NEC─░P FAZILÔÇÖIN RUH CO─×RAFYASI…

Sadettin KAPLAN sadettinkaplan@gmail.com

Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n hayat─▒n─▒ ve eserlerini incelemeye kalkanlar; nas─▒l bir sahrada kaybolduklar─▒n─▒ k─▒sa bir s├╝re sonra fark ederler… Onun hayat─▒ndaki ini┼č-├ž─▒k─▒┼člar, keskin d├Âneme├žler ve sahradaki serap misali g├Âr├╝n├╝p kaybolu┼člar─▒ aras─▒nda kendilerini kaybederler. Biz bu h├╝kme, ┬źBe┼č ┼×air┬╗ adl─▒ n├ó├žiz kitab─▒m─▒z─▒ haz─▒rlarken varm─▒┼čt─▒k…

Onun ┼čiir ve fikirlerinin izledi─či merhaleler, nesirlerindeki kelime dizili┼čleri, tiyatro eserlerinde kahramanlar─▒na s├Âyletti─či alev gibi tiratlar, tasavvuf├« tev├ózuu, dostlar─▒ ve dostluklar─▒yla apans─▒z ┼čahlanan tekebb├╝r├╝; ├Âz├╝ne mahsus bir yarat─▒l─▒┼č─▒n ifadeleridir. B├Âylesi bir fikr├« l├óbirent i├žinde, denilebilir ki; onu en iyi anlatan yine odur… Yaz─▒lar─▒nda, tev├ózuun kadife t├╝l├╝ne sard─▒─č─▒ tekebb├╝r, genellikle hayranlar─▒ taraf─▒ndan ho┼č g├Âr├╝l├╝r ve hatt├ó ona yak─▒┼čt─▒r─▒l─▒r.

Bir sohbette, bu durumu sordu─čum rahmetli Ahmet KABAKLI, g├╝l├╝mseyerek;

ÔÇťHakl─▒s─▒n, ama o kendine g├╝venin bir ba┼čka tez├óh├╝r├╝ olan tatl─▒ kibir de ├╝st├óda yak─▒┼č─▒yordu.ÔÇŁ demi┼čti…

Hen├╝z 35 ya┼č─▒nda iken 1939 se├žimlerinde kendisine g├Âsterilen tevecc├╝h, kendi ifadesiyle ┼č├Âyledir:

ÔÇťPara piyesinin sahneye konulaca─č─▒ s─▒ralarda ┬źMistik ┼×air┬╗i kabul eden, sohbetlerinden haz duyan (…) Ba┼čvekil Refik SAYDAM, a├ž─▒k birka├ž mebusluk i├žin g├Âsterdi─či namzetler aras─▒na ┬źMistik ┼×air┬╗i de katm─▒┼č, fakat ve ├žok ┼č├╝k├╝r, ┬źMill├« ┼×ef┬╗ taraf─▒ndan listenin ba┼č─▒ndaki ismi k─▒rm─▒z─▒ kalemle ├žizilerek, o zamanki meclise g├Âre, d├╝─čmeye basan─▒n elinde bir rey makinesi olmaktan kurtar─▒lm─▒┼čt─▒r.

1941 se├žimlerinde ayn─▒ i┼či ┬źMistik ┼×air┬╗e Parti Genel Sekreteri Memduh ┼×evket ESENDAL yap─▒yor. Birtak─▒m hik├óyeler yazm─▒┼č ve ┬źMistik ┼×air┬╗in amcalar─▒ndan eski ─░ttihat ve Terakki kodaman─▒ Kara KemalÔÇÖin yeti┼čtirmesi olan Memduh ┼×evket, onu, namzetler listesine al─▒yor, fakat ismi yine ├žiziliyor ve o anda huz├╗r-i h├╝m├óyunda bulunan Hasan ├él├« g├╗y├ó ┼ču l├óf─▒ ediyor:

┬źK├╝rs├╝ye ├ž─▒k─▒nca nereye kadar varaca─č─▒ belli olmayan tek adam!..┬╗ Ve b├Âylece ┬źMistik ┼×air┬╗, ba─čl─▒ oldu─ču yolun r├╗h├óniyetiyle s─▒rf il├óh├« h─▒fz h├ólinde mas├╗n ve ┬źB├╝y├╝k Do─ču┬╗ya do─čru yol almakta serbest kalm─▒┼č oluyor.ÔÇŁ2

─░kb├ólini engelledi─čini belirtti─či Hasan ├él├« Y├ťCEL ve ┬ź─░l├óh├« h─▒fz h├ólinde mas├╗n┬╗ olman─▒n lutfuyla ┬źMill├« ┼×efÔÇÖin rey makinesi┬╗ olmaktan kurtulan ├╝st├ód─▒n, nedense onlardan kurtulamad─▒─č─▒n─▒, yine onun ifadelerinden anl─▒yoruz:

ÔÇťEvlendikten sonra Vanik├Ây├╝ÔÇÖnde ┬źleb-i derya┬╗ dedikleri, suyla topra─č─▒n ├Âp├╝┼čt├╝─č├╝ ├žizgi ├╝zerinde bir yal─▒y─▒ mek├ón edinmi┼č, deniz ┼č─▒r─▒lt─▒s─▒, mart─▒ ku┼ču gakgaklar─▒ ve ┬ź┼×irket-i Hayriye┬╗ vapurlar─▒n─▒n d├╝d├╝k sesleri aras─▒nda, ┼čehir homurdanmalar─▒ndan uzak, kitaplar─▒na abanm─▒┼č ve B├╝y├╝k Do─ču pl├ón─▒na dalm─▒┼č, oturuyor.

├ľ─čle yeme─čine davet etti─či Maarif Vekili Hasan ├él├« Y├ťCEL, yan─▒nda Vek├ólet M├╝fetti┼či Osman, yal─▒da… S├ób─▒k ┼čairin annesi gayet n├ód├«de yemekler haz─▒rlam─▒┼č ve onlar─▒ BeylerbeyiÔÇÖndeki yal─▒s─▒ndan sandalla Vanik├Ây├╝ÔÇÖne g├Ândermi┼čtir. Yemekler Hasan ├él├«ÔÇÖnin o kadar ho┼čuna gidiyor ki, o s─▒rada Florya k├Â┼čk├╝nde bulunan ─░n├Ân├╝ÔÇÖye tatt─▒r─▒lmak ├╝zere bir sefertas─▒ i├žinde onlardan birer miktar rica ediyor. Hemen takdim…ÔÇŁ3

Ziyaret ve ziyafetlerle s├╝r├╝p giden bu dostluklar; araya fizik├« mesafeler girse bile, g├Ân├╝ller aras─▒ mesafeler a├ž─▒lmad─▒─č─▒ndan mektuplarla s├╝r├╝p gitmektedir.

O zamanlar nicedir Abd├╝lhakim Arv├ós├«ÔÇÖye intisab etmi┼č olan Necip Faz─▒lÔÇÖa Hasan ├él├«ÔÇÖnin Maarif Vek├óleti ba┼čl─▒kl─▒ mektubu; kad├«m bir dostlu─čun ve g├Ân├╝l a├žman─▒n g├╝zel bir ifadesi olarak kabul edilmelidir:

ÔÇťT. C. MAAR─░F VEK─░LL─░─×─░

HUSUSÎ 26.05.1941

Karde┼čim,

Maalesef ─░stanbulÔÇÖda sizinle konu┼čmaya m├╝sait bir zaman bulamad─▒m. Do─čru oldu─čunu bildi─čimiz ve iyi yapt─▒─č─▒m─▒za inand─▒─č─▒m─▒z i┼člerde memleket efk├ór─▒ umumiyesine ve onun m├ókesi olan vicdanlar─▒m─▒za hesap vermekten ba┼čka bir vazife tan─▒m─▒yoruz. Bununla m├╝teselliyiz. G├Âzlerinizi ├Âperim karde┼čim.

─░mza: Y├╝celÔÇŁ4

Necip Faz─▒l, Mill├« ┼×ef iktidar─▒n─▒n neredeyse her d├Âneminde bir ┼čekilde ├Ânc├╝d├╝r, ├Ândedir ve y├Ânlendirici bir g├Ârev ├╝stlenmi┼čtir. O d├Ânemde eserlerini, ├Âzellikle tiyatro eserlerini rahat yazabilsin diye banka m├╝fetti┼čli─či gibi hizmetlerle, kendisine rahat ├žal─▒┼čabilece─či Zonguldak gibi ─░stanbul-Ankara d─▒┼č─▒ndaki sakin ├žal─▒┼čma ortamlar─▒ ve imk├ónlar─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.

Demokrat Parti ile bir s├╝re anla┼čamam─▒┼č ve uzak durmu┼čsa da; ├╝nl├╝ ─░zmir nutkundan sonra MenderesÔÇÖi ┬źZeybek┬╗ diye anacak kadar onun muhibbi olmu┼čtur.

Ancak, ba┼čta da belirtti─čimiz gibi b├╝t├╝n bu gel-gitler; sanat─▒ ┬ź├želik-├žomak┬╗tan ay─▒r─▒p, ┬źAll├óhÔÇÖ─▒ aramak┬╗ u─čruna ┬źB├╝y├╝k Do─ču┬╗ yolunun engebeleri ├╝zerinden tekerle─či t├╝mse─če ├ž─▒karmak i├žindir… Bu u─čurda katlanmad─▒─č─▒ fed├ók├órl─▒k, u─čramad─▒─č─▒ haks─▒zl─▒k kalmam─▒┼čt─▒r. Bu da onun bitmeyen ┬ź├çile┬╗sidir…

1960 ─░htil├óliÔÇÖnden sonra kurulan Yass─▒ada Mahkemesinde, ┬ź├ľrt├╝l├╝ ├ľdenek D├óv├ós─▒┬╗na ┼čahit s─▒fat─▒yla ├ža─čr─▒lan ama bir san─▒k gibi muamele g├Âren Necip Faz─▒l, o d├Ânemin yanl─▒ bas─▒n─▒ taraf─▒ndan da hak etmedi─či bir zemine ├žekilerek, hakarete varan ifadelerle h─▒rpalanm─▒┼čt─▒r…

ÔÇť├ľrt├╝l├╝ ├ľdenek D├óv├ós─▒ zab─▒tlar─▒na g├Âre; Peyami SAFA, T├╝rk D├╝┼č├╝ncesi dergisi i├žin, 25 bini derginin kurulu┼č masraf─▒, 24 bini de abone bedeli olmak ├╝zere sekiz y─▒lda toplam 49 bin lira alm─▒┼čt─▒r.

Burhan BELGEÔÇÖnin 1950-1957 y─▒llar─▒ aras─▒nda her ay muntazaman be┼č y├╝z lira ald─▒─č─▒, milletvekili se├žildikten sonra da kendisine bir defaya mahsus olmak ├╝zere ├╝├ž bin lira ├Âdendi─či kay─▒tlara ge├žmi┼čtir.

Yusuf Ziya ORTA├çÔÇÖla Orhan Seyfi ORHONÔÇÖa AkbabaÔÇÖy─▒ tekrar ├ž─▒karmalar─▒ i├žin 25 bin lira, Midhat PER─░NÔÇÖe ise 15 bin lira verilmi┼č.

Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n B├╝y├╝k Do─ču i├žin ald─▒─č─▒ paraya gelince: Toplam 147 bin lira.

├ľnceleri CHPÔÇÖnin bir devam─▒ olarak g├Ârd├╝─č├╝ i├žin uzak durdu─ču Demokrat PartiÔÇÖye, MenderesÔÇÖin me┼čhur ─░zmir nutkundan sonra yak─▒nl─▒k hissetmeye ba┼člayan Necip Faz─▒l, ┬źZeybek┬╗ diye and─▒─č─▒ Ba┼čbakanla ilk defa 1952 y─▒l─▒nda g├Âr├╝┼čm├╝┼č ve B├╝y├╝k Do─čuÔÇÖyu yeniden ve g├╝nl├╝k gazete olarak ├ž─▒karmak amac─▒yla ├Ârt├╝l├╝ ├Âdenekten yard─▒m almay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒. Ancak ├Ânce ├╝nl├╝ masonlar─▒ de┼čifre etti─či bir yaz─▒ dizisi, daha sonra da Ahmet Emin YALMANÔÇÖa d├╝zenlenen s├╗ikast sebebiyle ili┼čkileri bozulmu┼čtur.

Bu ini┼čli-├ž─▒k─▒┼čl─▒ ve sanc─▒l─▒ ili┼čki s─▒ras─▒nda Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n Adnan MENDERESÔÇÖe yazd─▒─č─▒ mektuplar, Do├ž. Dr. Alaattin KARACA taraf─▒ndan Ba┼čbakanl─▒k Cumhuriyet Ar┼čiviÔÇÖnde bulunarak yay─▒mland─▒: Necip Faz─▒l-Adnan MENDERES ─░li┼čkisi: Mektuplarla ve Belgelerle (Lotus Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2009). Bunlardan; ┬źPek muazzez efendim┬╗ hitab─▒yla ba┼člayan mektubun son c├╝mlesi, Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n MenderesÔÇÖe ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒n derecesini g├Âstermesi bak─▒m─▒ndan dikkat ├žekicidir:

┬źEllerinizden, dudaklar─▒m─▒ derinize yap─▒┼čt─▒racak ve hi├ž ay─▒rmayacak bir hararet ve merb├╗tiyetle ├Âperim.┬╗ (…)

KaracaÔÇÖn─▒n kitab─▒nda, Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n B├╝y├╝k Do─čuÔÇÖyu ├ž─▒karmak i├žin nas─▒l bir m├╝cadele verdi─či, Adnan MENDERESÔÇÖle ili┼čkilerinin nas─▒l seyretti─či, hangi engellerle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ ilh. ar┼čiv belgelerine (mektup, rapor…) dayan─▒larak anlat─▒l─▒yor.

Necip Faz─▒l biyografisine cidd├« bir katk─▒ sa─člayan Necip Faz─▒l-Adnan MENDERES ili┼čkisini Emine G├╝rsoy NASKAL─░ÔÇÖnin ├ľrt├╝l├╝ ├ľdenek D├óv├ós─▒ (Kitabevi Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2005) adl─▒ kitab─▒yla birlikte okumakta fayda var.ÔÇŁ5

Ge├žmi┼č zaman─▒n g├Âky├╝z├╝nde beliren nisyan bulutlar─▒, ger├že─čin g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ perdeleyebilir.

┼×├╝phesiz ki, her ┼čey kendi zaman─▒ ve ┼čartlar─▒ i├žinde d├╝┼č├╝n├╝lmeli ve de─čerlendirilmelidir…

***

─░┼čte bu kadar…

Nas─▒l ama? Bu sat─▒rlar─▒n alt─▒ ├žizilmez mi?.. Herkes bu sat─▒rlardan kendi g├Âr├╝┼č ve me┼črebince anlamlar ├ž─▒karacakt─▒r elbette… Bizim g├Âr├╝┼č├╝m├╝z m├╝? Tatildeyiz biz… ├ľnemli olan bu sat─▒rlar─▒n alt─▒n─▒ ├žizmek de─čil mi?..

Do─črusunu s├Âylemek gerekirse, akl─▒m─▒z─▒n almad─▒─č─▒ bir ┼čey var. ┬źMill├« ┼×ef┬╗ d├Ânemiyle kavgal─▒ ve taban tabana z─▒t g├Âr├╝┼čte olan veya oldu─ču s├Âylenen rahmetli Necip Faz─▒l KISAK├ťREK, (kendi ifadesinden anlad─▒─č─▒m─▒z kadar─▒yla) o d├Ânemde bu minval ├╝zereyken; (Necip Faz─▒l ile z─▒t g├Âr├╝┼čte olmas─▒ hasebiyle; ─░n├Ân├╝, Hasan ├él├« ve k─▒saca o d├Ânem iktidar─▒yla bar─▒┼č─▒k olmas─▒ gereken) Naz─▒m Hikmet RAN hapistedir… Demokrat PartiÔÇÖnin iktidara gelmesi ve ┬źMenderes Aff─▒┬╗ ile Naz─▒m Hikmet hapisten ├ž─▒karken, bir ┼čekilde Necip Faz─▒l i├žeri giriyor…

_____________________
1 Be┼č ┼×air, (Tevfik Fikret, Mehmed ├ékif, Yahya Kemal, Naz─▒m Hikmet, Necip Faz─▒l), Saka Yay─▒nlar─▒, (5112923).
2 B├ób─▒├óli, Necip Faz─▒l KISAK├ťREK, 2. Bask─▒, B├╝y├╝k Do─ču Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1976, s. 272.
3 a.g.e., s. 275.
4 Necip Faz─▒lÔÇÖa Gelen Mektuplar…
5 ┬źPek Muazzez Efendim┬╗, Be┼čir AYVAZO─×LU, k├Â┼če yaz─▒s─▒, Zaman Gazetesi, 30 Nisan 2009 Per┼čembe.