Hiss├« ve Akl├« Kontrol AKIL ALMAZ ─░┼×LER

H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Ge├žti─čimiz sene ─░stanbulÔÇÖun l├╝ks semtlerinden birinin ├ž├Âp kutusunda bir gitar kutusu bulundu ve b├Âylece g├╝nlerce g├╝ndemi me┼čgul edecek bir cinayet ortaya ├ž─▒kt─▒. Cinayetin hen├╝z on sekizini doldurmam─▒┼č bir delikanl─▒ taraf─▒ndan i┼členmi┼č olmas─▒ kafalar─▒ kar─▒┼čt─▒rm─▒┼čt─▒.

├ç├╝nk├╝ cinayetin i┼členi┼či ve su├ž delillerinin ortadan kald─▒r─▒l─▒┼č─▒, onun ├Ânceden tasarlanarak ve gayet so─čukkanl─▒l─▒kla i┼člendi─čini d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yordu. Acaba ak─▒llara durgunluk veren bu pl├ón─▒ bu gen├ž iddia etti─či gibi tek ba┼č─▒na ve bir anl─▒k ├Âfkesine kap─▒larak i┼člemi┼č olabilir miydi? Yoksa bu taamm├╝den ve i┼č birli─či ile i┼členmi┼č bir cinayet miydi?

Asl─▒nda bu v├ók─▒a, ge├žti─čimiz y─▒l─▒n tek deh┼čet verici cinayeti de de─čildi. Hatt├ó ge├žti─čimiz y─▒l─▒n ak─▒lda kalan haberlerinden birka├ž─▒n─▒ saymam─▒z─▒ isteseler, bunlardan en az birka├ž─▒ cinayet olurdu. Ve ne yaz─▒k ki bu cinayetlerin en deh┼čet verici olanlar─▒n─▒, kanunen hen├╝z ├žocuk say─▒lan ya┼člarda gen├žler i┼člemi┼čti.

Katillerinin;

ÔÇťBir anda ├Âfkeye kap─▒ld─▒m, kontrol├╝m├╝ kaybettim. Nas─▒l yapt─▒m bilmiyorum!ÔÇŁ diye anlatt─▒klar─▒ olaylar, hi├ž de al─▒┼čkanl─▒kla ve kolayca yap─▒l─▒verecek ┼čeyler de─čildi.

├ľyleyse nas─▒l olmu┼čtu da senelerce okullarda e─čitim-├Â─čretim g├Ârm├╝┼č gen├žler b├Âyle birer c├ón├«ye d├Ân├╝┼č├╝vermi┼člerdi?

Bir gen├ž k─▒z─▒n ├Âz annesini b─▒├žaklay─▒┼č─▒, bir ablan─▒n k─▒zg─▒nl─▒k ├ón─▒nda ├Âld├╝rd├╝─č├╝ karde┼činin cesedini bizzat kendi yata─č─▒n─▒n alt─▒nda saklay─▒┼č─▒n─▒n ve g├╝nlerce kameralar kar┼č─▒s─▒nda so─čukkanl─▒l─▒kla yalanlar s├Âyleyi┼činin a├ž─▒klamas─▒ neydi?

Hi├ž ┼č├╝phesiz bu y├╝rek yakan manzaralar kar┼č─▒s─▒nda;

ÔÇť─░nsan─▒n Allah korkusuyla ve ├óhiret cezas─▒yla terbiye edilmeye ihtiyac─▒ yoktur. Kendi vicdan─▒na kar┼č─▒ duydu─ču sorumluluk hissi insan─▒ terbiye etmeye yeter.ÔÇŁ diyen, h├╝manist e─čitimcilerin nas─▒l bir a├ž─▒klama yapt─▒─č─▒n─▒ bilmiyoruz. Ama bilim adamlar─▒n─▒n bu kan dondurucu v├ók─▒alarla al├ókal─▒ ┼č├Âyle bir a├ž─▒klama yapt─▒klar─▒n─▒ okuyoruz:

Normalde ne yapaca─č─▒m─▒za karar vermeden ├Ânce, beynimize giren bilgi sinyalleri, ┬źprofrontal lob┬╗ denilen, ┬ź├Ânce d├╝┼č├╝n-sonra yap┬╗ merkezinden dola┼č─▒yor. Sonra ┬źtalamus┬╗ denilen ┼čuur b├Âlgesine gelip, son karar veriliyor ve faaliyete ge├žiliyor. Ancak ├ón├« duygulanma anlar─▒nda bilgiler bu ak─▒lc─▒ de─čerlendirme merkezlerini dola┼čmay─▒p, direk ┬źamigdala┬╗ denilen k─▒sma atlayabiliyor. Bu durumda da ak─▒l taraf─▒ndan kontrol edilmemi┼č hiss├« kararlar birden bire uygulamaya konuluveriyor.

─░nsan beyninin duygular─▒ i┼člemekle vazifeli b├Âlgesi olan limbik sistemin hemen ├╝zerinde bir merkez bulunuyor. Bilim adamlar─▒n─▒n ┬źamigdala┬╗ dedi─či bu merkez, bilhassa korku, ├Âfke, panik gibi ├ón├« duygulanmalar s─▒ras─▒nda, akl─▒n yerine y├Ânetimi ele alabiliyor. Bu durumda da ki┼či kendi kontrol├╝n├╝ kaybedip, fevr├«le┼čebiliyor ve sonradan pi┼čman olaca─č─▒ ┼čeyleri yap─▒verebiliyor. ├ľzellikle de ├Âfke, nefret gibi duygular─▒n─▒ zaptetmeye al─▒┼čt─▒r─▒lmam─▒┼č, ┬ź├Ânce d├╝┼č├╝n sonra yap┬╗ merkezlerini kullanacak ┼čekilde terbiye edilmemi┼č, hesap verme ┼čuuruyla birazc─▒k olsun korkutulmam─▒┼č ki┼čilerde bu fevr├« hareketler son derece ac─▒ neticeler verebiliyor.

Bu noktada belki akla ┼č├Âyle bir soru gelebilir? ÔÇťPeki neden beynimizde b├Âyle bir devre var? Neden duygu merkezinin akl─▒ atlayarak devreye girmesi m├╝mk├╝n olabiliyor? Allah neden b├Âyle bir imk├ón yaratm─▒┼č?ÔÇŁ

Asl─▒nda bu sorunun cevab─▒; ┬źNeden terbiyeye muhta├ž bir nefis sahibiyiz?┬╗ sorusunun cevab─▒yla da al├ókal─▒…

Bilim adamlar─▒, bu duygu merkezinin bazen akl─▒ devre d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒p ├ón├«den vaziyete el koymas─▒n─▒n hayat kurtarabildi─čini s├Âyl├╝yorlar. Mesel├ó b├╝y├╝k bir h─▒zla ├╝zerinize gelen kamyonu son anda fark etti─činizi d├╝┼č├╝n├╝n. O anda;

ÔÇťBu kamyon bana ├žarparsa beni ├Âld├╝r├╝r. ├ľyleyse en ak─▒lc─▒ davran─▒┼č ka├žmak olur…ÔÇŁ diye d├╝┼č├╝nmek bize sadece vakit kaybettirir. Oysa ├Âl├╝m korkusuyla kendimizi kald─▒r─▒ma atmak, can─▒m─▒z─▒ kurtar─▒r. ─░┼čte d├╝┼č├╝nmeye gerek kalmadan, ├ón├« bir kararla ve b├╝y├╝k bir enerjiyle hareket edilmesi gerekti─či anlarda bu duygu merkezi ak─▒ldan daha eli ├žabuk ve becerikli olabiliyor.

Hem ayn─▒ merkez, e─čer ki┼či ulv├« duygularla dopdolu, y├╝ksek gayelere y├Ânelmi┼č biriyse ona b├╝y├╝k fed├ók├órl─▒klar ve kahramanl─▒klar yapma g├╝c├╝ de sa─čl─▒yor. Mesel├ó ├çanakkale HarbiÔÇÖnde, kullanmakta oldu─ču top mermisi vincinin ar─▒zalanmas─▒ ├╝zerine 275 kg a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki top mermilerini kendisi kas kuvvetiyle s─▒rtlay─▒p ─░ngiliz gemisini bat─▒ran Seyit Ali Onba┼č─▒ÔÇÖn─▒n hik├óyesi buna bir ├Ârnektir.

Sava┼č bittikten sonra gazeteciler s─▒rt─▒nda mermiyle Seyit Onba┼č─▒ÔÇÖn─▒n foto─čraf─▒n─▒ ├žekmek isterler. Ancak Seyit Onba┼č─▒ ne kadar u─čra┼čsa da mermiyi bir t├╝rl├╝ kald─▒ramay─▒nca ancak tahtadan yap─▒lm─▒┼č bir mermiyle foto─čraf─▒n─▒ ├žekmeleri m├╝mk├╝n olur. Seyit Onba┼č─▒ ise durumu ┼č├Âyle ├Âzetler:

ÔÇťAma yine sava┼č ├ž─▒ksa, yine kald─▒r─▒r─▒m!ÔÇŁ

Zaten bizim tarihimiz, ak─▒l meyvesi tekniklerden ziyade b├Âyle y├╝ksek hislerin meyvesi olan kahramanl─▒klar─▒n tarihidir. K├╝lt├╝r├╝m├╝z de gen├žlerimizi b├Âyle birer kahraman yapacak y├╝ce gayeler ve ulv├« duygularla donatan bir k├╝lt├╝rd├╝r.

Ancak bizler gen├žlerimizi b├Âyle y├╝ksek duygularla te┼čvik etmeyi terk etti─čimizden beridir, gen├žlerimizin kalpleri beh├«m├« hislerle yan─▒p tutu┼čur olmu┼čtur. Bunun sonucunda da kahramanl─▒klar─▒yla ak─▒llar─▒ hayrete d├╝┼č├╝ren gen├žler yerine, cinayetleriyle ak─▒llara durgunluk veren gen├žler ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

─░yi d├╝┼č├╝nelim; hi├ž eline sil├óh almam─▒┼č, ┬źbir adam nas─▒l ├Âld├╝r├╝l├╝r?┬╗ diye e─čitim g├Ârmemi┼č 15 ya┼č─▒nda bir gencimiz, bu ya┼č─▒na kadar filmlerde, dizilerde y├╝zlerce cinayet sahnesi seyrederek yeti┼čmiyor mu?

├ťstelik seyretti─či bu cinayetlerin ├žo─čunda katillerin, hi├ž tan─▒mad─▒─č─▒ ki┼čilere, s─▒rf yoluna ├ž─▒kt─▒─č─▒ i├žin kur┼čun s─▒kt─▒─č─▒n─▒; hak edip etmedi─čini hi├ž d├╝┼č├╝nmeden, bir an bile teredd├╝ts├╝z bir ┼čekilde teti─či ├žekip, ├Âld├╝r├╝p, ge├žip gitti─čini g├Ârm├╝yor mu?

G├╝n├╝m├╝zde bilgisayar oyunu oynamayan ├žocuk yok gibi. Bir kere sorun o ├žocu─ča, oyun boyunca kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kan herkese vurup k─▒rmas─▒n─▒n, ├že┼čitli sil├óhlar f─▒rlatmas─▒n─▒n ve yok etmesinin sebebi nedir? B├╝t├╝n bu oyunlar─▒n mant─▒─č─▒ ayn─▒d─▒r;

ÔÇťKar┼č─▒na ├ž─▒kan herkesi devir, ├Âld├╝r, yok et, b├Âylece puan topla; hedefine ula┼č, bir sonraki b├Âl├╝me ge├ž…ÔÇŁ

Bu kadar ┼čiddetle; hem de gayesiz, sebepsiz, mant─▒ks─▒z, ├Âl├ž├╝s├╝z bir ┼čiddetle dolu k├╝lt├╝r ├╝r├╝nleri, nas─▒l bir gen├žlik ├ž─▒karabilirdi ki ortaya?

Sertlik de hayat─▒n bir par├žas─▒d─▒r. Hak edene, hak etti─či kadar; cayd─▒rmak ve terbiye etmek gayesiyle m├╝nasip bir sert tedbir uygulanabilir. G├╝n├╝m├╝zde terbiye gayesiyle, ├Âl├ž├╝l├╝ ve hakl─▒ ┼čiddete kar┼č─▒ olanlar; gayesiz, ├Âl├ž├╝s├╝z ve haks─▒z bir ┼čiddete; s─▒rf anl─▒k duygularla y├Âneltilmi┼č ┼čiddete, yeterince kar┼č─▒ durmakta m─▒?

ÔÇťOnlar sanal ┼čiddet, ger├žek de─čil ki…ÔÇŁ diye ├Ânemsemeyenler, gen├žlerin ┼čuuraltlar─▒nda biriken ┼čiddet foto─čraflar─▒n─▒n, bir anl─▒k duygu patlamalar─▒nda nas─▒l ger├že─če d├Ân├╝┼čebildi─čini g├Âremiyorlar m─▒?

Çare?

D├╝┼č├╝nerek yapma, kendini hesaba ├žekme, otokontrol melekesini geli┼čtirme ve ├ón├« hiss├« patlamalar─▒ da hay─▒rl─▒ adreslere y├Ânlendirme…