G├ťZEL AHL├éK -7-

Do├ž. Dr. Seyit AVCI seyitavci1968@mynet.com

Cimrilik ne kadar k├Ât├╝ ise, a┼č─▒r─▒ derece mal harcamak, sa├ž─▒p savurmak, israf edip da─č─▒tmak da g├╝zel ahl├óka ayk─▒r─▒d─▒r. Nitekim Ras├╗l-i Ekrem Efendimiz; dedikodudan, mal israf─▒ndan, l├╝zumsuz ├žok soru sormaktan, hayra engel olup hakk─▒ olmayan ┼čeyi istemekten, annelere isyan etmekten, k─▒z ├žocuklar─▒ diri diri g├Âmmekten men ederdi.

Burada yasaklanan bu ┼čeylerin hi├žbirisinin g├╝zel ahl├ókla yak─▒ndan uzaktan bir ilgisi yoktur. Bu huylar─▒n hepsi, k├Ât├╝ huydur ve bir m├╝ÔÇÖminde bulunmamas─▒ gereken s─▒fatlardand─▒r.

Dedikodu ki, bo┼čuna ve l├╝zumsuz s├Âz konu┼čmakt─▒r. E─čer m├╝sl├╝manlar─▒ ├žeki┼čtirmek ve aleyhlerinde konu┼čmak tarz─▒nda olursa, bunun g├╝nah─▒ daha b├╝y├╝kt├╝r. Her ne olursa olsun, bo┼čuna ve faydas─▒z konu┼čmalar─▒ Efendimiz yasaklam─▒┼čt─▒r. Ya hay─▒rl─▒ ┼čey konu┼čmal─▒ yahut susmal─▒d─▒r. Dedikoduya al─▒┼čmak, tembelli─če ve l├óub├ól├«li─če sebep oldu─ču gibi, toplumun ahl├ók─▒n─▒ bozar, fitne ve fesada yol a├žar.

Mal─▒ Allah yolu d─▒┼č─▒nda harcamak, haram i┼člerde kullanmak, ├Âl├ž├╝s├╝z harcamak, sa├ž─▒p savurmak hepsi mal─▒ z├óy├« etmek demektir. Hatt├ó akl─▒ ba┼č─▒nda olmayan ve mal─▒ kullanamayan birine mal vermek, koruyamayacak bir kimseye emanet etmek yine israft─▒r ve mal─▒ z├óy├« etmek anlam─▒na gelir. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ├Âl├ž├╝lerine ba─čl─▒ olarak; yerli yerince mal─▒ esirgemeyip harcamak, All├óhÔÇÖ─▒n emirlerine it├óat olur ve m├╝ÔÇÖmin bundan dolay─▒ sevap kazan─▒r. Bunun aksine hareket etmek vebal olur. G├╝n├╝m├╝zde zarur├« ihtiya├žlar─▒ d─▒┼č─▒nda alabildi─čine l├╝ks hayat pe┼činde ko┼čan, Allah yolunda harcamalar─▒ unutan, s─▒rf nefsan├« arzular─▒n─▒ tatmin i├žin y├╝z binleri harcayanlar, elbette israf─▒n ve mal z├óyi├ót─▒n─▒n en a├ž─▒k bir ├Ârne─čini vermektedirler. B├Âyle hareketler; toplumu fel├ókete s├╝r├╝kler, anar┼či do─čurur, fertler aras─▒ndaki karde┼člik ba─člar─▒n─▒ kopar─▒r.

├çok soru sormak da yasaklanan ┼čeylerdendir. Zaruret olmad─▒k├ža bir ┼čeyi fazla irdeleyip gereksiz derinle┼čtirmek do─čru de─čildir. ─░sl├ómÔÇÖda her ┼čey a├ž─▒kt─▒r, h├╝k├╝mleri bellidir. Daima kolay olan tercih edilir. ─░nsanlar─▒ zora sokan, onlara k├╝lfet veren sebeplerden biri de ├žok soru sormakt─▒r. ├çok soru sormak, sorumlulu─ču art─▒r─▒r, insanlar─▒n hayat alan─▒n─▒ daralt─▒r. Ayr─▒ca bo┼čuna vakit kayb─▒na sebep olur.

Annelere it├óat etmemek g├╝naht─▒r. Onlara ├ós├« olmak, isyan etmek haramd─▒r. Burada yaln─▒z annelerin zikredilmesi, onlar─▒n ├Âneminden kaynaklanmaktad─▒r. Anneler ├žabuk k─▒r─▒l─▒r, ├žabuk hiddetlenir. Onlar─▒n ├žocuklar ├╝zerinde haklar─▒ daha fazlad─▒r. Bu h├╝kme babalar da d├óhildir. Ayn─▒ ┼čekilde babalara da it├óat v├ócibdir.

Cahiliyye ├ódetlerinden biri olan k─▒z ├žocuklar─▒n─▒ diri diri g├Âmmek de yasaklanm─▒┼čt─▒r. O zamandaki anlay─▒┼ča g├Âre k─▒z ├žocuklar─▒ u─čursuz kabul edilirlerdi. Bu u─čursuzlu─ču yok etmek i├žin do─čan k─▒z ├žocuklar─▒n─▒ ├Âld├╝r├╝rlerdi. ─░sl├óm d├«ni, bu k├Ât├╝ ├ódeti ortadan kald─▒rm─▒┼č ve k─▒zlar─▒n erkeklerden daha ├žok korunmaya muhta├ž olduklar─▒n─▒ belirtmi┼č ve onlara iyi bak─▒lmas─▒n─▒ emretmi┼čtir.

Ne yaz─▒k ki, g├╝n├╝m├╝zde de ├že┼čitli ┼čekillerde diri diri ├žocuklar ├Âld├╝r├╝lmekte, medeniyet ve ├ža─čda┼čl─▒k ad─▒ alt─▒nda k├╝rtaj ves├óir y├Ântemlerle ├žocuklar yok edilmektedir. Zaman zaman sokaklara ve ├ž├Âp tenekelerine at─▒l─▒p terk edilen yavrular, b├╝t├╝n ├óz├ólar─▒ te┼čekk├╝l etmi┼č ve hayata kavu┼čmu┼č bir devrede k├╝rtajlarla yok edilen ceninler, hep bu cahiliyye devrinin birer ├╝r├╝n├╝d├╝rler. ├ťstelik bunlar zevk u─čruna, madd├« menfaat u─čruna yap─▒lmaktad─▒r. As─▒l diri diri vah┼č├«ce insan g├Âmmek budur. Akl─▒ ba┼č─▒nda bir insan; bu gibi k├Ât├╝ i┼člerden uzak durmal─▒, toplumu ─▒slah i├žin de b├╝y├╝k gayret harcamal─▒d─▒r.

Cimrilik ve israf her ikisi de k├Ât├╝ huydur. G├╝zel ahl├ók sahipleri bu ikisinden de uzak dururlar. Onlar─▒n harcamalar─▒ ├Âl├ž├╝l├╝d├╝r, insanlar─▒n menfaatinedir. Onlar; hi├žbir ┼čeyi bo┼ča harcamaz, kimseyi bo┼č ├ževirmezler. Nitekim EfendimizÔÇÖin ahl├ók─▒ b├Âyle idi. O, kendisinden bir ┼čey istenildi─či de asla yok demezdi.1

Nimet, ehil insanlar─▒n elinde bulundu─ču zaman insanlara rahmet ve bereket kayna─č─▒ olur. ─░yi bir insan─▒n elinde mal, bir nimettir. Nitekim bir defas─▒nda Efendimiz Amr ─░bn-i ├ésÔÇÖa haber g├Ânderip elbisesini ve sil├óh─▒n─▒ ku┼čan─▒p kendisine gelmesini emretmi┼čti. Amr -rad─▒yall├óhu anh- da emrin gere─čini yerine getirerek yan─▒na geldi─činde Efendimiz abdest al─▒yordu. G├Âz├╝n├╝ kald─▒rd─▒, sonra a┼ča─č─▒ indirdi. Sonra onu cihad i├žin ordunun ba┼č─▒nda g├Ândermek istedi─čini, b├Âylece Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n ona ganimet ihsan edece─čini, kendisinin de ona topluca mal verece─čini s├Âyledi. Fakat Hazret-i Amr mala ra─čbet ederek mal h─▒rs─▒yla m├╝sl├╝man olmad─▒─č─▒n─▒, ancak All├óhÔÇÖ─▒n Ras├╗l├╝ ile birlikte olmak i├žin m├╝sl├╝man olup ─░sl├ómÔÇÖa ra─čbet etti─čini s├Âyledi. Bunun ├╝zerine Efendimiz ona ┼č├Âyle buyurdu:

ÔÇťEy Amr! ─░yi kimse i├žin hay─▒rl─▒ mal ne g├╝zeldir.ÔÇŁ2

Me┼čr├╗ ve mubah yollardan kazan─▒lan mal, hay─▒rl─▒ mald─▒r. Cihad; farz ve g├╝├ž bir ib├ódet oldu─čundan sevab─▒ b├╝y├╝k olmakla beraber, sava┼čta elde edilen ganimet mallar─▒ da kazan├žlar─▒n en temizlerindendir. Bu yoldan kazan─▒lan mallar, hay─▒rl─▒ mallard─▒r. Bu hay─▒rl─▒ mal, iyi kimseler eline ge├žerse de─čeri bir kat daha artm─▒┼č olur. ├ç├╝nk├╝ iyi kimseler, mal─▒ de─čerlendirerek Allah yolunda harcarlar. M├╝sl├╝manlar─▒n yarar─▒na kullan─▒r, hay─▒rl─▒ kurumlara sarf ederler. Amr Hazretleri; ash├ób-─▒ kir├óm─▒n ileri gelenlerinden biri oldu─ču i├žin, onun eline ge├žecek ganimet mal─▒ hayra vesile olacak, kendisine sevap kazand─▒rd─▒─č─▒ gibi, insanlara da faydal─▒ olacakt─▒r. Demek ki iyi insan elinde mal; hay─▒r vesilesi, sa├ódet sebebidir.

G├╝nl├╝k yiyece─či olmayan, ba┼čkas─▒na muhta├ž olan kimsenin izzeti olmaz. Kendisini onurlu hissedemeyece─či i├žin ki┼čili─či zedelenir. ├ťst├╝n ahl├óka sahip olma ┼čans─▒n─▒ kaybeder. Alan elde zillet olaca─č─▒ i├žin kendini zelil ve de─čersiz g├Âr├╝r. H├ólbuki ├«man zilleti g├Ât├╝rmez. O, ancak izzeti kabul eder. Bunun i├žin kimseye muhta├ž olmamak, kendi kendine yeterli olmak gerekir. Bu konuda Efendimiz ┼č├Âyle buyurmu┼čtur:

ÔÇťMal─▒ ve can─▒ konusunda g├╝ven i├žinde olan, sa─čl─▒─č─▒ yerinde oldu─ču h├ólde g├╝nl├╝k yiyece─či de yan─▒nda bulunan ki┼čiye d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n nimetleri verilmi┼č gibidir.ÔÇŁ3

D├╝nyada huzur ve mutluluk i├žinde ya┼čayabilmek i├žin baz─▒ ┼čeylere sahip olmak gerekir. Bunlardan ilki mal ve can emniyetidir. Mal─▒n─▒n ├žal─▒n─▒p ya─čmalanmas─▒ndan, gasp edilip ka├ž─▒r─▒lmas─▒ndan her t├╝rl├╝ sald─▒r─▒ ve bask─▒ndan uzak bir ortamda emniyet ve g├╝ven i├žinde ya┼čayabilmek, huzurlu bir hayat─▒n temel ┼čart─▒d─▒r. Mal ve can g├╝venli─či her ┼čeyin ba┼č─▒nda gelir. Bir toplumda mal ve can emniyeti olmazsa anar┼či h├╝k├╝m s├╝rer, hak ve adalet kavramlar─▒ yok olur. Zorbalar ve zalimler toplumun ba┼č─▒na ge├žer, onlara bel├ó olur. Onun i├žin mal ve can emniyeti ├žok b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r. D├╝nyada d├╝zenin kurulmas─▒, huzur ve s├╝k├╗nun sa─članmas─▒ i├žin mal ve can emniyetinin sa─članmas─▒ ┼čartt─▒r.

─░kincisi beden sa─čl─▒─č─▒d─▒r. ─░nsan─▒n iki ├Ânemli g├Ârevi vard─▒r ki bunlardan biri kendi nafakas─▒n─▒ ve bakmakla y├╝k├╝ml├╝ oldu─ču kimselerin nafakas─▒n─▒ temin etmektir. Di─čeri de All├óhÔÇÖa ib├ódet etmek ve OÔÇÖnun emirlerini yerine getirmektir. B├╝t├╝n bu g├Ârevler ve i┼čler v├╝cut sa─čl─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r. Sa─čl─▒k olmadan hi├ž bir i┼č yap─▒lamaz ve ba┼čar─▒ sa─članamaz. Beden, insan─▒n bine─čidir. O olmadan bir yere gidilemez, bir i┼č yerine getirilemez. Bu bak─▒mdan sa─čl─▒k da b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r.

├ť├ž├╝nc├╝s├╝ g├╝nl├╝k yiyece─če sahip olmakt─▒r. ─░nsan─▒n kimseye muhta├ž olmadan kendi ihtiya├žlar─▒n─▒ kendisinin kar┼č─▒layabilmesi b├╝y├╝k bir nimettir. N├ómerde de─čil, merde bile muhta├ž olmamak insan i├žin b├╝y├╝k bir sa├ódet kayna─č─▒d─▒r. ─░nsan─▒n d├╝nyada yiyip i├žece─či g─▒daya, giyip dola┼čaca─č─▒ elbiseye, yat─▒p kalkabilece─či eve-barka sahip olmas─▒, onun d├╝nyadan nasibini almas─▒ demektir. Bunlara bir de beden sa─čl─▒─č─▒, mal ve can emniyeti eklendi mi art─▒k o ki┼čiye d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n imk├ónlar─▒ verilmi┼č gibidir. O insan d├╝nyadan nasibini alm─▒┼č, her imk├óna sahip olmu┼č demektir.

B├╝t├╝n bu nimetlere bir de g├╝zel ahl├ók eklendi mi art─▒k o insan k├ómil ve olgun bir m├╝ÔÇÖmindir. Kendisine faydal─▒ oldu─ču gibi, ├ževresine, hatt├ó b├╝t├╝n insanl─▒─ča faydal─▒ olur.

____________________

1 Buhârî, Müfred, s. 97.
2 Ahmed, IV, 197.
3 Buhârî, Müfred, s. 97.