EN SEV─░LEN MEK├éNLAR…

Mustafa K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

ÔÇťBeldelerde All├óhÔÇÖa en sevgili mek├ónlar mescidlerdir. En gazapland─▒─č─▒ mek├ónlar ise ├žar┼č─▒-pazarlar…ÔÇŁ (M├╝slim, Mes├ócid, 53)

Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒n mescidi niye ├žok sevdi─čini izaha bile gerek yok. Secdenin ism-i mek├ón─▒, ib├ódet yurdudur mescidler…

Ya ├žar┼č─▒lara Allah ni├žin bu─čzeder?

Al─▒┼čveri┼č de insan─▒n bir ihtiyac─▒.

┼×├órihler, al─▒┼čveri┼č ├óleminde; daha fazla kazanma h─▒rs─▒yla ba┼čvurulan hile, doland─▒rma, yalan yere yemin, f├óiz, s├Âz├╝nde durmama, cimrilik, h─▒rs, tamah gibi g├╝nah ve a┼ča─č─▒l─▒k duygulara s─▒k s─▒k zemin oldu─ču i├žin ├žar┼č─▒-pazar─▒n il├óh├« bu─čza med├ór oldu─čunu ifade etmi┼čler.

├çar┼č─▒yla cami z─▒t de─čil…

Peygamber Efendimiz, MedineÔÇÖye geldi─činde ilk i┼č mescidini in┼ča etti, sonra da m├╝ÔÇÖminlerin ├žar┼č─▒s─▒n─▒ ve esaslar─▒n─▒ belirledi.

─░nsanlar─▒n ihtiyac─▒ do─črultusunda, ├žar┼č─▒lar da olacak, camiler de.

Fakat mesele; onlar─▒n hak ettikleri ile g├Ârd├╝kleri ilgi-al├ókan─▒n nisbetinde…

Bu nisbetin bozuldu─ču bir dem hakk─▒ndad─▒r Cuma S├╗resiÔÇÖnin son ├óyet-i ker├«mesi:

ÔÇťOnlar bir ticaret ve e─člence g├Ârd├╝kleri zaman hemen da─č─▒l─▒p ona giderler ve SenÔÇÖi ayakta b─▒rak─▒rlar. De ki: All├óhÔÇÖ─▒n yan─▒nda bulunan, e─členceden ve ticaretten daha yararl─▒d─▒r. Allah, r─▒z─▒k verenlerin en hay─▒rl─▒s─▒d─▒r.ÔÇŁ (el-Cuma, 11)

Sebeb-i n├╝z├╗l├╝n├╝ / indirili┼č sebebini parantez aralar─▒nda anlatan Ali Fikri YAVUZ me├óli de ┼č├Âyle:

ÔÇť(┼×iddetli bir k─▒tl─▒─č─▒n h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ bir zamanda Sen hutbe okurken, zah├«re y├╝kl├╝ bir ticaret kafilesinin geli┼čini haber veren def seslerini ashab duyunca; hutbeyi terk etmenin bir zarar─▒ olmayaca─č─▒ d├╝┼č├╝ncesine kap─▒larak) bir ticaret veya e─členti (def sesi) g├Ârd├╝klerinde, ona f─▒rlad─▒lar da SenÔÇÖi (hutbede) ayakta b─▒rakt─▒lar. (Mescidde yaln─▒z on iki ki┼či kalm─▒┼čt─▒). De ki: ┬źAllah kat─▒nda olan sevap, e─člentiden de, ticaretten de hay─▒rl─▒d─▒r. Allah, r─▒z─▒k verenlerin en hay─▒rl─▒s─▒d─▒r.┬╗ÔÇŁ

Bu nisbeti en g├╝zel ┼čekilde kuranlar─▒ ise ┼č├Âyle metheder KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim:

ÔÇťOnlar; ne ticaret ne de al─▒┼čveri┼čin, kendilerini All├óhÔÇÖ─▒ anmaktan, namaz k─▒lmaktan ve zek├ót vermekten al─▒koyamad─▒─č─▒ insanlard─▒r.ÔÇŁ (en-N├╗r, 37)

Her iki ├óyette de mescid ile ├žar┼č─▒; namaz ile al─▒┼čveri┼č, All├óhÔÇÖa ib├ódet ile nefse kulluk kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmi┼č… Bir v├ók─▒a bu…

Bu problemi ├ž├Âzmek isteyenler, ├žar┼č─▒y─▒ caminin hizmetine vermi┼čler. K├╝lliyelerinin merkezine camiyi koymu┼č, onun etraf─▒na madd├« temizlik i├žin ┼čad─▒rvan ve hamam─▒; m├ónev├« ar─▒nma i├žin tekkeyi yerle┼čtirmi┼čler. Caminin ruhlar─▒ doyurmas─▒yla yetinmemi┼č, a├žlar─▒ doyuracak ├že┼čme ve im├óret, zihin ve tefekk├╝r a├žl─▒─č─▒n─▒ giderecek medrese ve k├╝t├╝phane ve kalpleri doyuracak derg├óhlar ile h├ólelendirmi┼čler k├╝lliyeyi. T├╝rbe ve kabristan─▒ da bu cennet bah├žesine koymu┼člar ki, f├ón├«lik unutulmas─▒n… Bu sard─▒k├ža geni┼čleyen dairenin olduk├ža d─▒┼č─▒nda, b├╝t├╝n bu hizmet binalar─▒n─▒n ├žark─▒n─▒ d├Ând├╝recek arka su sa─člamas─▒ i├žin de ├žar┼č─▒lar yapt─▒rm─▒┼člar. ├çar┼č─▒n─▒n s─▒ras─▒ ancak bu…

┼×imdi ise ekonomi o kadar m├╝him ki; camilerin alt katlar─▒nda marketlere bile rastl─▒yoruz. ├ľyle ya camilerin geni┼č pl├ónlar─▒, bir market i├žin gereken geni┼č mek├ón─▒ sa─člarken, k├╝lliyesinin k├╝lliyetli miktar─▒n─▒ kaybetmi┼č caminin bile masraflar─▒n─▒ kar┼č─▒lamakta zorlanan dernek├žilere de iyi bir gelir temin etmektedir.

Fakat yukar─▒da; ┬źAllah!┬╗ denilirken, a┼ča─č─▒da kozmetik reyonunda gelece─čin eyvahlar─▒ pazarlan─▒yormu┼č, ne gam!

M├óbet ile market sefertas─▒ gibi alt ├╝st olmu┼č, ne gam!

Camiler, bir g├Âr├╝┼če g├Âre; zeminleriyle de hava sahalar─▒yla da, eski tabirle yerin alt─▒nda yedi kat, yerin ├╝st├╝nde yedi kat cami imi┼č, yani vak─▒f imi┼č, ne gam!

Evet, camiler vak─▒ft─▒r. Vak─▒f da en ├Âzl├╝ tarifle, al─▒┼čveri┼če/el de─či┼čtirmeye kapal─▒ mal-m├╝lk demek! Camiler, al─▒┼čveri┼čin konusu de─čiller. Bu sebeple oraya gelen i├žten pazarl─▒kl─▒lar da oran─▒n m├ónev├« feyzinden istifade edemez, Ba─čdatl─▒ R├╗h├« gibilerini ac─▒ ac─▒ s├Âyletirler:

Tahk├«k bu kim hep i┼čin├╝z zerk ├╝ riy├ódur
Taklîddesüz tâatunuz cümle hebâdur.

Camileri dola┼č─▒p dervi┼člere k─▒rkar, elli┼čer ihsanda bulunan bir hay─▒rseverin ihsan─▒na n├óil olmak i├žin camiye gelen, sahte dervi┼čler i├žin s├Âyler R├╗h├«; bu m─▒sralar─▒.

Nas─▒l k├╝├ž├╝k mescidler yan─▒nda, b├╝y├╝k ├óbidev├« m├óbedler varsa; k├╝├ž├╝k ├žar┼č─▒lar, marketler yan─▒nda s├╝per, hiper, ultra marketler, ├žar┼č─▒lar da var.

Son y─▒llarda bir de AVM k─▒saltmas─▒yla yaz─▒lan al─▒┼čveri┼č merkezleriyle tan─▒┼čt─▒k. Onlar─▒n bol markal─▒, ─▒┼č─▒lt─▒l─▒, g├╝r├╝lt├╝l├╝, pat─▒rt─▒l─▒ d├╝nyas─▒ sadece ihtiya├žlar─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ bir ├žar┼č─▒ mant─▒─č─▒ndan ├žoktan beri ├ž─▒km─▒┼č… Bir hayat alan─▒ h├óline gelmi┼č. Son g├╝nlerde bakterili etleriyle g├╝ndemde olan b├╝y├╝k ayak├╝st├╝ yemek firmalar─▒, giyim-ku┼čamda gen├žli─čin ┼čekil ve ┼čem├óilini belirlemede anne-babalar─▒n ├Ân├╝ne ge├žen markalar, muhabbet tell├óll─▒─č─▒nda modern bir vazife g├Âren kafeler, sinema ve oyun salonlar─▒… Bu h├óliyle al─▒┼čveri┼č merkezleri, insanlar─▒n vakitlerinin tamam─▒na talip…

Cami ve ├žar┼č─▒ya g├Âsterilen ilgi ve al├óka dengesi bilhassa AVMÔÇÖlerle tamamen bozuldu.

Mihrimah Sultan CamiiÔÇÖnde bir yats─▒ namaz─▒ k─▒lmak isteseniz araban─▒z─▒ park edece─činiz bir yer bulmakta zorlanacaks─▒n─▒z. Fakat me┼čhur bir AVM olan CapitolÔÇÖe gidecekseniz ├╝cretsiz otoparklar hizmetinizdedir.

Camilerin bazen KurÔÇÖ├ón okunmayacak kadar lo┼č, bazen y├╝zlerce l├ómbayla l├╝zumsuz yere fazlaca ayd─▒nl─▒k oldu─čunu g├Âreceksiniz, fakat bir AVMÔÇÖde ─▒┼č─▒k sistemleri son derece profesyoneldir.

Camilerde ses sistemlerinin c─▒z─▒rdad─▒─č─▒n─▒, derin ─▒sl─▒klar ├žald─▒─č─▒n─▒, ez-c├╝mle ilgisizlik ve bak─▒ms─▒zl─▒ktan t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ feryat etti─čini duyars─▒n─▒z. Fakat bir al─▒┼čveri┼č merkezinin size fon te┼čkil eden m├╝zi─činde ayars─▒zl─▒─ča kolay kolay rast gelmezsiniz.

Evet, bug├╝n g├Âsterdi─čimiz ilgi nisbetinde, camilerimiz; imk├ónlar─▒ 40-50 sene geriden takip edebiliyor. Merkez├« sistemlerdeki de─čil c─▒z─▒rt─▒y─▒, ├ž─▒ng─▒rak sesini bile kesemeyen iptid├ó├«lik…

Ger├ži mescidlerin ger├žek ├«m├ór─▒ elektrikle, ampulle, ta┼čla, mermerle de─čil cemaatle, s├ólih amellerledir:

C├ómilerin ziyneti, namaz, du├ó, til├óvet…
Yald─▒zlar, ├óvizeler… z├óhirdeki debdebe…

Ses sistemi demi┼čken; T├╝rk milleti pazar─▒nda daveti kullan─▒r, seslenmeyi. Pazar yerlerinde meta─▒n─▒, kendi lisan─▒nca s├╝sleyerek satmaya ├žal─▒┼č─▒r esnaf… Kimisi bal─▒klar─▒n─▒, ┬źderya kuzusu┬╗ diye satar, kimisi kesmece karpuzunu ┬źkan ├ž─▒kmazsa para yok!┬╗ diye pazarlar. Neticede halk k├╝lt├╝r├╝ i├žin dah├« g├╝zel bilgilerdir onlar─▒n daveti…

Al─▒┼čveri┼č merkezlerinin daveti ise, modern rekl├óm ve telkin vas─▒talar─▒n─▒ kullan─▒r. Kampanyalar─▒n sihrini, dev afi┼člerin, neonlar─▒n ─▒┼č─▒lt─▒s─▒n─▒, beyaz ekran─▒n me┼čhurlar─▒n─▒n g├╝c├╝n├╝ kullan─▒r. Davet etti─či ise, ├╝r├╝n├╝n├╝ satmaktan fazlas─▒d─▒r.

Bir hayat tarz─▒…

E─člence, harcama, l├╝ks i├žinde ┼č─▒mart─▒lma, kendini g├╝ven ve konforda hissettiren bir mek├ónda olma…

Mek├ón…

Piyasa gazete ve dergilerinde k├Â┼čeleri olur.

En sevilen mek├ónlar…

Sabaha kadar a├ž─▒k mek├ónlar…

Ge├žti─čimiz ay, ─░stanbulÔÇÖun l├╝ks semtlerinde krizden ├ž─▒k─▒┼č i├žin AvrupaÔÇÖda ba┼člat─▒lan bir uygulama hayata ge├žirildi. Gece yar─▒s─▒ al─▒┼čveri┼či… Dudak u├žuklatan cirolar yapt─▒ d├╝kk├ónlar…

Ge├žti─čimiz ay, Ramazan idi. Ramaz├ónÔÇÖ─▒n son on g├╝n├╝n├╝ Hazret-i Peygamber, bilhassa d├╝nya me┼čgalelerinden uzakta, mescidde itik├ófta ge├žirirdi. ├ľteden beri millet├že itik├óf ib├ódetini ihmal etti─čimizi d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m. Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒ bu y─▒l RamazanÔÇÖda itik├ófa girilebilmesi i├žin sabaha kadar a├ž─▒k tutulacak camiler belirledi. Acaba oralarda h├ós─▒lat nas─▒ld─▒?

Mescidlerin ├«m├ór─▒, ├«manl─▒ kalbin i┼či;
Îmansız yürek bir ur, câmisiz kent ucûbe!

─░tik├óf tam da, cami ve ├žar┼č─▒ tez├ód─▒n─▒n tespiti… ├ç├╝nk├╝ itik├ófta abdest mecburiyeti d─▒┼č─▒nda mescidden ├ž─▒k─▒lm─▒yor.

─░ki taraf─▒n da daveti var. ├édeta ├žar┼č─▒ da m├óbed gibi davran─▒yor.

Son devirde pek ├žok sosyolog, AVMÔÇÖlerin birer ├ža─čda┼č m├óbed, bir puthane h├óline d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ tespitini yapt─▒. Mesel├ó yukar─▒da and─▒─č─▒m─▒z Capitol, ad─▒n─▒ RomaÔÇÖdaki J├╝piter tap─▒na─č─▒ndan al─▒yor. AVMÔÇÖlerde putlar yok, fakat nefis putuna hizmet var, nefs├ón├« gidi┼č├óta cil├ó var, insan─▒ oyalama var.

Nid├óy─▒ duyan kalpler, c├ómi yoluna d├╝┼čer.
D├╝nyan─▒n me┼čgalesi, yolda sinsi engebe.

Cami ile ├žar┼č─▒ aras─▒ndaki denge, art─▒k m├╝sl├╝man mahallesinde de bozuluyor.

Cami denilince ilk akla gelen K├óbetull├óhÔÇÖ─▒ ├ževreleyen Mescid-i Haram ve EfendimizÔÇÖin Ravza-i Mutahharas─▒ÔÇÖn─▒n m├╝c├óviri Mescid-i Nebev├«…

Biri Beytull├óhÔÇÖa, biri Ravza-i Hab├«bull├óhÔÇÖa sahip bu iki cami, mescidler i├žerisinde de All├óhÔÇÖa en sevimlisidir. ─░nsan i├žin de en k─▒ymetlisi… ├ç├╝nk├╝ orada yaln─▒z Allah ile yap─▒lan al─▒┼čveri┼čte, bire bin, bire y├╝z bin gibi m├╝thi┼č k├órlar var…

Fakat gelin g├Âr├╝n o kad├«m rekabeti ki, her iki mescidi, dev ih├óta duvarlar─▒ gibi ├ževreleyen binalar neredeyse birer AVM olma yolunda ilerliyor!.. Takke-tespih satan d├╝kk├ónlardan bahsetmiyorum. Starbuckslar, Kentuckyler, Burger Kingler…

HarbiyeÔÇÖnin AVMÔÇÖlerde konfora peresti┼č etmesi ├žok ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ de─čil, Ni┼čanta┼č─▒ÔÇÖn─▒n sabaha kadar al─▒┼čveri┼č yapmas─▒ da… Fakat, dindar FatihÔÇÖin muhafazak├ór belediyesinin en b├╝y├╝k icraat olarak, ┼čehre Historia adl─▒ bir AVM kazand─▒rmas─▒n─▒ g├Âstermesine ne demeli?

E-posta kutular─▒nda ge├žti─čimiz aylarda bir teklif dola┼č─▒yordu. B├╝nyesinde mescide yer veren ve vermeyen AVMÔÇÖler listelendi─či bu postada, mescidsiz AVMÔÇÖlerin protesto edilmesi teklif ediliyordu. Masum ve hakl─▒ bir talep fakat akla ┼ču menf├« yorumu da getiriyor: E─člence ve al─▒┼čveri┼či fazla b├Âlmeden, tuvaletin yan─▒nda lutfedilmi┼č bir izbede namaz─▒ farzlay─▒versek ya…

Ger├ži mescid her yerde l├óz─▒m…

Çünkü;

Mescid secde mekânı; bize yeryüzü mescid;
Can AhmedÔÇÖe imtiy├óz; ├╝mmetine mevhibe…

├çar┼č─▒ da l├óz─▒m, AVM de…

Fakat ecdad─▒m─▒z─▒n ba┼čard─▒─č─▒ ideal medeniyette oldu─ču gibi haddinde… Bizim k├╝lt├╝r kodlar─▒m─▒zda, yemek bile ib├ódete kuvvet i├žin…

├ç├╝nk├╝ hayat─▒n k─▒blesi, ne konfor, ne rahat, ne l├╝ks, ne al─▒┼čveri┼č, ne yiyip i├žmek, ne de e─členmek, oyun-oyna┼čla vakit ├Âld├╝rmek…

Her min├óre g├Âsterir, hay├ót─▒n k─▒blesini;
├ç├Âz g├Âz├╝n├╝n ba─č─▒n─▒, T├ól├«, bitsin k├Ârebe! (T├ól├«)