EMPAT─░K OL; MUTLU OL!

Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

ABDÔÇÖde 1970ÔÇÖli y─▒llarda okullarda disiplinin kald─▒r─▒lmas─▒ y├Ân├╝nde baz─▒ de─či┼čiklikler yap─▒ld─▒. ─░lk olarak KaliforniyaÔÇÖda ba┼člat─▒lan, ┬źa├ž─▒k s─▒n─▒f uygulamas─▒┬╗ ad─▒ verilen bu e─čitimin yap─▒ld─▒─č─▒ okullarda her ┼čey serbest b─▒rak─▒ld─▒. ├çocuklara; ┬ź├ľnemli olan sadece sizsiniz; sizin mutlulu─čunuz, zevkiniz her ┼čeyden ├Ânemlidir!┬╗ mesaj─▒n─▒ veren bu ├Âzg├╝rl├╝k uygulamas─▒ sonucunda ├žocuklar her t├╝r insan├« de─čerden uzakla┼čt─▒lar, egolar─▒ kabar─▒p bencille┼čtiler. Bu sistem, sonu├ž olarak ├Â─čretmene sayg─▒y─▒ da ortadan kald─▒r─▒nca; ├žok y├╝ksek rakamlarda maa┼č teklif etmelerine ra─čmen bu okullara ├Â─čretmen bulamaz oldular.

Son y─▒llarda pop├╝ler psikolojinin ┬źKaliforniya Sendromu┬╗ tan─▒mlamas─▒n─▒ da duymu┼čsunuzdur. Hastal─▒ktan ├žok, hayat tarz─▒-hastal─▒k ili┼čkisini vurgulamak i├žin ├╝retilmi┼č bir kavramd─▒r. Bu sendromu; hedonizm yani zevk├žili─čin hayat─▒n amac─▒ olmas─▒, egosantrizm yani bencilli─čin ili┼čki bi├žimi olmas─▒, zamanla yaln─▒zla┼čma ve mutsuzlu─čun hayat tarz─▒ h├óline gelmesine sebep olmas─▒ olarak tan─▒mlayabiliriz. Bu sendrom; zevke d├╝┼čk├╝nl├╝k, benmerkezcilik ve bunlar─▒n sonucu olarak yaln─▒zl─▒─č─▒n doruk noktada ya┼čand─▒─č─▒ KaliforniyaÔÇÖda en ├žok g├Âr├╝ld├╝─č├╝ i├žin bu ad─▒ alm─▒┼čt─▒r.

Son y─▒llarda ├╝lkemizde de hayat standard─▒n─▒n ├žok y├╝ksek oldu─ču Etiler ve Ba─čdat Caddesi gibi b├╝y├╝k ┼čehirlerin l├╝ks semtlerinde de g├Âr├╝lmeye ba┼članan bu hayat tarz─▒n─▒n ├╝lkemiz insan─▒nda k├Âk salmayaca─č─▒n─▒ umuyoruz. L├ókin, ├Âzellikle 1990 sonras─▒ ku┼čaklar─▒n yeti┼čtirili┼č tarzlar─▒; ├╝zerlerine titrenip, her ┼čeyin onlar i├žin yap─▒lmas─▒ sonucu; bencil, her t├╝rl├╝ imk├óna sahip fakat her t├╝rl├╝ sorumluluktan uzak, ayn─▒ zamanda da soyut/m├╝cerred bir gayeden mahrum olarak yeti┼čtirilmeleri Kaliforniya Sendromlu insanlar─▒n say─▒s─▒n─▒ her ge├žen g├╝n art─▒rmaktad─▒r. Uyu┼čturucu, cinayet ve t├╝rl├╝ sap─▒kl─▒klar─▒n ekranlara yans─▒yandan ├žok daha fazla oldu─čunu tahmin etmek g├╝├ž de─čildir!

Ne mi yapmak gerekir?

Hi├ž gerek olmad─▒─č─▒n─▒ bile bile, yine bat─▒ uygulamalar─▒ndan ├Ârnek verelim. Zira hem art─▒k baz─▒ ├ževrelere inand─▒r─▒c─▒ olmak bat─▒ kaynakl─▒ olmaktan ge├žiyor, hem de onlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ tecr├╝belerden istifade etmek gerekiyor!

Bat─▒; gen├žlerini s─▒n─▒rs─▒z zevk, e─člence, cins├« sef├óhet, uyu┼čturucu gibi her t├╝rl├╝ pisli─čin pen├žesinden kurtarmak i├žin art─▒k yeni projeler geli┼čtirmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Avrupa ve AmerikaÔÇÖda pek ├žok okul, ┬źtoplum hizmeti ├žal─▒┼čmalar─▒┬╗n─▒ mezuniyet kriterlerinden biri olarak ele almaktad─▒r. ├ľ─črenciler buralarda; evsizlerin ev sahibi olmalar─▒ i├žin ├žal─▒┼čmalar yapmaktan, kendi akran gruplar─▒na yard─▒m etmeye kadar pek ├žok ├žal─▒┼čmada aktif olarak rol almaktad─▒rlar. ├ľzellikle akran destek ├žal─▒┼čmalar─▒, akran dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, akran ├Â─čretmenli─či ya da akran arabuluculu─ču gibi ├žal─▒┼čmalar, okul iklimine pozitif etkileri a├ž─▒s─▒ndan ├žok pop├╝ler ├žal─▒┼čmalar aras─▒nda say─▒lmaktad─▒r. (Mitchell, 1998)

┬źRastgele ─░yilik Projeleri┬╗ kapsam─▒nda ABDÔÇÖde ├Â─črenciler; mezun olmadan ├Ânce hi├ž tan─▒mad─▒─č─▒ birine, hastalara, sakatlara, ya┼čl─▒lara iyilik yapmaya te┼čvik edilmektedir. 6-8 hafta s├╝ren hizmetin sonunda ├Â─črencilere diplomalar─▒ verilmektedir.

Yine ABDÔÇÖde ├žok pop├╝ler olan, ├Âzellikle de ├╝st├╝n zek├ól─▒ ├žocuklar─▒n e─čitiminde ├žok s─▒k uygulanan bir ba┼čka program ise, ┬źmentor-├Â─črenci┬╗ programlar─▒d─▒r. Burada ├Â─črenci, bir yeti┼čkin ile otorite m├╝nasebeti olmaks─▒z─▒n birlikte ├žal─▒┼čarak, onun birikimlerinden ├Â─črenme tecr├╝besini ya┼čamaktad─▒r.

Benmerkezcili─čin, zevk odakl─▒ olman─▒n ve bunlar─▒n sonucunda da yaln─▒zla┼čman─▒n ve mutsuzla┼čman─▒n ├Ân├╝ne ge├žmek i├žin yap─▒lan bu uygulamalar bat─▒ gen├žli─činde k├Ârelmeye y├╝z tutmu┼č empati duygusunu, yani ba┼čkalar─▒n─▒n h├ólini anlayarak iyilik yapma, sadece egosu i├žin ya┼čamama erdemini canland─▒rmak i├žin yap─▒l─▒yor. Art─▒k onlar─▒n 70ÔÇÖli y─▒llardan bu yana tecr├╝be ederek ├Â─črendikleri ger├žekler var. ┬ź├én─▒ ya┼ča, daha ├žok iste, daha fazla kazan, mutlu et kendini, ├Âzg├╝r ol!┬╗ gibi sloganlar─▒n ger├žekten mutluluk getirmedi─čini ├Â─črendiler. Umar─▒z her ┼čeyi tecr├╝be ederek ├Â─črenen de─čil, ba┼čkalar─▒n─▒n tecr├╝belerinden ders ├ž─▒karan g├Âz├╝ a├ž─▒klardan oluruz!

T├╝m bunlar ┼ču d├╝nyada herkesin mutlulu─ču arad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermiyor mu? Daha ├žok kazanmak, daha ├žok harcamak, daha ├žok yemek, daha ├žok zevk pe┼činde ko┼čmak, daha ├žok ├Âzg├╝r olmay─▒ istemek hep ├žok uzakm─▒┼č gibi g├Âr├╝nen mutlulu─ču, huzuru bulmak i├žin. Oysa ger├žek mutluluk, g├╝n├╝m├╝z insan─▒n─▒n arad─▒─č─▒ ┼čeylerde de─čil. T├╝m bunlar sigaran─▒n, uyu┼čturucunun verdi─či t├╝rden mutluluklar; ge├žici… Evet, insano─člu ├žok yedi─činde, harcad─▒─č─▒nda, sigaray─▒ yakt─▒─č─▒nda beyninde mutluluk hormonlar─▒ salg─▒lan─▒yor. Fakat bu t├╝r faaliyetler bitti─činde mutluluk da bitiyor.

Son y─▒llarda yap─▒lan ilm├« ├žal─▒┼čmalarda ba┼čkalar─▒ i├žin iyilik yapan insanlar─▒n beyinlerinin MR g├Âr├╝nt├╝lerinde de mutluluk hormonlar─▒ olan serotonin ve endorfin hormonlar─▒n─▒n salg─▒land─▒─č─▒ tespit edildi! Yemek, i├žmek, kar┼č─▒ cinsle beraberlik, para harcamak, e─členmek t├╝r├╝nden mutluluklar insan─▒n nefsini beslerken; kar┼č─▒l─▒ks─▒z iyilik yapmak insan r├╗hunu besledi─či i├žin, insan ├╝zerindeki etkisi t─▒pk─▒ ruh gibi sonsuz oluyor. T─▒pk─▒ r├╗humuzu besleyen di─čer g├╝zellikler gibi.

─░├žimizde iyilik yapma arzusunu bulmak ise asl─▒nda ├žok da zor de─čildir. Zira ┬źf─▒trat─▒ bozulmam─▒┼č her insan┬╗da bu arzu vard─▒r.

1976 y─▒l─▒nda, Seattle ├ľzel Olimpiyatlar─▒ÔÇÖnda, t├╝m├╝ fizik ve zihin ├Âz├╝rl├╝ olan dokuz yar─▒┼čmac─▒, 100 metre ko┼čusu i├žin ba┼člama ├žizgisinde topland─▒lar. Ba┼člama i┼čareti verilince, hepsi birlikte ba┼člad─▒lar, bir hamlede ba┼člamad─▒lar belki, ama yar─▒┼č─▒ bitirmek ve kazanmak i├žin istekliydiler. Yar─▒┼ča ba┼člar ba┼člamaz i├žlerinden bir gen├ž, t├Âkezleyip yere d├╝┼čt├╝ ve a─člamaya ba┼člad─▒. Di─čer sekiz ki┼či, delikanl─▒n─▒n a─člamas─▒n─▒ duydular. Yava┼člad─▒lar ve geriye bakt─▒lar. Sonra hepsi y├Ânlerini de─či┼čtirdiler, geriye d├Ând├╝ler ve o─član─▒n yan─▒na geldiler. ─░├žlerinden Down Sendromlu bir k─▒z e─čilip o─član─▒ ├Âpt├╝ ve;

ÔÇťBu, onun daha iyi olmas─▒n─▒ sa─člar.ÔÇŁ dedi. Sonra dokuzu birden kol kola girdiler ve biti┼č ├žizgisine do─čru hep birlikte y├╝r├╝d├╝ler. Stadyumdaki herkes aya─ča kalk─▒p dakikalarca onlar─▒ alk─▒┼člad─▒.

Ne dersiniz f─▒trat─▒ bozulmam─▒┼č bir nesil yeti┼čtirebilir miyiz? Bir dahaki say─▒da ├žocuklarda empati geli┼čtirmek i├žin neler yapmal─▒y─▒z konusunda bulu┼čmak dile─čiyle…