ADLARIN ARDINDAK─░

H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Bir s├╝re ├Ânce televizyonlarda bir rekl├óm filmi vard─▒, hat─▒rlar m─▒s─▒n─▒z? Rekl├óm as─▒l olarak ┬źcep telefonundan internete ba─članma imk├ón─▒n─▒┬╗ tan─▒t─▒yordu. Bunun i├žin ├žekilen rekl├óm filminde k├Âyl├╝ bir ├žift internete girerek, ┬ź├žocuklar─▒na ne isim koyacaklar─▒na┬╗ karar veriyordu.

Devir internet devri ya; art─▒k ├žocuklar─▒m─▒z─▒n ismini de bize g├╝zel tavsiyelerde bulunabilecek b├╝y├╝klerimize de─čil, ona dan─▒┼čarak veriyoruz demek ki!..

Ger├žekten de internette isim koymak veya isminin m├ón├ós─▒n─▒ ├Â─črenmek isteyenler i├žin, bilgi verme maksad─▒yla haz─▒rlanm─▒┼č siteler var. Bu sitelerde isimlerin m├ón├ós─▒, k├Âkeni, tarihte kimin ismi oldu─ču bilgileri veriliyor. Hatt├ó her ismin alt─▒ndaki anketlerle; ┬źtavsiye ederim┬╗, ┬źtavsiye etmem┬╗ m├ón├ós─▒nda oylama yapabiliyorsunuz. Bahis mevzuu ismi ta┼č─▒yanlar kendi isimleri hakk─▒ndaki his ve tecr├╝belerini payla┼č─▒yorlar.

Bahsetti─čim bu sitelerde ┬źrastgele isim┬╗ diye bir ba─člant─▒ da bulunuyor. Bast─▒─č─▒n─▒zda rastgele bir isim ├ž─▒k─▒yor. Herh├ólde karar vermekte g├╝├žl├╝k ├žeken, tercih yaparken g├Âz ├Ân├╝nde bulundurdu─ču hi├žbir k─▒stas─▒ bulunmayan veya t├ólihe, tesad├╝fe a┼č─▒r─▒ derecede m├ón├ó y├╝kleyen ki┼čiler i├žin haz─▒rlanm─▒┼č olmal─▒. Yoksa kim ├žocu─čuna rastgele isim koyar, bilemiyorum…

├ľte yandan g├╝n├╝m├╝zde ├žocuklara konulan baz─▒ isimlere bak─▒nca da herh├ólde b├Âyle rastgele isim linkine t─▒klanarak konulmu┼č dedirtiyor insana… Mesel├ó; G├Âk┼čen, Tansu, G├╝nsel gibi g├╝n├╝m├╝zde yayg─▒n olan bir s├╝r├╝ isim var ki, T├╝rk├že kelime ve isim t├╝retme d├Âneminde rastgele uydurulmu┼č olduklar─▒ besbelli.

Hatt├ó bahsetti─čim isim sitelerinde bu gibi isimlere m├ón├ó vermek i├žin ├žok ├žaba sarf etmi┼č olan site yazar─▒ bile ne diyece─čini ┼ča┼č─▒rm─▒┼č. En sonunda ├žareyi matematik form├╝l├╝ gibi form├╝lle┼čtirmekte bulmu┼č: G├Âk+┼čen, Tan+su, G├╝n+sel…

Bu arada bahsetti─čim sitede, g├╝n├╝m├╝zde ├žok yayg─▒n olarak konulan baz─▒ isimlerin m├ón├ós─▒n─▒n pek ├žirkin oldu─čunu da ├Â─črendim. Mesel├ó son zamanlarda erkek ├žocuklara s─▒k├ža konulan ┬źBerke┬╗ ad─▒; ┬źkam├ž─▒, de─čnek gibi hayvan veya adam d├Âvmeye yarayan ┼čey┬╗ m├ón├ós─▒na geliyormu┼č.

Anla┼č─▒lan bu ismi torununa koyan Cengiz Han; onun eli kam├ž─▒l─▒, gaddar biri olmas─▒n─▒ istiyormu┼č. Kendisinin de ac─▒mas─▒z bir kan d├Âk├╝c├╝ oldu─čunu nazar─▒ dikkate al─▒rsak onun b├Âyle bir tercih yapmas─▒n─▒ yad─▒rgamay─▒z. Ama Peygamber EfendimizÔÇÖin Harp gibi isimleri ho┼č bulmad─▒─č─▒n─▒, hatt├ó de─či┼čtirdi─čini bile bile b├Âyle isimleri nas─▒l koyabiliriz?

Ne yaz─▒k ki T├╝rk├že k├Âkenli erkek isimlerinin pek ├žo─ču; sertlik, sava┼č, sald─▒rganl─▒k, a┼č─▒r─▒l─▒k m├ón├ólar─▒ ta┼č─▒yor. Mesela; Cenk, Barlas, Alptekin gibi bir s├╝r├╝ isim sava┼č, sava┼č├ž─▒ demek. Tayfun, bir ├že┼čit f─▒rt─▒na m├ón├ós─▒ ta┼č─▒yor. Timur, Bolat, ├çetin, Kaya, Demir ve ├çelik ┬źsert maddeler┬╗ m├ón├ós─▒na geliyor. Bunlar─▒n yeni T├╝rk├žedeki kar┼č─▒l─▒─č─▒ da yal─▒n veya ekli olarak kullan─▒l─▒yor. Anla┼č─▒lan ─░sl├ómÔÇÖdan ├Ânceki T├╝rk toplumunun kulland─▒─č─▒ isimler, eski T├╝rklerin de─čerlerine g├Âre konulmu┼č. Bunlardan baz─▒lar─▒ ─░sl├óm d├«ninin ho┼č kar┼č─▒lamad─▒─č─▒ m├ón├ólara geliyor; mesel├ó Bab├╝r, hem kaplan hem de kibirli demek. Bars, Ti─čin gibi isimler de hayvan adlar─▒ ve bu hayvanlar─▒n huyunu anlat─▒yor. H─▒ncal, ├ľcal, Ta┼čk─▒n gibi bir├žok isim de bunun gibi ho┼č say─▒lmayan huy ve hareketlere te┼čvik ediyor gibi.

H├ólbuki Efendimiz, ├žocuklar─▒n veya b├╝y├╝klerin; Harp (sava┼č), Hazn (sert ki┼či), Atele (┼čiddet, sertlik), ─×urab (karga), ┼×ihab (alev) olan isimlerini de─či┼čtirdi. Kendini ├Âvmeye, ├╝st├╝n g├Ârmeye sebep olabilecek; Aziz, Berre gibi isimleri de m├ón├ólar─▒ g├╝zel olmakla birlikte de─či┼čtirmi┼čti.1

Ras├╗lullah Efendimiz ├žocuklara isim verirken m├ón├ós─▒ kadar, ta┼č─▒d─▒─č─▒ h├ót─▒ras─▒na da ├Ânem veriyor, b├ót─▒l inan├žlar─▒ hat─▒rlatmamas─▒na dikkat ediyordu. Mesela Abd├╝┼č┼čems, Abd├╝lk├óbe gibi isimleri Abdullah olarak de─či┼čtirmesinde bu gaye a├ž─▒k. G├╝n├╝m├╝zde k─▒z ├žocuklar─▒na put m├ón├ós─▒na gelen Sanem isminin konulmas─▒na ne demeli?..

G├╝n├╝m├╝zde isim koyma konusunda yeni bir moda da, m├ón├ós─▒ olmayan bir isim uydurup buna zoraki m├ón├ó yak─▒┼čt─▒rmak. Mesel├ó Tuana isminin hangi dilden, hangi k├Âkten geldi─či me├žhul. Ama bu isme; ┬źcennete d├╝┼čen ilk ya─čmur damlas─▒┬╗ gibi iddial─▒ bir m├ón├ó yak─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č. Kim vermi┼č, kim bulmu┼č, bilen yok.

Yine bir isim de─čil, ┬źharf ve zamir┬╗ yani tek ba┼č─▒na m├ón├ós─▒ olmayan bir edat olan ┬źAleyn├ó┬╗ da b├Âyle son zaman modas─▒ isimlerden biri.

Muhakkak ki anne-baban─▒n ├žocu─čuna koydu─ču isim, onun hakk─▒ndaki niyetini, temennisini ve ona takip etmesi i├žin sundu─ču gayeyi g├Âsteren en m├╝him i┼čarettir. Bu y├╝zden ├žocu─čumuza her sesleni┼činizde zikretmi┼č olaca─č─▒n─▒z o ismi ├Âzensizce, rastgele veya s─▒rf; ┬źde─či┼čik, kula─ča ho┼č geliyor┬╗ gibi basit maksatlarla se├žemeyiz.

Anadolu gelene─čimizde m├ón├ós─▒ ve h├ót─▒ras─▒ gayet g├╝zel olan o kadar ├žok isim varken ne diye m├ón├ós─▒z isimler koyal─▒m ki? Ne gariptir ki baz─▒lar─▒m─▒z Ahmet, Mehmet, Mahmut gibi isimleri eski, modas─▒ ge├žmi┼č gibi g├Âr├╝rken; onlardan ├žok daha eski devirlerden kalma, hatt├ó m├ón├ós─▒ bile unutulmu┼č isimler koyabiliyor. Mesel├ó; Tanju, Bartu, H├╝l├óg├╗, Tarkan gibi bir├žok isim o kadar eski zamanlara ait ki k├Âkeni bile bilinmiyor. ├ťstelik bunlar─▒n Cengiz, Tanju gibi baz─▒lar─▒ T├╝rk├že bile de─čil, ├çinlilerin takt─▒─č─▒ isimler.

H├ólbuki biz ├žocu─čumuza bir isim koyarken ├žocu─čumuzun o el de─čmemi┼č tabi├« f─▒trat─▒na ilk m├╝dahaleyi yapm─▒┼č olmaktay─▒z. Bu sebeple de bunun b├╝y├╝k bir sorumluluk oldu─čunun ┼čuurunda olarak tercihimizi yapmal─▒y─▒z. Nitekim Efendimiz ┼č├Âyle buyuruyor:

ÔÇť├çocu─čun, babas─▒ ├╝zerindeki hakk─▒, ismini ve edebini g├╝zel yapmas─▒d─▒r.ÔÇŁ2

Baz─▒ anneler ├žocuklar─▒na sanki hep ├žocuk kalacakm─▒┼č gibi bebeksi isimler veriyorlar. Kocaman adam oldu─ču zaman insanlar─▒n ona; Emrecan, Efe, Su diye sesleneceklerini d├╝┼č├╝nm├╝yorlar. H├ólbuki ├žocuklar─▒; isimlerini sadece b├╝y├╝d├╝klerinde de de─čil, ebediyete kadar ta┼č─▒yacaklar. ─░sim verirken bunu da dikkate almak gerekiyor. Efendimiz;

ÔÇťSizler; k─▒y├ómet g├╝n├╝ isimlerinizle ve babalar─▒n─▒z─▒n isimleriyle ├ža─č─▒r─▒lacaks─▒n─▒z, ├Âyleyse isimlerinizi g├╝zel yap─▒n.ÔÇŁ3 buyuruyor.

─░sl├óm gelene─či ┬źkel├óm┬╗─▒n ├žok b├╝y├╝k bir ehemmiyeti h├óiz oldu─ču anlay─▒┼č─▒na sahiptir. ─░nsan─▒ di─čer yarat─▒lm─▒┼člardan ├╝st├╝n k─▒lan ├Âzellik ┬źisimleri bilmesidir┬╗. Ger├žekten de insan, bir varl─▒─č─▒ ├Âncelikle ┬źismiyle┬╗ bir d├╝┼č├╝nce nesnesi yapar. Bir ┼čeyi d├╝┼č├╝n├╝rken onun ad─▒n─▒ akl─▒m─▒zdan ge├žiririz. ├ľyleyse ├žocu─čumuza verdi─čimiz isim de; hem onun kendi kendisine, hem de ba┼čkalar─▒n─▒n onu nas─▒l g├Ârd├╝─č├╝ne ├žok fazla tesir edecektir.

Mesel├ó ┼č├Âyle d├╝┼č├╝n├╝n, ├žocu─čunuzun ismi Abdullah, Fat─▒ma gibi bir isim olsa m─▒, arkada┼člar─▒ onu uygunsuz i┼člere ayartma cesaretini daha kolay g├Âsterir; yoksa Ege, Melisa gibi bir isim olsa m─▒?

Ayn─▒ ┼čekilde ├žocu─čumuz da kimli─čini in┼ča ederken, kendisine nas─▒l bir insan olmay─▒ yak─▒┼čt─▒raca─č─▒n─▒ belirleyece─činde isminden ├žok fazla etkilenecektir. ─░smi Salih olan bir ├žocuk, s├ólih olmayan bir amel i┼člemeyi kendisine kolayca yak─▒┼čt─▒r─▒r m─▒? E─čer k├Ât├╝ bir fiil ├╝zere yakalansa insanlar─▒n ona;

ÔÇťBak ├╝stelik ad─▒ da SalihÔÇÖmi┼č. Annesi-babas─▒ ona bu ad─▒, b├Âyle yaps─▒n diye mi koydu?ÔÇŁ diyece─čini d├╝┼č├╝nmez mi?

├çocuklar ┼čahsiyetlerini in┼ča ederlerken kendilerine bir rol modeli se├žme tem├óy├╝l├╝ g├Âsterirler. Bu s─▒rada kendilerini kime yak─▒n hissedecekleri ├žok ├Ânemlidir. Efendimiz bu ger├že─če i┼čaretle;

ÔÇťPeygamberlerin isimleriyle isimlenin.ÔÇŁ4 buyurmaktad─▒r.

Efendimiz, kendi ├žocuk ve torunlar─▒ ba┼čta olmak ├╝zere sah├óbenin ├žocuklar─▒na isim verirken bu y├Ânde tercihte bulunmu┼čtur. Hatt├ó Hazret-i HasanÔÇÖ─▒n ad─▒n─▒ koyu┼č hik├óyesi ┼č├Âyle anlat─▒l─▒r:

Hazret-i Ali buyurur ki:

ÔÇťO─člum Hasan d├╝nyaya geldi─činde ona Harp ismini koymak istedim. Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťHay─▒r, o HasanÔÇÖd─▒r.ÔÇŁ buyurdu. Sonraki o─čullar─▒ma da H├╝seyin ve Muhsin isimlerini koydu. Bunun sebebini ┼č├Âyle a├ž─▒klad─▒:

ÔÇťBen onlara HarunÔÇÖun ┼×ebber, ┼×ebbir ve M├╝┼čebbir isimli ├žocuklar─▒n─▒n ad─▒n─▒ verdim.ÔÇŁ 5

B├╝y├╝k ihtimalle; ┬ź┼×ebber, ┼×ebbir ve M├╝┼čebbir┬╗ isimleri Hasan, H├╝seyin ve Muhsin isimlerinin ─░br├ón├«ce kar┼č─▒l─▒klar─▒yd─▒. EfendimizÔÇÖin ge├žmi┼č milletlerdeki m├╝b├órek kimselerin isimlerine yak─▒n ve benzer isimler koymay─▒ se├žmesi, ├žocuklara bir ├Ârnek g├Âstermekte muhakkak ki etkili olmal─▒d─▒r.

─░smin insan psikolojisindeki ├Ânemi d─▒┼č─▒nda, ismin m├╝semm├óya tesiri konusunda da baz─▒ i┼čaretler vard─▒r. Mesel├ó Efendimiz; arabulucu olarak g├Ânderilen ki┼činin ismini, kabile isimlerini; onlar─▒n u─čuruna ve iyi durumlar─▒na yorumlam─▒┼čt─▒r:

ÔÇťG─▒far kabilesine Allah ma─čfiret etsin. Eslem kabilesine Allah sel├ómet versin. Useyye All├óhÔÇÖa ve Ras├╗l├╝ÔÇÖne isyan etmi┼čtir.ÔÇŁ6

Yine Efendimiz, bir g├╝n bol s├╝t veren bir deveyi sa─čacak bir ki┼či se├žerken isimlerini sormu┼č; ismini be─čenmedi─či ki┼čilere bu g├Ârevi vermeyip, isminin m├ón├ós─▒n─▒ g├╝zel buldu─ču ki┼čiyi g├Ârevlendirmi┼čtir.

Her ne kadar g├╝n├╝m├╝zde ismin m├╝semm├óya ait tesirini tam bilmiyor olsak da, tekrar tekrar s├Âylenece─či i├žin, tasavvufta isimlerin o ismi ta┼č─▒yan varl─▒─ča m├╝sbet-menf├« tesiri olaca─č─▒na inan─▒lmaktad─▒r.

Modern psikoloji ilmi, firmalar─▒n kendilerine veya mamullerine isim se├žerken dikkat etmesi gerekti─čini vurgular. ├ç├╝nk├╝ bir ismin m├╝┼čteriye hat─▒rlatt─▒─č─▒ kavramlar veya hisler, ona bak─▒┼č─▒ etkileyecektir.

E─čer bir ├žikolataya, bir gofrete verilen isim bile ├Ânemliyse, bir insana verilecek ismin ne kadar ehemmiyetli oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.

_______________

1 Buhârî, Edeb 107-108; Ebû Dâvûd, Edeb 70, (4956).
2 el-C├ómiuÔÇÖs-Sa─č├«r, 2:538.
3 Ebû Dâvûd, Edeb, 69, (4948).
4 Ebû Dâvûd, Edeb, 69, (4950).
5 Ahmed bin Hanbel, 1/118.
6 M├╝slim, Mescid, 308, (679).