette!

Kesinlikle olmaz!

Bu ger├žek; her idr├ókin, bilhassa e─čitim idr├ókinin en b├╝y├╝k ┼čuuru olmal─▒.

├ç├╝nk├╝ e─čitim idr├óki, uygulad─▒─č─▒ metoda g├Âre netice al─▒r. Bir metot vard─▒r, hata ve su├ž i┼člemeyi talebede kuvvet ve maharet olarak alg─▒lat─▒r. Bir metot da, do─čruluk ve ba┼čar─▒y─▒.

Birincisi, su├žlular─▒ art─▒r─▒r ve kuvvetlendirir. ─░kincisi su├žlular─▒ en g├╝├žs├╝z tipler h├óline getirir ve onlar─▒n d├╝zelmelerine, kurtar─▒lmalar─▒na vesile olur.

Bu, tamamen metotla al├ókal─▒d─▒r. Yoksa her iki e─čitim davran─▒┼č─▒ da asl─▒nda su├ža kar┼č─▒d─▒r.

Ancak;

Su├ža kar┼č─▒ olmak yetmiyor.

Kar┼č─▒ olurken ├Âzellikle b├╝y├╝k bir bas├«ret ile hareket etmek ve su├žu kuvvetlendirici bir metot kullanmamak gerekiyor. Kimse b├Âyle bir metot kulland─▒─č─▒n─▒ s├Âylemez. Fakat neticeler bunu insanl─▒k tarihinden beri hayk─▒rmaktad─▒r. Ancak bu hayk─▒r─▒┼člar─▒ iyi duymak ve metotlar─▒, ger├žek├ži ve en do─čru tecr├╝b├« perspektiften mutlaka tan─▒mak gerek.

Bunun i├žin ilk olarak ┼ču hakikati ├žok iyi kavramal─▒:

Su├žu kuvvetlendirici metot kullanan e─čitim idr├óki; su├ža herkesten daha tepkili, ├Âfkeli, kar┼č─▒, d├╝┼čman, ezici ve tedbirli olsa da bo┼č!

├ç├╝nk├╝ sadece bu h├óller su├žu ortadan kald─▒rmaz. Bil├ókis besler.

Peki su├žu kuvvetlendiren metot ne? Zay─▒flatan metot ne?

Bunun ├žok y├Ân├╝ var. En ├Ânemlisi ┼ču:

Su├ž i┼čleyene sak─▒z verip vermemek.

Su├ža kar┼č─▒ en yasak├ž─▒ ve tepkili olan bir e─čitim idr├óki, e─čer metodunda su├žlulara sak─▒z verme bo┼člu─ču varsa ne yapsa n├ófile! ├ç├╝nk├╝ su├ž; ├ži─čneyecek sak─▒z buldu─ču s├╝rece en a─č─▒r yasak ve cezalar─▒ bile delip ge├žecek bir dinozorluk, hatt├ó vicdans─▒z bir timsahl─▒k, hatt├ó kahpe bir vampirlik kuvveti dah├« elde eder.

Peki, b├Âylesine fec├óate sebep olan sak─▒z meselesi ne? Nas─▒l bir sak─▒z bu?

Bu sak─▒z; ├Âzetle su├ž i┼čleyenin, pi┼čmanl─▒k ve ned├ómet duyaca─č─▒ yerde ya gaflet, ya cehalet, ya da ars─▒zl─▒k sebebiyle bir ┼čekilde kendisini hakl─▒ g├Ârmesine imk├ón bulmas─▒d─▒r. O imk├ón─▒ buldu─ču ortam veya ortamlarda su├žluyu durdurmak art─▒k m├╝mk├╝n olmaz. Herkes kendini hakl─▒ g├Âr├╝r, ├Âzellikle su├žlular, kendilerini daha fazla hakl─▒ kabul ederler.

─░┼čin i├žine hakl─▒l─▒k girince de, kimse insan─▒ o yanl─▒┼čtan vazge├žiremez. ├ç├╝nk├╝ gafil insan─▒ uyduruk haklardan vazge├žirmek, neredeyse imk├óns─▒z gibidir. ─░nsano─člu gaflete d├╝┼čmeyeg├Ârs├╝n, uyduruk haklar─▒ elden ka├ž─▒rmamak i├žin o kadar ├žok tabi├« haklar─▒ ve nimetleri bile teper ki, k├╝fl├╝ bir teneke i├žin hazineler fed├ó eden ahmaktan farks─▒z olur. ├ç├╝nk├╝ yanl─▒┼č hakl─▒l─▒k i├žin imk├ón bulan─▒n durumu ve kuvveti ├žok farkl─▒d─▒r. Yanl─▒┼č kuvvetin verdi─či enerji ile ├žal─▒┼čan ak─▒l ve g├Ânl├╝n i┼čleyi┼či, d├╝┼č├╝n├╝┼č├╝ ve karar veri┼či, tamamen matematik d─▒┼č─▒ ve mant─▒k d─▒┼č─▒d─▒r. Onun tek bildi─či ve okudu─ču ger├žek, ancak yanl─▒┼č hakl─▒l─▒─č─▒n yanl─▒┼č kuvvetini sonuna kadar kullanma derdidir. Gariptir, d├╝nyan─▒n en c├ón├«sine onu idam ederken sormu┼člar:

ÔÇôBak, neticede senin de hayat─▒na mal oldu i┼čledi─čin cinayetler!

Demi┼č ki:

ÔÇôHay─▒r, ben cinayet i┼člemedim. ─░nsanlara iyilik yapt─▒m. ├ç├╝nk├╝ ben insanlara kar┼č─▒ zararl─▒ ve k├Ât├╝ olan kimseleri ├Âld├╝rd├╝m.

Bak─▒n adam─▒n hakl─▒l─▒k sak─▒z─▒na.

O, bu sak─▒z─▒ bulup ├ži─čnedik├že hi├žbir nasihat, hi├žbir yasak ve hi├žbir ceza k├ór eder mi? Etmez elbette.

Ama;

A─čz─▒ndan o sak─▒z bir al─▒nabilseydi, o ┼čah─▒s sinek bile ├Âld├╝remezdi.

Mis├óli i┼čte:

Hazret-i ├ľmer k─▒z─▒n─▒ g├Âmen bir adamken DicleÔÇÖdeki koyunun derdine d├╝┼čen bir g├Âz├╝ ya┼čl─▒ merhamet ├óbidesi nas─▒l oldu?

Tabiî ki;

─░sl├ómÔÇÖ─▒n su├ža sak─▒z vermeyen metoduyla.

Maalesef, bug├╝n e─čitimde bu ger├že─či anlamayanlar, bir yanl─▒┼č─▒ d├╝zeltirken onu daha g├╝├žlendirici bir davran─▒┼č i├žinde olabilmektedir.

Oysa su├ža kuvvet vermek, ona kar┼č─▒ olmaktan daha zararl─▒d─▒r.