A┼×K VE ESTET─░K ZEVK

Yard. Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

Zaman─▒m─▒zda bir├žok kavram gibi a┼čk kavram─▒ da a┼č─▒nd─▒. Bu, hem i┼čitilen k─▒ssalardan belli, hem de a┼čk─▒ dile getirdi─či s├Âylenen s├Âzlerden…

D├╝n a┼čk─▒n ve ├ó┼č─▒k olman─▒n bir ├ód├ób─▒-erk├ón─▒ vard─▒. D├╝nk├╝ ├ó┼č─▒klar, bin canlar─▒ olsa her birini sevgiliye fed├ó etmeye haz─▒rd─▒lar:

Bin c├ón olayd─▒ k├ó┼čki ben dil-hastede
Tâ her biriyle bir kez olaydım fedâ sana

(Fuzûlî)

Sevgilinin cevri bile minnet bilinir, onun cefâsı vefâ addedilirdi:

Vef├ó resmin unutmu┼čsun dey├╗ incinmezem, z├«r├ó
Bu kim benden cefâ kem eylemezsin hem vefâdandır

(Fuzûlî)

Sevgilinin ├ó┼č─▒k hakk─▒nda;

ÔÇťZavall─▒ bir k├Âlemdir!ÔÇŁ demesi, saltanat saf├ós─▒n─▒ s├╝rmekten ├╝st├╝n tutulurdu:

Ser├«r-i saltanat zevkinden efzundur bana ol s├Âz
Ki lutfunla demi┼čsin: Bir gul├óm-─▒ kemter├«nimdir

(Fuzûlî)

┼×imdi ise sevgiliye s├Âylenen s├Âzlerin;

ÔÇťAllah seni kahretsin, Allah senin bel├ón─▒ versin!ÔÇŁ kab├«linden beddu├ólar oldu─čunu duyuyoruz.

ÔÇťBunlar─▒ duydu─čuna g├Âre demek ki sen de dinliyorsun.ÔÇŁ gibi bir ├ž─▒kar─▒mda bulunmay─▒n hemen, de─čerli okuyucular!

Asl─▒nda bunlar─▒ duymuyoruz, duymak zorunda b─▒rak─▒l─▒yoruz. Radyolar─▒n, televizyonlar─▒n sesleri sokaklara ta┼č─▒yor. Minib├╝se bindi─čimizde yolculuk boyunca bu ├žirkin s├Âz ve seslere tahamm├╝l etmek zorunda kal─▒yoruz. Marketlerde hep yabanc─▒ dilde pop m├╝zik ├žal─▒yor. Hele hele ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒z yere yak─▒n bir kaset├ži falan varsa yand─▒n─▒z. Bir ara benim ├žal─▒┼čmakta oldu─čum yerin alt kat─▒nda b├Âyle bir d├╝kk├ón vard─▒. O aralar da bir televizyon kanal─▒nda bir dizi ├žok pop├╝ler olmu┼čtu. Bir adam, affedersiniz bir sanat├ž─▒ (!) o dizideki iki tipleme ├╝zerine bir ┼čark─▒ (!) yaz─▒p bestelemi┼č (!);

ÔÇťBirdenbire oldun layt erke─či! / Hani o eski ta┼čf─▒r─▒n erke─či!ÔÇŁ diye ba─č─▒ran terbiye edilmemi┼č bir erkek sesini g├╝nlerce ak┼čama kadar duymak zorunda kalm─▒┼č, iyi bir sab─▒r imtihan─▒na t├ób├« tutulmu┼čtuk.

Bu konuda yak─▒ndan m├╝┼čahedede bulunma imk├ón─▒ veren en m├╝sait yer askeriyedir. Asker gazinosunda televizyonun kumandas─▒ daima tezkerecinin elindedir. O da daima normal konu┼čma seviyesinin dah├« alt─▒nda olan bu kab├«l s├Âzlerden derlenmi┼č ┼čark─▒lar─▒ (!) g─▒rtla─č─▒n─▒ y─▒rtarcas─▒na ba─č─▒rarak s├Âyleyen veya sesinden ├žok v├╝cudunu takdim eden sanat├ž─▒lar─▒n (!) arz-─▒ endam etti─či bir televizyon kanal─▒n─▒ a├žar. Etraf─▒ndakiler de bu tercihten son derece memnundur. Tabi├« bu duruma i├žinizden isyan ederek o mek├ón─▒ terk edersiniz. Ancak yine de o zevksiz ba─č─▒rt─▒lar─▒ duymaktan kurtulamazs─▒n─▒z. ├ç├╝nk├╝ televizyonun sesi o kadar y├╝ksektir ki, gazinonun d─▒┼č─▒na ta┼čmaktad─▒r.

Askerde iken bu ruh bunalt─▒c─▒ h├óli bir├žok defa ya┼čam─▒┼č ve kendi kendime sormu┼čtum:

AnadoluÔÇÖnun d├Ârt bir taraf─▒ndan gelmi┼č bu saf ve temiz gen├žler, ├žok g├╝zel ┼čark─▒lar─▒m─▒z, t├╝rk├╝lerimiz varken neden b├Âyle ├žirkin bir ┼čekilde s├Âylenen zevksiz s├Âzleri dinlerler? Ve sonunda gen├žlerimizi yeterince e─čitemedi─čimiz neticesine var─▒rd─▒m.

ÔÇťE─čer biz onlara edebiyat, tarih ve din hakk─▒nda iyi bir k├╝lt├╝r versek netice b├Âyle olmazd─▒!ÔÇŁ der ve bu sahalarla ilgilenen hocalar─▒m─▒za ├žok i┼č d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝, onlar─▒n mesÔÇÖ├╗liyetinin ├žok b├╝y├╝k oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m.

Diyeceksiniz ki:

ÔÇťZevkin e─čitimi mi olur?ÔÇŁ Elbette insanlarda estetik zevki geli┼čtirmenin tamam─▒yla e─čitimle m├╝mk├╝n olaca─č─▒n─▒ s├Âylemiyorum. S├Âylemeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m, ├Ân├╝nde do─čru alternatifler bulunan estetik r├╗ha sahip bir insan─▒n, do─čru ve g├╝zeli kolayl─▒kla ├Âz├╝mseyebilece─či, dolay─▒s─▒yla gen├žlere bu imk├ón─▒n verilmesinin gereklili─čidir.

Estetik zevkimizi ve onun temelinde yer alan a┼čk anlay─▒┼č─▒n─▒ a┼č─▒nd─▒ran sebeplerden biri de, bana g├Âre kad─▒n-erkek m├╝nasebetlerinde serbestli─čin ve hatt├ó ├Âl├ž├╝s├╝zl├╝─č├╝n yayg─▒nla┼čmas─▒ ve g├Ârmeye dayal─▒ unsurlar─▒n ├žok ├Ân pl├óna ├ž─▒kmas─▒d─▒r. Kad─▒nlar─▒n fer├óce giydi─či zamanlarda erkekler ez-kaza g├Ârd├╝kleri bir ├žift g├Âze ├ó┼č─▒k olurlar ve ├ó┼č─▒k olduklar─▒ o bir ├žift g├Âze k─▒yaslayarak sevgililerinin m├╝kemmel oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler ve hayallerinde onu b├╝y├╝t├╝rlerdi. B├Âylece a┼čklar, -be┼čer├« bile olsa- ger├žekten insan─▒ terbiye eden bir fonksiyon icr├ó eder, b├╝y├╝k eserler ortaya ├ž─▒kar─▒rd─▒.

G├╝n├╝m├╝zde kad─▒nlar─▒n fer├óce ve ├žar┼čaflar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒p olduk├ža serbest davranmaya ba┼člamalar─▒na, pano ve filmlerde kad─▒nlar─▒n g├Âze hitap eden bir obje olarak kullan─▒lmalar─▒na paralel olarak a┼čk duygusu ve dolay─▒s─▒yla estetik zevk de a┼č─▒nmaya ba┼člad─▒. Zaman─▒m─▒z─▒n ├ó┼č─▒klar─▒n─▒n (!) muhayyilelerini ├žal─▒┼čt─▒rmalar─▒na art─▒k gerek yok! ├ç├╝nk├╝ zaten her ┼čey apa├ž─▒k ortada. B├Âyle kolayl─▒kla eri┼čilebilen bir a┼čk da (!) tabiat─▒yla madd├« ve s├╝fl├« duygulardan ├Âteye gidemiyor. Ve tabi├« verdi─či mahs├╗ller de madd├« olanla s─▒n─▒rl─▒ kal─▒yor, gelip-ge├žici oluyor. H├ólbuki g├Âze hitab─▒n bu kadar geni┼člemedi─či, her ┼čeyin g├Âz ├Ân├╝nde olmad─▒─č─▒ zamanlarda muhayyile ├žal─▒┼č─▒yor, b├Âylece insanlarda ibd├ó g├╝c├╝ geli┼čiyordu. Sanat eserleri b├Âyle ortaya ├ž─▒k─▒yordu. Muhayyileyi harekete ge├žiren a┼čk; insan─▒ kendi i├žine, r├╗hunun derinliklerine y├Âneltiyor, b├Âylece sanatk├ór─▒ do─ču┼čtan sahip oldu─ču ibd├ó g├╝c├╝nden haberdar ediyor ve onun eser vermesini sa─čl─▒yordu.

G├╝n├╝m├╝zde g├╝fte ve ┼čark─▒ diye ortaya konulan ve g├╝nl├╝k hayata h├╝kmeden g├Ârmeye dayal─▒ unsurlar─▒n tipik bir yans─▒mas─▒ olan uc├╗beler ise eskiden oldu─ču gibi cidd├« bir terbiye vet├«resinden ge├žilmemesinin bir neticesidir. Sanat ad─▒na yap─▒lan bu kepazelikler, g├╝n├╝m├╝z├╝n bir ba┼čka g├Âze hitap eden unsuru olan moda gibi h─▒zla de─či┼čiyor. Mesel├ó yukar─▒da bir diziye at─▒fta bulundu─čunu s├Âyledi─čimiz ┼čark─▒ (!) art─▒k hi├ž duyulmuyor. Neden? ├ç├╝nk├╝ art─▒k o dizi ekranlarda g├Âr├╝nm├╝yor. Dolay─▒s─▒yla ona at─▒fta bulunan ┼čark─▒ da (!) onunla birlikte unutulup gidiyor. Bu milletle, onun k├╝lt├╝r ve ya┼čant─▒s─▒yla irtibat─▒ olmayan her ┼čeyin sonu b├Âyledir asl─▒nda.

Askerlerimizin dinledi─čini s├Âyledi─čim o ┼čark─▒lar (!) belli bir zaman ├Âne ├ž─▒kabilir, pop├╝ler olabilir. Ama neticede bir saman alevi gibi yan─▒p ge├žecek, sonra yerine bir ba┼čkas─▒ k─üim olacakt─▒r. H├ólbuki kayna─č─▒n─▒ halk─▒m─▒z─▒n hayat─▒ndan alan, ├žo─čunun bir hik├óyesi olan t├╝rk├╝lerimiz ve hem g├╝ftesi hem de bestesiyle bir emek mahs├╗l├╝ olan ┼čark─▒lar─▒m─▒z az olmakla birlikte vas─▒fl─▒ bir dinleyiciye sahip olmaya hep devam edecektir.

Hul├ósa a┼čk duygusunu a┼č─▒nd─▒rmamak ve onun m├╝┼čahhas bir ┼čekilde d─▒┼ča yans─▒mas─▒ olan estetik zevki sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde geli┼čtirmek i├žin g├Âze hitab─▒n bu kadar ├Âne ├ž─▒kar─▒lmamas─▒ ve gen├žlerimizin ├Ân├╝ne do─čru se├ženeklerin konulmas─▒ gerekmektedir.