ELLER─░ G├ľSTEREN ELLER…

Mustafa K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

En ├╝st├╝n, en de─čerli, en uygun model diye,
Kopsun ┼čim├óli g├Âsteren eller bu millete…

┼×air Arif Nihat ASYA b├Âyle (bed)du├ó ediyor bir ┼čiirinde. Bug├╝n ayd─▒n, entelekt├╝el, k├Â┼če yazar─▒, televizyoncu diye sayg─▒ g├Âren nicesi bu m─▒sralar─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemde, T├╝rk milletine, m├╝sl├╝man gencine; ┬źen ├╝st├╝n, en de─čerli, en uygun model diye┬╗ ┼čim├óli, yani Kom├╝nist RusyaÔÇÖy─▒, K─▒z─▒l ├çinÔÇÖi g├Âsteriyordu.

Bug├╝n o kimseler yine bir yerleri g├Âstermekte…

De─či┼čen sadece y├Ân ve adres…

┼×imal de─čilse garp… Yani kuzey de─čilse bat─▒…

Evvelki yaz mevsimiydi. Mahallede top oynayan ├žocuklar hayran olduklar─▒ futbolcularla ayn├«le┼čmek arzusuyla, topa vururken kendi kimliklerinden ├ž─▒k─▒p, birtak─▒m isimlere b├╝r├╝n├╝yorlard─▒. Bir isim ise c├ólib-i dikkatti:

Kristiyano!

M├╝sl├╝manlar─▒ End├╝l├╝sÔÇÖten kaz─▒yan bir milletin, h─▒ristiyan isimli bir ferdi… Bir M├╝sl├╝man ├žocu─ču;

ÔÇťBen KristiyanoÔÇÖyum!ÔÇŁ diyor. Pencereyi a├ž─▒p uyarm─▒┼čt─▒m.

Fakat sadece medyan─▒n tesirine kap─▒lm─▒┼č ├žocuklar, televizyon kar┼č─▒s─▒nda ├Âm├╝r t├╝keten adamlar, kad─▒nlar de─čil bat─▒ya ve b├ót─▒la hayran olanlar. Daha pek ├žok konuda hayran olunacak adres, uzaklarda; bizim ┼čahsiyetlerimizin, kahramanlar─▒m─▒z─▒n h├óricinde aran─▒yor. Siyaset├žisinin, akademisyeninin, sanat├ž─▒s─▒n─▒n, ┼čairinin ama b├╝t├╝n bu sahalarda, ├Âz├╝yle, k├Âkleriyle g├╝├žl├╝ ba─člar aramam─▒┼č ve kuramam─▒┼č herkesin, -gizli veya a├ž─▒k- hayran─▒ bat─▒da. Ya┼čayanlardan veya topra─č─▒ bol olanlardan…

Anlatt─▒lar. Bir il├óhiyat hocas─▒, tefsir dersinde hermen├Âtik ├╝zerine ─▒k─▒nt─▒l─▒-s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir metin okutuyor. Talebe anlamad─▒─č─▒ gibi hoca da anlam─▒yor. Ama ill├ó ki okunacak.

Soruyorlar:

ÔÇťÔÇôNi├žin hocam bu ─▒srar?ÔÇŁ

Cevap ├žok ac─▒:

ÔÇťÔÇôBat─▒l─▒ her ┼čeyin en iyisini yapar, tefsirin de iyisini onlar yap─▒yordur, o y├╝zden bu hermen├Âtik ne imi┼č ├Â─črenmemiz l├óz─▒m!..ÔÇŁ

Bu hayranl─▒─č─▒n sebeplerine inmek l├óz─▒m.

Bat─▒n─▒n, b├ót─▒l─▒n bu ┼čeytan t├╝y├╝ nereden geliyor?

Anahtar kelimeler: ─░maj ve servis…

─░maj…

G├╝n├╝m├╝zde e─člence end├╝strisi denilen medya, sinema, televizyon gibi ara├žlar; daima s├╝r├╝kleyici s├«m├ólar, ┼čahsiyetler ├╝retmekle me┼čgul. S├╝rekli de─či┼čen, kal─▒c─▒ olmayan modeller.

Edebiyat, yay─▒n d├╝nyas─▒ ├žok mu farkl─▒? Art─▒k hen├╝z piyasaya ├ž─▒kmadan billboardlarda rekl├óm─▒ ├ž─▒kan yazarlar─▒m─▒z var. Sat─▒rlar─▒ndan ├žok suratlar─▒na ├ó┼čin├ó oldu─čumuz profes├Ârlerimiz var. Sesine, bestesine de─čil, favorisine, k├╝pesine hayran (!) olunan ┼čark─▒c─▒lar─▒m─▒z…

H├ólbuki bizde num├╗ne-i imtisal yani model al─▒nacak misal olan ┼čahsiyetler kal─▒c─▒, imajdan ibaret olmayan hakik├« kahramanlard─▒.

B├╝y├╝k i┼čler ba┼čarm─▒┼č, m├╝him ┼čahsiyetler i├žin, bat─▒ k├╝lt├╝r├╝nden etkilenerek ├╝retilmi┼č bir s├Âz vard─▒r:

Heykeli dikilecek adam!

H├ólbuki, iyi niyetlerle de olsa, bir ki┼činin heykelini yapman─▒n, yani onu bir imaj olarak ayakta tutmaya ├žal─▒┼čman─▒n; heykelin dikilmesini ├«cap ettiren ┼čahsiyet ├Âzelliklerinin unutulup, ┼čahs─▒n putla┼čt─▒r─▒lmas─▒na yol a├žt─▒─č─▒ bir hakikattir.

Bizde ise heykel yasakt─▒r, resim ┼čerhlidir. Bu durum, sanatlarda; m├╝cerret anlay─▒┼č─▒n inki┼čaf ve tek├óm├╝l├╝n├╝ sa─člad─▒─č─▒ gibi, tel├ókk├«lerde de imaja de─čil m├ón├óya, z├óhire de─čil b├ót─▒na e─čilmeye sevk etmi┼čtir.

Mesel├ó Hazret-i ├ľmerÔÇÖin imaj─▒, v├╝cut ┼čekli hakk─▒nda pek az bilgimiz var. Heykeline, resmine, b├╝st├╝ne sahip de─čiliz. Sadece heybetli bir sil├╗et… Fakat Hazret-i ├ľmer dendi─činde; adalet, f├ór├╗kiyet yani hak ile b├ót─▒l─▒, do─čruyla yanl─▒┼č─▒ ay─▒rma melekesi, hak n├óm─▒na cel├ól ve cel├ódet, d├«n├« hass├ósiyet ve sal├óbet gibi hasletleri hat─▒rl─▒yoruz.

Bu meyanda ilgi ├žekici bir misal ya┼čan─▒yor ├╝lkemizde. Hazret-i AliÔÇÖnin resimlerini evlerine asan, Hazret-i AliÔÇÖye nisbetle an─▒lan insanlar, onun ├Âzelliklerini hayatlar─▒na ge├žirmiyorlar. Hatt├ó o resimlerdeki s├«m├óy─▒ bile taklit etmiyorlar.

Hazret-i AliÔÇÖyi di─čer sah├óbeden ay─▒rmadan sevenler ise onun nice hasletini biliyor ve ya┼č─▒yorlar.

Demek ki bizde kahramanlar daha ├žok ┼čahsiyetlerini belirleyen unsurlarla meydanda…

Bug├╝n├╝n imaj pazarlamas─▒nda maketten, yald─▒zl─▒, ─▒┼č─▒lt─▒l─▒, makyajl─▒, imajl─▒ ama i├ži bo┼č balon adamlar ve kad─▒nlar insan─▒m─▒za g├Âsteriliyor. Hem de en me┼čhur, en s├╝per ilh. etiketlerle.

─░kinci sebep servis…

Arif NihatÔÇÖ─▒n beddu├ó etti─či gibi, evl├ótlar─▒m─▒za el-├ólemin itini-kopu─čunu, sanatk├ór namzedine dinsiz, prensipsiz, ahl├óks─▒z─▒ g├Âsteren, servis eden ┼čuurlu veya ┼čuursuz eller var. Hele;

ÔÇť─░lim ├çinÔÇÖde de olsa gidip al─▒n─▒z.ÔÇŁ had├«s-i ┼čer├«finin, uzakl─▒ktan kin├óye i├žin s├Âylendi─či v├ók─▒as─▒n─▒ unutup, ilim, edebiyat, sanat s├Âz konusu ise; dinsiz, ├«mans─▒z ┼čah─▒slar─▒ da model alabiliriz zannedenler var. H├ólbuki; ├«man nas─▒l amele, ideoloji nas─▒l aksiyona yans─▒rsa, inan├žs─▒zl─▒k, k├╝f├╝r, ┼č├╝phe de esere yans─▒r.

T─▒pk─▒ kom├╝nizmin; sadece bir ekonomik model denilerek d├«ne d├╝┼čmanca tavr─▒ndan ar─▒nd─▒r─▒l─▒p al─▒namayaca─č─▒ gibi. ├ç├╝nk├╝ onun do─ču┼č ┼čartlar─▒, hayat ve varl─▒k g├Âr├╝┼č├╝ dinsizlik ├╝zerine kurulmu┼čtur. Ayn─▒ ├žizgideki bir sanatk├ór─▒n sanat─▒nda da tuvale, notaya, sat─▒rlara ve oralardan sad─▒rlara yans─▒yacak dinsizliktir. Arif Nihat, ayn─▒ ┼čiirde T├╝rk entelekt├╝elini saran, sosyalist d├╝┼č├╝ncenin dinsiz k├Âklerine l├ónetleri indirerek hat─▒rlat─▒yor:

Kim reddederse insan─▒ insan yapan y├Ân├╝
Lâyık olur, derim, iki dünyâda lânete!

Ta┼člarla g├Âvdelerden ib├óretse k├óinat
De─čmez hayat bunca didinmeyle mihnete

─░nsan─▒m─▒z─▒n, ellerde ┼čahsiyet modeli aramas─▒nda; bunlardan, yani imaj ve servisten ba┼čka bir sebep daha var.

Bu da bize ait, hakik├« ┼čahsiyetlerin arz edilememesi. Yahut; yerli ┼čahsiyet aray─▒┼č─▒nda hep mezarl─▒klar─▒n, t├╝rbelerin g├Âsterilmesi.

Arif Nihat da ┼čiirinde AnadoluÔÇÖyu, RumeliÔÇÖni h├ólleriyle, dilleriyle, g├Ân├╝lleriyle fetheden, hayran b─▒rakt─▒klar─▒ kitleleri sel├ómet yurduna ta┼č─▒yan s├«m├ólara sesleniyor:

Ey Yûnus Emre, ey Hacı Bayram ve ey Celâl;
Siz erdirin duâmızı dergâh-ı İzzete

O kahramanlar, o b├╝y├╝k ┼čahsiyetler; dillerde eserleriyle, yolumuzun ├╝st├╝nde t├╝rbeleriyle, n├╝fus k├ó─č─▒tlar─▒m─▒zda isimleriyle elbette ya┼č─▒yor ve himmetlerine, tasarruflar─▒na devam ediyorlar. Ama ya┼čayan insan, ya┼čayan model arar. ├ľnemli olan ┼čahsiyet ├Âzellikleridir, evet. Ama o ├Âzelliklerin hayata ge├žmi┼č h├ólini g├Ârmeye ihtiya├ž duyar.

B├╝y├╝k ┼čahsiyetlerini hep mezar ta┼člar─▒ndan okuyan nesiller, ├╝mitsizli─če de kap─▒l─▒rlar. K─▒┼č mevsimi h├ólinde bahar hik├óyeleri dinlemi┼č kuru yaprak psikolojisine mahk├╗m olurlar. Onlara taze bir ┼čahsiyet modeli g├Âstermek ve bahar dirili┼či mu┼čtulamak elzemdir:

Bir filiz ver de bahar fasl─▒na d├Ân!..
Gayr─▒, a─čy├ór─▒ b─▒rak asl─▒na d├Ân!..
Sahte sevdâlara aslā yanma;
Ey as├óletli Kerem, Asl─▒ÔÇÖna d├Ân!.. (T├ól├«)

Ayr─▒ca, ge├žmi┼čin nostaljisi de, gelecekten il├óh├« bir kurtar─▒c─▒ beklentisi de insan─▒ at├ólete iter.

O sebeple ┼čahsiyet yeti┼čtirmenin, ideal insan araman─▒n, yani e─čitimin ├Ânemi ├žok b├╝y├╝k…

Tabi├« ki; insan─▒m─▒za imajdan, levhadan ibaret elleri servis edenlere kar┼č─▒; ger├žek ┼čahsiyet ├Âzelliklerini anlatarak ve ya┼čayan ┼čahsiyetleri, parmakla g├Âsterilecek ahl├ók ├óbidelerini hak┼činas├ža anlatmay─▒ ihmal etmeden.

Arif NihatÔÇÖ─▒n bu aray─▒┼č─▒ da niyaz h├óline getirdi─či bir ┼čiirden m─▒sralarla yaz─▒m─▒za son noktay─▒ koyal─▒m. As─▒l m├╝stecap du├ón─▒n fiil├« oldu─čunu hat─▒rlatarak:

Bize g├╝├ž ver… Cihad meydan─▒n─▒
Pehlivans─▒z b─▒rakma All├óhÔÇÖ─▒m!..

Kahraman bekleyen y─▒─č─▒nlar─▒n─▒
Kahramans─▒z b─▒rakma All├óhÔÇÖ─▒m!..

Ya da─č─▒t kimsesiz kalan s├╝r├╝n├╝
Ya ├žobans─▒z b─▒rakma All├óhÔÇÖ─▒m!..