KİLİM Mİ ÇİLE Mİ?

Mustafa K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

Son zamanlarda gen├žlerle aramda ┼č├Âyle diyaloglar ge├žiyor:

ÔÇôKim bu delikanl─▒ tan─▒┼čt─▒r bakal─▒m…

ÔÇôKuzenim…

ÔÇôAmerikaÔÇÖdan m─▒ geldi?

ÔÇôYoo, KayseriÔÇÖden geldi!

ÔÇôKayseriÔÇÖden, KonyaÔÇÖdan kuzen gelmez; amcao─člu gelir, halao─člu gelir, day─▒o─člu gelir, teyzeo─člu gelir.

Delikanl─▒lar; kuzen ile bu amcao─člunun ne fark─▒ oldu─čunu, bu ikisini ay─▒rt etmenin ne ├Ânemi oldu─čunu idrak edemiyorlar. Fakat kavramlar─▒m─▒z ve kelimelerimiz gibi, akrabal─▒k isimlerinde de d├Ârtte bir ├ž├Âz├╝n├╝rl├╝k ve derinlik kayb─▒m─▒z var.

├ťmitsiz bir a┼čk gibi pe┼čine d├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z bat─▒da ┬źuncle┬╗ akraban─▒n neredeyse b├╝t├╝n erkeklerine kif├óyet ediyor! Fakat biz amca, day─▒, eni┼čte, kay─▒nbirader, bacanak gibi baz─▒lar─▒ ba┼čka dillere tek kelimeyle terc├╝me edilemeyen bir├žok yak─▒nl─▒k derecelendirmesine sahibiz.

Bir ┼čeyi ayr─▒ca isimlendirmek ona verilen k─▒ymeti ifade eder.

Fakat yabanc─▒ k├╝lt├╝rlerin tesiri alt─▒nda neredeyse yine bize mahsus olan karde┼č ve a─čabey / abla fark─▒n─▒ bile kaybediyoruz.

Akrabal─▒k kavramlar─▒ m├╝him… Bizim iki cihan sa├ódetimizi arzulayan d├«nimiz; bizden akrabal─▒k ba─člar─▒m─▒z─▒ g├╝├žl├╝ tutmam─▒z─▒ emrediyor. S─▒la-i rahim, pek bilinmese de d├«nin ├žok ├Ânemli farzlar─▒ndan…

Rahmet Peygamberi -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- s─▒la-i rahim meselesini ├Âyle bir merhamet vesilesi k─▒ld─▒ ki, ash├ób─▒ i├žinde gelecekte M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n fatihi olacak kumandanlara;

ÔÇťM─▒s─▒rl─▒lara iyi davran─▒n, ├ž├╝nk├╝ onlarla (Hazret-i HacerÔÇÖin M─▒s─▒rl─▒ olmas─▒ndan dolay─▒) bir akrabal─▒k ba─č─▒m─▒z var.ÔÇŁ buyurmu┼čtu. (M├╝slim, Fez├óil├╝ÔÇÖs-Sah├óbe, 226, 227)

Binlerce y─▒l evvelki bir akrabal─▒─č─▒ Efendimiz, g├Âzetilmesi gereken bir ba─č olarak g├Âr├╝yordu. Uzak akraba diye hi├ž aray─▒p sormad─▒─č─▒m─▒z, ilgilenmedi─čimiz akrabalar─▒m─▒z konusunda bizleri d├╝┼č├╝nd├╝rmeli bu ikaz…

Ben├« Mustalik GazvesiÔÇÖnde de, b├╝t├╝n├╝yle k├Âle h├óline gelen bir kab├«leyi h├╝rriyete kavu┼čturmak i├žin, kab├«le reisinin k─▒z─▒ C├╝veyriye ile izdiva├žta bulunmu┼č, EfendimizÔÇÖin akrabalar─▒n─▒ k├Âle olarak tutmay─▒ asla kabul etmeyecek olan sah├óbe b├╝t├╝n bir kab├«leyi ├ózad etmi┼čti.

Efendimiz; yak─▒n dostlar─▒ olan Hazret-i Eb├╗bekir, ├ľmer, Osman ve Ali ile de h─▒s─▒ml─▒k kurdu.

Cemiyet s─▒kl─▒kla kilime benzetilir. Fertler ip… aile, akrabal─▒k, h─▒s─▒ml─▒k ve di─čer irtibatlar da fert iplerini birbirine ba─člayan nesc/doku unsuru… ─░pler farkl─▒ k├Âkboyalar─▒na boyanm─▒┼čt─▒r. Tek renk de─čildir. Kilime g├╝zelli─čini veren de bu renklili─čin dokuma ├óhengiyle bir g├╝zel manzara ortaya koymas─▒nda… Ba─člar, dokuman─▒n kendisi…

Dokuma s─▒k, sa─člam, itinal─▒ olmazsa, ortaya g├╝zel bir kilim de─čil, d├╝─č├╝mlenmi┼č bir ip yuma─č─▒ kal─▒r. ─░├žinden ├ž─▒k─▒lmaz bir ├žile… Orada renkler g├╝zellik de─čil, karma┼ča g├Âsterir. Hatt├ó d├╝─č├╝mleri ├ž├Âzmekten ├╝mit kesilir, sab─▒r ve tahamm├╝l kaybedilirse, makasa dah├« ba┼čvurmak akla gelir…

Fakat bir makas asla yeni bir kilim v├╝cuda getirmez. Daha k├╝├ž├╝k ├žileler, daha az renkli yumaklar ortaya koyar. Nice ba─člar─▒ ve de ipleri koparmak pahas─▒na…

Aile ba─člar─▒, akrabal─▒k ba─člar─▒, kom┼čuluk, hem┼čehrilik m├╝nasebetleri… Bunlar bir cemiyeti ├že┼čitli imtihanlar ve mus├«betler kar┼č─▒s─▒nda da─č─▒lmaktan koruyan ├želik halatlard─▒r.

├ťlkemizin 2001 y─▒l─▒nda ge├žirdi─či a─č─▒r m├ól├« krizde, ayn─▒ ┼čartlar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ G├╝ney Amerika ├╝lkelerinin aksine; bizde sosyal bir patlama ya┼čanmamas─▒n─▒n sebebi olarak, en ziyade sosyal m├╝nasebetlerimizin, aile yap─▒m─▒z─▒n ve dayan─▒┼čma ┼čuurumuzun h├ól├ó g├╝├žl├╝ olmas─▒ g├Âsterilmi┼čti.

Bunun m├ónev├«/moral y├Ândeki misalini de bir yerde okumu┼čtum. Y├╝ksek gelir ve inan├žs─▒zl─▒k salg─▒n─▒ sebebiyle b├╝y├╝k m├ónev├« buhranlar ya┼čayan ─░skandinav ├╝lkelerinden birinin, hemen hemen ayn─▒ sosyal ┼čartlara sahip oldu─ču h├ólde, kom┼čular─▒ndan daha az y─▒prand─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. Ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda, bu ├╝lkede ailecek her ak┼čam sofra ba┼č─▒nda bir araya gelme, ak┼čam yeme─čini birlikte yeme ├ódetinin ayakta kald─▒─č─▒ bunun, yozla┼čmaya bir nebze fren unsuru oldu─ču g├Âr├╝l├╝r.

Ya biz?

D├╝n m├╝kemmeldi ama d├╝nde kald─▒.

Ya ┼čimdiki h├ólimiz?

Hâlimizden okunan istikbâlimiz?

Ortakl─▒k kavgas─▒, miras kavgas─▒, elti kavgas─▒, d├╝n├╝r kavgas─▒… En yak─▒nlar─▒ en ─▒rak h├óle getiren ne ├žok bahanemiz var.

Amcas─▒yla g├Âr├╝┼čemeyen ye─čenler… Day─▒s─▒ndan habersiz yeti┼čen nesiller… De─čil ak┼čamdan ak┼čama, bayramdan bayrama bile bir araya gelemeyen b├╝y├╝k aile…

En yak─▒nlar─▒ en ─▒rak h├óle getiren bu par├žalanm─▒┼čl─▒k, Allah korusun, fetihlere ko┼čan ─░sl├óm karde┼čli─čiyle dokunmu┼č cemiyeti, bug├╝n├╝n birbirini bo─čazlayan IrakÔÇÖ─▒ h├óline getirir.

Kendi ├Âz karde┼čiyle aras─▒n─▒ d├╝zeltemeyen fertlerden te┼čekk├╝l eden bir toplum; mezhep, etnik men┼če, b├Âlge, s─▒n─▒f fark─▒ gibi ├žok daha derin yaralar─▒n─▒ nas─▒l iyile┼čtirir?

G├╝zel d├«nimiz, tabi├« akrabal─▒k, h─▒s─▒ml─▒k, hem┼čehrilik, soyda┼čl─▒k dokusuna, bir de inan├ž karde┼čli─čini ekledi. Soy ve kab├«le birli─činin ├╝st├╝nde olan bu ├╝mmet birli─či, ayn─▒ k─▒bleye d├Ânmek, ayn─▒ All├óhÔÇÖa ib├ódet etmek, ayn─▒ peygambere t├ób├« olmak gibi ortak paydalara dayan─▒yordu.

Akraba ile al├ókan─▒n kesilmesi yasakland─▒─č─▒ gibi, bir m├╝sl├╝man─▒n m├╝sl├╝man karde┼čiyle k├╝s kalmas─▒ da men edildi. Aray─▒ d├╝zeltmek bizzat emredildi:

Müslüman müslümâna dost olacak;
┬źAslih├╗ z├óte beynik├╝m!┬╗ dedi Hak!

Bu d├╝zelti┼čte; ┬źBen hakl─▒y─▒m, o haks─▒z┬╗ l├ók─▒rd─▒lar─▒na girmek hi├žbir semere vermez. ├ç├╝nk├╝ karde┼člik; hakl─▒l─▒k tespitiyle, hukukla d├╝zeltilebilecek sat─▒c─▒-m├╝┼čteri m├╝nasebeti gibi bir ┼čey de─čildir. Karde┼člik ancak fed├ók├órl─▒k ├Âl├ž├╝leri i├žinde ─▒slah olur.

Burada konuya il├óveten belirtelim ki on dokuzuncu y├╝zy─▒l─▒n sonunda ortaya ├ž─▒kan siyas├« hareketler i├žindeki ├╝mmet├žilik/─░sl├ómc─▒l─▒k, milliyet├žilik ay─▒r─▒m─▒ o devrin siyaset tarzlar─▒ndan ibarettir. H├ólbuki d├«nimiz; hem soy, kab├«le birlik ve beraberlik dinami─čini harekete ge├žirerek m├╝sbet bir ┼čekilde kullanmakta, hem de bir ├žat─▒ olarak ─░sl├óm karde┼čli─čini ve ├╝mmet birli─čini tesis etmektedir.

Boy, kab├«le, ─▒rk, ten rengi, dil ve k├╝lt├╝r fark─▒… Tatl─▒ y├Ân├╝yle zenginlik, ac─▒ y├Ân├╝yle imtihan vesilesidir.

Baz─▒ iyi niyetli insanlar─▒m─▒z; sosyal dokumuzu tahrip eden, ┬ź├Âteki┬╗ni a┼ča─č─▒lama tarz─▒ndaki d├╝┼č├╝ncelerine ve davran─▒┼člar─▒na, muhataplar─▒ndaki e─čitimsizlikten kaynaklanan zaaflar─▒ bahane etmeye ├žal─▒┼č─▒yorlar. K├╝lt├╝r, ┼čehirle┼čme, medeniyet y├Ân├╝nden geli┼čme kaydeden milletlerin imtihan─▒; ayn─▒ sahalarda geriden gelen gruplara tahamm├╝l edip edemeyecekleridir. Cen├ób-─▒ Hak, Firavun ve ehlini; M─▒s─▒rÔÇÖda alt tabaka olarak tutulan ─░srailo─čullar─▒n─▒, hor g├Ârmeleri, k├Âlele┼čtirmeleri sebebiyle kahretti. Fakat ─░srailo─čullar─▒n─▒n hepsi de evliy├ó de─čildi. Mutlaka birtak─▒m bahaneler te┼čkil edecek menf├« huylar─▒ vard─▒. Ama bunlar Hak indinde bir ├Âz├╝r say─▒lmad─▒.

Evliy├ó gibi bir toplulukla kim ge├žinmez ki?

├ťlke olarak kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulundu─čumuz ter├Âr bel├ós─▒n─▒n alt─▒nda, cemiyetimiz i├žinde ├ž├Âzemedi─čimiz problemlerin varl─▒─č─▒ yat─▒yor.

Hemen hemen b├╝t├╝n milletimiz ┼ču noktada hemfikir: Bu bel├ó sadece g├╝venlik tedbirleriyle ├ž├Âz├╝lemez.

Ya ne ile ├ž├Âz├╝l├╝r?

Genellikle verilen cevaplar ekonomik ve sosyopolitik re├žeteler…

Fakat ┼čunu s├Âylemek mecburiyetindeyiz ki karde┼člik; sadece hukuk, demokrasi, e┼čitlik, payla┼č─▒mda adalet gibi sosyopolitik ├ž├Âz├╝mlerle de sa─članamaz.

Nitekim son aylarda ter├Âr, a├ž─▒l─▒m yapmaya ├žal─▒┼čan bir h├╝k├╗mete kar┼č─▒ dozunu art─▒rd─▒.

Farkl─▒ bir misal daha:

Ramazan ay─▒nda, TRT televizyonunun bu m├╝b├órek ayla ilgili iftar, sahur ve benzeri programlar yapmas─▒n─▒, farkl─▒ bir d├«n├« anlay─▒┼č─▒n dernekleri e┼čitli─če ayk─▒r─▒ bularak RT├ťKÔÇÖe ┼čik├óyet etmi┼č. Bu hukuk├« bir ┼čekilde ├ž├Âz├╝lecek bir probleme de─čil, haset ve nefret gibi daha derin ├ž─▒banlara i┼čaret ediyor.

Bu yakla┼č─▒mlar─▒n arkas─▒nda; ┬źmillet┬╗ ┼čuurumuzu y─▒k─▒p, yerine ┬źhalklar┬╗ anlay─▒┼č─▒n─▒ getirmeye ├žal─▒┼čan, sol ideolojilerin kal─▒nt─▒lar─▒ var.

Millet; bir ─▒rk─▒ de─čil, bir kimli─či, bir k├╝lt├╝r ve medeniyet birli─čini ifade eder. O bir potad─▒r. Ayr─▒┼čt─▒ran de─čil, kayna┼čt─▒ran… Irk ile ├╝mmetin aras─▒nda, m├╝him bir kategori…

┬źHalklar─▒n karde┼čli─či┬╗nden dem vuranlar ise, ├Ânce k─▒r─▒p par├žalay─▒p sonra uhuyla yap─▒┼čt─▒rmaya ├žal─▒┼čma ham├ókatini g├Âsterenlerdir. K├Ây halk─▒, mahalle halk─▒ tabirlerimizde oldu─ču gibi, halk kelimesi belirli bir birimde ya┼čayan bir grubu ifade eder. Y─▒─č─▒nlara i┼čaret eder. ─░plik y─▒─č─▒n─▒… Doku yoksa, pota yoksa, o kalabal─▒klar sloganlarla karde┼č olamazlar. Sadece hukukla, demokrasiyle de karde┼č olamazlar.
Bug├╝n ter├Âr probleminin ard─▒nda; ter├Âr ├Ârg├╝t├╝n├╝n hitap etti─či ve kar┼č─▒l─▒k bulabildi─či k├Ây, il├že ve ┼čehir ┬źhalklar┬╗─▒n─▒n cahil b─▒rak─▒lm─▒┼čl─▒─č─▒, millet potas─▒ndan ve ├╝mmet ├žat─▒s─▒ndan b├«haber yeti┼čtirilmi┼čli─či yatmakta… Do─čuda d├«n├« hayat─▒n, gelenekten gelen e─čitim kurumlar─▒n─▒n zaafa u─črat─▒lmas─▒ ile bu kopukluk elde edildi.

O h├ólde ├ž├Âz├╝m, millet potas─▒n─▒, ├╝mmet ├žat─▒s─▒n─▒ yeniden tesis etmekte.

Bu milleti kim korur?

├ťmmetin birli─či, karde┼čli─či hem dirli─čini,
Bozulan ba─člar─▒ tekrar onaranlar korusun!

Bu yolda engel olanlar i├žin ise ├Ânce ─▒slah dilemek, m├╝mk├╝n de─čilse, g├Âlge etmemelerini, etkisiz h├óle gelmelerini niyaz etmekten ba┼čka ├žaremiz yok:

Ya hid├óyetle d├╝zelsin ┼ča┼č─▒la┼čm─▒┼č g├Âzler,
Ya vatan, din ve hamiyyet ┼ča┼č─▒ranlar kurusun!

Millet birle┼čtiricidir; ─▒rk, etnisite ilh. ise ayr─▒┼čt─▒r─▒c─▒… ÔÇťBirlikte ya┼čamaya mecbur muyuz?ÔÇŁ diye sorarak m├╝sta─čn├« bir s├╗rette zararl─▒ tohumlar ekenler, AvrupaÔÇÖy─▒ g├Ârm├╝yorlar m─▒?

Birle┼čen AvrupaÔÇÖdan ayr─▒l─▒k ├Â─črendi yaz─▒k!
Eti t─▒rnaktan ayart─▒p koparanlar kurusun!

AvrupaÔÇÖda onlarca ─▒rk ve etnik k├Âken var. ├ťstelik aralar─▒nda milyonlarla kay─▒p verdikleri sava┼člar ya┼čad─▒lar. Birbirini b├ót─▒l g├Âren mezheplere de ayr─▒lm─▒┼č durumdalar. Uzun mezhep sava┼člar─▒nda da birbirlerini az yaralamad─▒lar. Hepsini tek ├žat─▒ alt─▒nda toplayacak ortak bir dilden bile mahrumlar… Ama onlar sava┼člardan ├ž─▒kard─▒klar─▒ tecr├╝be ve d├╝nyev├« menfaatlerinin de bunu gerektirdi─čini idrak ile birle┼čtiler. Bu sayd─▒─č─▒m─▒z maddelerin her birinde, biz ┼čark ehli, t├ó Abb├ós├«ÔÇÖden, Sel├žukluÔÇÖdan Osmanl─▒ÔÇÖya as─▒rlard─▒r etle t─▒rnak gibi kayna┼čm─▒┼č bir millet iken, ni├žin kopal─▒m?

Ba─člara k─▒ymet vermezsek, bu kilimin dokusunu tahrip edersek, sayd─▒─č─▒m─▒z avantajlar─▒n ve meziyetlerin yerinde yeller eserse, var olan birli─či bile uhuyla tutturmaya ├žal─▒┼č─▒rsak bize yaz─▒k olur. Evl├ótlar─▒m─▒za yaz─▒k olur.

├çare kavl├« ve fiil├« du├ó…

Ba─člar─▒ g├╝├žlendirmek, dokuyu sa─člamla┼čt─▒rmak… Farklar─▒ m├╝sbet y├Ânde zenginlik sayma, menf├« h├óllerde sabr─▒n, tahamm├╝l├╝n, merhametin ku┼čat─▒c─▒l─▒─č─▒na s─▒─č─▒nma…

Ge├žmi┼čte b─▒rak─▒n zaten h─▒s─▒m ve akrabas─▒ olan m├╝sl├╝man karde┼čiyle ge├žinememek, as─▒rlarca Ermeni, Yahudi, Rum ile k─▒l─▒na dokunmadan birlikte ya┼čam─▒┼č bir ┬źmillet┬╗ bunu ba┼čaramaz m─▒?

Yeter ki o g├╝nlerdeki olgunluk k─▒vam─▒n─▒ yakalayabilelim!

Bunun i├žin de;

─░zÔÇÖ├ón ve fir├óset i├žin du├ó…

K├Ât├╝ niyetliler i├žin beddu├ó…

Yine m├╝ÔÇÖminleri, m├╝ÔÇÖminlere tahr├«k ederek,
M├╝sl├╝man k─▒rd─▒ran eller ve k─▒ranlar kurusun!

D├«nimin verdi─či karde┼čli─či tahr├«be giden,
Yek-v├╝cut milleti soy-sop ay─▒ranlar kurusun!

(Tâlî)