SOHBET VE DOSTLUK ├ťZER─░NE

Do├ž. Dr. Selahattin YILDIRIM

Arap├žada; arkada┼čl─▒k yapmak, kar┼č─▒l─▒kl─▒ konu┼čmak ilh. anlamlar─▒ olan ┬źsohbet┬╗, Hazret-i Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin e─čitim metotlar─▒n─▒n en ├Ânemlisidir. ┬źSohbet┬╗ ve ┬źhizmet┬╗ kelimesi tasavvuf okullar─▒n─▒n her birinin dayana─č─▒ olan iki temel kavramd─▒r. Bu iki kavram; All├óhÔÇÖa yak─▒n olmay─▒ arzu eden s├óliki, m├óneviyat y├╝celiklerine ula┼čt─▒ran bir vas─▒tad─▒r. Sohbette m├╝r┼čid-i k├ómilin r├╗hundaki kabiliyetlerin m├╝r├«de yans─▒mas─▒ (inÔÇśik├ós), di─čer bir ifade ile kabiliyet aktar─▒m─▒ vard─▒r. Ras├╗lull├óh -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin, ash├ób-─▒ kir├óm─▒ sohbet yoluyla yeti┼čtirmesi, ulem├ó ve mutasavv─▒flar taraf─▒ndan g├Âz ard─▒ edilmemesi gereken bir metot olarak kabul edilmi┼čtir.

Hikmet ehli bir z├ót─▒n ├žocu─čuna yapt─▒─č─▒;

ÔÇť─░lmi, b├╝y├╝k ┼čahsiyetlerin a─čz─▒ndan al─▒n. ├ç├╝nk├╝ onlar, duyduklar─▒n─▒n en g├╝zellerini yazarlar, yazd─▒klar─▒n─▒n en g├╝zellerini ezberlerler ve ezberlediklerinin en g├╝zelini s├Âylerler.ÔÇŁ nasihatinin de ifade etti─či gibi ┼čif├óh├« ilim ve irfan talimi, direk kitaplardan kuru bilgi tahsilinden daha ├Ânemlidir. Kitaplardan sadece bilgi elde edilirken, ┼čah─▒slardan hem bilgi hem de ki┼čilik elde edilir. ─░lmi sadece kitaplardan elde edenlerde baz─▒ ki┼čilik sapmalar─▒ olabilir. Bunun i├žindir ki, bir ├ólimi ziyaret edip sohbet etmek, ciltler dolusu kitap okumaktan daha faydal─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Baz─▒ kaynaklarda Hasan Basr├«ÔÇÖnin vasiyeti olarak yer alan ┼ču ifadeler de bunu g├Âstermektedir:

ÔÇťEy o─čulca─č─▒z─▒m! ┼×u notlar─▒ al, onlar senin i├žin bin tane kitap okumaktan daha faydal─▒d─▒r:

Kendini ┼čerefli bir mek├óna nisbet ederek ma─črur olup aldanma. Cennetten daha ├╝st├╝n bir mek├ón olamaz. Buna ra─čmen cennette Hazret-i ├édemÔÇÖin ba┼č─▒na nelerin geldi─čini bir d├╝┼č├╝n.

─░b├ódetinin ├žoklu─čuyla da gurura kap─▒l─▒p aldanma. Uzun y─▒llar ib├ódet hayat─▒ ya┼čad─▒ktan sonra ─░blisÔÇÖin ne h├óllere d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ d├╝┼č├╝n.

Ulem├ó ve suleh├ó ile hasb─▒h├ól etmekle de ma─črur olma. Hazret-i Muhammed -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- insanlar─▒n en ┼čereflisi ve en ├╝st├╝n├╝ olmas─▒na ra─čmen k├ófirlerle m├╝naf─▒klar kendisinden istifade edemediler.

─░lminin ├žoklu─ču ile de ma─črur olma. BelÔÇś├ómÔÇÖ─▒n Levh-i Mahf├╗zÔÇÖu g├Ârebilecek seviyeye y├╝kselmi┼čken ne h├óllere d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ d├╝┼č├╝n.ÔÇŁ

─░nsan─▒n yeti┼čmesi ve olgunla┼čmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan sohbet ne kadar ├Ânemli ise sohbetin iyi insanlarla olmas─▒ da o kadar ├Ânemlidir. Ras├╗lullah EfendimizÔÇÖe;

ÔÇťÔÇôSohbet edece─čimiz insanlar─▒n en hay─▒rl─▒lar─▒ kimlerdir?ÔÇŁ diye soruldu. Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- ┼č├Âyle buyurdu:

ÔÇťÔÇôY├╝z├╝ne bakt─▒─č─▒n─▒zda size All├óhÔÇÖ─▒ hat─▒rlatanlar, konu┼čtuklar─▒nda ilminizi art─▒ranlar ve amelleri ├óhireti hat─▒rlatanlard─▒r.ÔÇŁ

Bu vas─▒fta insanlar─▒ bulman─▒n ne kadar zor oldu─čunu da ┼ču hadisten ├Â─črenmekteyiz:

ÔÇť─░nsanlar ├╝zerine ├Âyle bir zaman gelecek ki, ├╝├ž ┼čeyden daha k─▒ymetli bir ┼čey olmayacak: Hel├ól kazan├ž, kendisiyle ├╝nsiyet edilecek bir dost ve takip edilecek yol.ÔÇŁ

G├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda hel├ól r─▒z─▒k elde etmek gibi dost bulmak da zorla┼čm─▒┼čt─▒r. ├ço─ču zaman ya; ┬źBir dost bulamad─▒m g├╝n ak┼čam oldu┬╗ t├╝rk├╝ s├Âz├╝n├╝, ya da ┼ču ┼čiiri terenn├╝m etmek zorunda kal─▒yoruz:

H├╝s├╝n bah├žesinin g├╝l├╝n dererken,
├Ä┼č ├╝ i┼čret edip demler s├╝rerken,
Âlemde sâdık bir yâri ararken,
A─čuya kar─▒┼čt─▒ bal─▒m─▒z bizim.

─░bn-i Semm├ókÔÇÖe;

ÔÇťÔÇôDostluklar─▒ devam ettirilecek insanlar kimlerdir?ÔÇŁ diye sorulunca ┼ču cevab─▒ vermi┼čtir:

ÔÇťÔÇôD├«ni b├╝t├╝n ve akl─▒ k├ómil olanlard─▒r. Bu ├Âzelliklere sahip olanlar sana yak─▒n olmay─▒ menfaatine ├ólet etmez, senden uzaklarda olsa seni unutmaz, ona yakla┼čt─▒─č─▒nda sana yak─▒n olur, uzakta oldu─čunda seni g├Âr├╝p g├Âzetir, kendisinden yard─▒m istedi─činde yard─▒m─▒na ko┼čar, muhta├ž oldu─čunda ise yard─▒m eder ve fiil├« yard─▒m─▒ s├Âzle yard─▒m─▒ndan daha ├žok olur.ÔÇŁ

ÔÇťBana arkada┼č─▒n─▒ s├Âyle sana kim oldu─čunu s├Âyleyeyim.ÔÇŁ atas├Âz├╝, iyi insanlarla beraber olman─▒n ├Ânemini vurgulad─▒─č─▒ gibi zararl─▒ insanlarla hem dem olup sohbet etmenin tehlikelerine de i┼čaret etmektedir. Hazret-i Peygamber Efendimiz de hadislerinde;

ÔÇťKi┼či, arkada┼č─▒n─▒n d├«ni ├╝zeredir. O h├ólde sizden biri kiminle arkada┼čl─▒k etti─čine dikkat etsin.ÔÇŁ buyurmu┼čtur.

Hazret-i ├ľmer -rad─▒yall├óhu anh-, dost bulman─▒n ne kadar ├Ânemli ve ne kadar zor oldu─čuna ┼ču s├Âz├╝ ile i┼čaret etmi┼čtir:

ÔÇťSizden birine karde┼či taraf─▒ndan dostluk eli uzat─▒l─▒rsa ona sa─člamca tutunsun, ├ž├╝nk├╝ her zaman bu dost elini bulamaz.ÔÇŁ

Di─čer bir s├Âz├╝nde ise ┼č├Âyle der:

ÔÇťDostlar─▒n birbirleriyle kar┼č─▒la┼čmalar─▒ zihinler i├žin cil├ód─▒r.ÔÇŁ

Ziya Pa┼čaÔÇÖn─▒n bu konudaki bir beyti ┼č├Âyledir:

Nâdanlar eder sohbet-i nâdanla telezzüz;
Dîvânelerin hemdemi dîvâne gerektir!

Ba┼čka bir ┼čair de ┼č├Âyle der:

HakkÔÇÖa ermek ister isen sohbet et merd├ón ile;

Cân u ten kaydını ko zevk üzre ol cânân ile!

├élimlerle sohbetin cana can, ilme irfan katt─▒─č─▒ konusunu ba┼čka bir ┼čairimiz ┼ču m─▒sralar─▒yla dile getirmi┼čtir:

Âlimin her bir kelâmı lâl ü mercan incidir;
Câhilin her bir kelâmı günde bin cân incidir!

Y├╗nus Emre ise dertsizlerin, gams─▒zlar─▒n ve n├ódanlar─▒n sohbet meclislerine al─▒nmamas─▒ gerekti─čini dile getirir ve ┼č├Âyle der:

Erenlerin sohbeti artırır mârifeti;
Bî-dertleri sohbetten her dem süresim gelir!

Bir filozof ┼č├Âyle demi┼čtir:

ÔÇť┼×a┼čar─▒m ┼ču insanlar─▒n h├óline! Servet sahibi olmak i├žin sa─čl─▒klar─▒n─▒ tehlikeye at─▒yorlar, sonra kazand─▒klar─▒ serveti harcay─▒p kaybettikleri sa─čl─▒klar─▒n─▒ geri almaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. Hi├ž ├Âlmeyecekmi┼č gibi ya┼č─▒yorlar, hi├ž ya┼čamam─▒┼č gibi ├Âl├╝p gidiyorlar.ÔÇŁ Asl─▒nda insan─▒n d├╝nyal─▒k ad─▒na sahip oldu─ču en k─▒ymetli ┼čeyi dostlar─▒d─▒r. Dost edinme hususunda gayreti olmayan insan en zavall─▒ insand─▒r.

H├ólid bin Safvan bu konuda ┼č├Âyle demi┼čtir:

ÔÇťEn zavall─▒ insan, dost edinme hususunda gayret g├Âstermeyendir. Bundan daha zavall─▒s─▒ ise kazand─▒─č─▒ dostlar─▒n─▒ elinde tutamay─▒p kaybedenlerdir.ÔÇŁ

Bir d├╝┼čman az say─▒lmaz. Bin dost ise ├žok say─▒lmaz. Hak├«mlerden biri o─čluna nasihat ederken ┼čunlar─▒ s├Âylemi┼čtir:

ÔÇťYavrucu─čum! Bir d├╝┼čman─▒ az g├Ârme, bin dostu da ├žok g├Ârme. Eski dostun sana s├ód─▒k oldu─ču s├╝rece onu kazand─▒─č─▒n yeni dostunla de─či┼čtirme.ÔÇŁ

Dostlar d├╝nya mal─▒ndan ve h├╝k├╝mdarl─▒ktan daha de─čerli ve ├Ânemlidir. Abd├╝lmelik bin T├óhir bu konuda ┼č├Âyle demi┼čtir:

ÔÇťMal elden ├ž─▒k─▒p gider, h├╝k├╝mdarl─▒k kaybolan g├Âlge gibidir, dost ise t├╝kenmeyen bir hazinedir.ÔÇŁ

Dost g├╝zeldir, ama dostun ak─▒ll─▒s─▒ daha g├╝zeldir. Bunun i├žindir ki atalar─▒m─▒z:

ÔÇťAhmak dostun olaca─č─▒na ak─▒ll─▒ d├╝┼čman─▒n olsun.ÔÇŁ demi┼člerdir.

Hak├«mlerden biri bu konuda ┼č├Âyle demi┼čtir:

ÔÇťAsil bir insana ih├ónet etmekten, al├žak ve karaktersize ikram etmekten, ak─▒ll─▒ insana kar┼č─▒ hata etmekten ve ahmakla ┼čakala┼čmaktan sak─▒n.ÔÇŁ

┼×eyh S├ód├« ise ahmaklarla arkada┼čl─▒k hakk─▒nda bak─▒n ne diyor:

Sohbet-i bâ nâdân alâmet-i nâdânist

(C├óhil ve ahmaklarla d├╝┼č├╝p kalkmak ahmakl─▒k al├ómetidir.)

Abdullah bin C├ófer ise sohbet edilecek insanlarda bulunmas─▒ gereken ├Âzelliklerle ilgili olarak ┼čunlar─▒ s├Âylemi┼čtir:

ÔÇťArkada┼čl─▒k etti─čin ki┼či ┼čerefini art─▒racak biri olmal─▒. ├ľyle ki, yan─▒nda olmad─▒─č─▒ zamanlarda, g─▒y├ób─▒nda seni savunmal─▒, muhta├ž oldu─čun zaman ihtiyac─▒n─▒ gidermeli, bir kusurunu g├Ârd├╝─č├╝ zaman onu d├╝zeltmeli, bir iyili─čini g├Ârd├╝─č├╝nde ise onu unutmamal─▒d─▒r.ÔÇŁ

Dost odur ki sana do─črusun diye,
Dost de─čildir sana ┬źdo─črusun┬╗ diye.