KARDE┼×L─░K DEY─░NCE…

M. Ali E┼×MEL─░ seyri@yuzaki.com seyri@seyri.com

Mesnev├«ÔÇÖde anlat─▒l─▒r:

Erenlerin b├╝y├╝klerinden Z├╝nn├╗n-i M─▒sr├«ÔÇÖyi, bir ara ├Âyle bir a┼čk h├óli kaplad─▒ ki, g├Ârenler onu deli zannetmeye ba┼člad─▒. Ondaki a┼čk ate┼či, ├ódeta halk─▒n sakal─▒n─▒ tutu┼čturdu. Tuttular, deliler zindan─▒na att─▒lar.

O da hi├ž sesini ├ž─▒karmad─▒.

Halk─▒n ┼čerrinden dolay─▒ t─▒marhaneye girdi. Ak─▒ll─▒lardan utand─▒ da kendini deli gibi g├Âsterdi.

Sevenleri bu h├óle ├žok ├╝z├╝ld├╝ler. Hemen yan─▒na ko┼čtular.

Fakat Z├╝nn├╗n uzak durdu:

ÔÇôSiz kimsiniz?

ÔÇôBiz sizin dostlar─▒n─▒z─▒z!

ÔÇôNas─▒l bir dost?!.

ÔÇô─░├žimiz s─▒zl─▒yor; h├ólinizi-hat─▒r─▒n─▒z─▒ sormaya geldik.

Z├╝nn├╗n, al├óka g├Âstermedi, ka┼člar─▒n─▒ ├žatt─▒.

├çaresiz bir ┼čekilde dediler ki:

ÔÇťÔÇôEy i├ži h├╝nerlerle dolu ak─▒l denizi! Neden kendini deli g├Âsteriyorsun? K├╝lhan duman─▒ g├╝ne┼če nas─▒l ula┼č─▒r? Z├╝mr├╝d-i ank─ü kuzguna nas─▒l ├ólet olur?

Biz seni seven ki┼čileriz. H├ólini bize anlat. Bizi yabanc─▒ yerine koyma. Senin bu h├ólinden g├Ân├╝llerimiz yaral─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ biz iki d├╝nyada da sana g├Ân├╝l ba─člam─▒┼č─▒z. Haydi ey m├ón├ó padi┼čah─▒! S─▒rr─▒ ortaya koy. Ey ay y├╝zl├╝! Y├╝z├╝n├╝ bulutla ├Ârtme.ÔÇŁ

Z├╝nn├╗n, bu ifadeler kar┼č─▒s─▒nda da oral─▒ olmad─▒. Tuttu, bir de k├Ât├╝ s├Âzler s├Âyledi. Deliler gibi sa├žma sapan l├ók─▒rd─▒lar etti.

Sonra da;

├éniden yerinden s─▒├žrad─▒, kalkt─▒. Kendisine sevgi izhar eden ziyaret├žilerine ta┼člar ya─čd─▒rmaya, sopalar f─▒rlatmaya ba┼člad─▒. Adamca─č─▒zlar da, yaralan─▒r─▒z korkusu ile ka├ž─▒┼čt─▒lar.

Onlar─▒n bu h├óline Z├╝nn├╗n, ac─▒ ac─▒ g├╝ld├╝. Kederle s├Âylendi:

ÔÇôHey gidi hey! ┼×u dostlar─▒n dostluklar─▒na bak!

Devam etti:

ÔÇôDostlara bak dostlara! Nerede dostluk belirtisi? Dost dedi─čin kimseye; en okkal─▒ zahmet ve ─▒st─▒raplar bile can gibi tatl─▒ gelir. Bir dosta dostun cef├ós─▒ nas─▒l a─č─▒r gelir? Cef├ó ve ─▒st─▒rap i├ž gibidir. Dostluk, onun kabu─čuna benzer.

Hey gidi hey!

Dostlu─čun al├ómeti; bel├ó, ├ófet ve mihnetlerden ho┼članmak de─čil midir?

┼×u ham adamlar bilmiyorlar ki;

Dost, alt─▒n gibidir. Bel├ó da ate┼če benzer. Ve h├ólis alt─▒n, ancak ate┼č i├žinde saf bir h├óle gelir.

K─▒ssa a├ž─▒k.

Hisse mânidar.

Z├╝nn├╗n-i M─▒sr├«, karde┼člik ve dostluk bahsinde ├žok hassas bir mihenk kullan─▒yor. ├ç├╝nk├╝ mihenklerindeki yeg├óne hedef, en ince ve en makbul ├Âl├ž├╝lerle dostlar dostu olan Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa ger├žek bir dost olabilmek.

Bu sebeple onlar;

Karde┼člik ve dostluk deyince, s─▒radan bakm─▒yorlar.

Makbuliyet m├«y├ór─▒na ve karde┼čli─čin hakikatine dikkat ediyorlar.

O m├«yar ve hakikat, meselenin hem ├Âz├╝ hem de hikmeti.

Onda;

Karde┼člik ve dostlu─čun l├╝zumuna paralel ├Âzellik:

Alt─▒n gibilik.

Ama;

Toz ve topraktan ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č h├ólis bir alt─▒n. Problemler, ├žileler ve imtihanlar─▒n yak─▒c─▒ ate┼člerinde eriye eriye tamamen saf ve kat─▒ks─▒z h├óle gelmi┼člik k─▒v├óm─▒.

Bu k─▒vam olmadan karde┼člik; tam anlam─▒yla g├╝zelli─čini tecell├« ettiremez, kendini g├Âsteremez. G├╝zel g├╝zel ge├žinip giderken araya bir kemik d├╝┼čse, bin bir h─▒r-g├╝r ba┼člar. Yandan bir ke├ži z─▒plasa, kan beyne s─▒├žrar. Aradan bir kedi ge├žse, ├Âfkeler kabar─▒r. K├Â┼čeden bir fare f─▒rlasa, ortal─▒k kar─▒┼č─▒r.

─░ki dakikada;

Ne karde┼člik kal─▒r ne dostluk, ne faz├«letler kal─▒r ne sab─▒r, ne g├╝zellik kal─▒r ne ├Âzellik…

Oysa;

Karde┼člik c─▒l─▒z bir ip olmamal─▒. En k├╝├ž├╝k bir as─▒lmada veya y├╝kte kopmamal─▒. Aksine inceldik├že sa─člamla┼čmal─▒. ─░nceldik├že kuvveti ve kopmazl─▒─č─▒ artmal─▒.

Bunun i├žin yukar─▒daki karde┼člik k─▒v├óm─▒, olmazsa olmaz bir ┼čart!

O ┼čart yerine gelmeyince nice k─▒rk y─▒ll─▒k dostluklar k─▒rk saniyede s─▒f─▒rlan─▒r. O ┼čart yerine gelince de, k─▒rk saniyelik dostluklar bile k─▒rk y─▒ll─▒k sars─▒nt─▒lara g├Â─č├╝s gerer.

Yani;

M├╝him olan, ger├žekten karde┼člik.

Kar┼č─▒l─▒ks─▒z karde┼člik.

Dar ve zor zamanlarda kendini daha b├óriz g├Âsteren ve de─či┼čen ┼čartlar alt─▒nda asla de─či┼čmeyen bir karde┼člik.

B├╝nyesinde bilhassa ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝ hi├ž bar─▒nd─▒rmayan bir karde┼člik.

─░stismara kapal─▒, do─čruluk ve g├╝zelli─čin istifadesine a├ž─▒k bir karde┼člik.

Her h├ól├╝k├órda nefs├ón├« ├ž─▒k─▒┼člar─▒ ve tehlikeleri bast─▒r─▒c─▒, ┼čeyt├ón├« hisleri de yok edici bir karde┼člik.

M├ónev├« duygular─▒ ise, daima diriltici ve ye┼čertici bir karde┼člik.

Son nefes tohumu olan bir karde┼člik.

Ebediyet ├ž─▒ras─▒yla tutu┼čmu┼č bir sevginin harman─▒ olan karde┼člik.

Hazret-i PeygamberÔÇÖin talim etti─či ve sah├óbesinde ger├žekle┼čtirdi─či ┼ču karde┼člik:

ÔÇťCan─▒m kudret elinde olan All├óhÔÇÖa yemin ederim ki sizler ├«man etmedik├že cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedik├že de ├«man etmi┼č olmazs─▒n─▒z. Yapt─▒─č─▒n─▒z takdirde birbirinizi sevece─činiz bir ┼čey s├Âyleyeyim mi? Aran─▒zda sel├óm─▒ yay─▒n─▒z!ÔÇŁ (M├╝slim, ├Äm├ón 93-94; Tirmiz├«, EtÔÇÖime 45; ─░bn-i M├óce, Edeb 11)

├Äman gibi b├╝y├╝k bir hakikat, di─čer ┼čartlar─▒ yan─▒nda bir de niye karde┼člik ┼čart─▒na ba─članm─▒┼č?

Çünkü;

Onun istedi─či ├Âz, karde┼člik il├óc─▒nda. ├Äman─▒n insanda yapaca─č─▒ tedavi ve terbiyenin cevheri, karde┼člik iksirinde. O il├óc─▒ ve iksiri i├žmeden ├«man s─▒hhatine kavu┼čmak m├╝mk├╝n de─čil. ├ç├╝nk├╝ insanlar bir arada ya┼čamaya mecbur olduklar─▒ndan dolay─▒ aralar─▒ndaki karde┼člik ayar─▒ son derecede m├╝him. ├ľyle ki;

Allah, en az─▒l─▒lar─▒ bile kayna┼čt─▒rma ve d├╝zeltme mayas─▒ olarak ┬źkarde┼člik┬╗ vurgusuna dikkat ├žekmekte:

ÔÇťToptan All├óhÔÇÖ─▒n ipine sar─▒l─▒n, ayr─▒lmay─▒n. All├óhÔÇÖ─▒n size olan (┼ču) nimetini hat─▒rlay─▒n/d├╝┼č├╝n├╝n: D├╝┼čmand─▒n─▒z, kalplerinizin aras─▒n─▒ uzla┼čt─▒rd─▒/g├Ân├╝llerinizi birbirine kayna┼čt─▒rd─▒ da OÔÇÖnun (bu) nimeti sayesinde karde┼č oldunuz. (Karde┼č olmadan ├Ânce) bir ate┼č ├žukurunun kenar─▒nda idiniz, sizi (birbirinize karde┼č yapmak s├╗retiyle) oradan kurtard─▒…ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 103)

Bu karde┼člik;

─░nsan─▒n i├ž d├╝nyas─▒ndaki kirleri ve pislikleri temizleyen ve g├Ân├╝lleri ar─▒nd─▒ran bir su gibi. ─░l├ó├ž gibi. Derman gibi.

Denilebilir ki;

Ortal─▒─č─▒ kas─▒p kavuran nice kavgalar─▒n ve g├╝r├╝lt├╝lerin ├žaresi, k├Ârd├╝─č├╝m problemlerin en verimli ├ž├Âz├╝m noktas─▒ da, her ┼čeyden ├Ânce karde┼člikten ibaret.

Yani;

Bir ├Âm├╝r h├ólledilemeyecek meseleleri de bir dakikada h├ólletmek, karde┼člikle m├╝mk├╝n. Bu sebeple Hazret-i Peygamber, ash├ób─▒n─▒ birbiriyle karde┼č yapt─▒.

Birbiriyle karde┼č olan her sah├ób├«, her ┼čeyini karde┼čiyle payla┼čt─▒. ├ľnceki d├╝┼čmanl─▒k ve kinlerin yerini muazzam bir muhabbet ve karde┼člik doldurdu.

M├╝┼črikken y─▒llard─▒r aralar─▒nda ├ž├Âzemedikleri karma┼č─▒k ve bel├ól─▒ problemleri k├Âk├╝nden ├ž├Âzd├╝. Herkes birbiriyle af yar─▒┼č─▒ h├ólinde oldu.

Onlardaki b├Âylesine muhte┼čem karde┼člik, daha neleri neleri ├ž├Âzmedi ki! Nice kan d├óv├ólar─▒n─▒ ortadan kald─▒rd─▒. ├ľfke ve h─▒┼č─▒mlar─▒ yat─▒┼čt─▒rd─▒. Has─▒ml─▒klar─▒ ve d├╝┼čmanl─▒klar─▒ giderdi. ─░nsanlar aras─▒ndaki en ifl├óh kesen u├žurumlar─▒ yok etti. Edebildi.

Sadece karde┼člikle!

Hakikaten;

Kimi zaman ├Âyle f─▒rt─▒nalar eser, ├Âyle kas─▒rgalar kopar ve ├Âyle ihtil├óf alevleri tutu┼čur ki;

─░nsano─člu, hangi m├╝kemmel hasletlere ve ├Âzelliklere sahip olursa olsun, bir damlac─▒k hus├╗met suyunda bo─čulur gider.

├ľyle anlarda;

Volkanda bile erimeyen iradeler, bir de bakars─▒n─▒z ki bir kibrit alevinde bile mum gibi eriyip gitmi┼č.

Bakars─▒n─▒z;

Kubbeler habbe olmakta, habbeler de kubbe olmakta. Yani incir ├žekirde─čini doldurmayacak ┼čeyler, koca da─člar gibi b├╝y├╝k birer bel├ó say─▒lmakta, aksine da─č gibi ┼čeyler de toz kadar bile ├Ânemsenmemekte.

Bakars─▒n─▒z;

Kavgalar ve g├╝r├╝lt├╝ler, hi├žbir ├žareye eyvallah etmiyor.

Çare yok mu?

Her ┼čeye ra─čmen var.

Ama;

Kalplerin kap─▒s─▒n─▒n a├ž─▒laca─č─▒ tek bir ├žare var.

O da;

Karde┼člik!

Sosyal hayat dikkatle incelendi─činde g├Âze ├žarpacak en belirgin ger├žek bu.

Cemiyetteki m├╝zmin problemler; ┼ču ┼ču prensiplere ve hus├╗siyetlere g├Âre de─čil, ancak karde┼člik anlay─▒┼č─▒na g├Âre ├ž├Âz├╝lebilir. Ba┼čka t├╝rl├╝ her metot, ne kadar k─▒ymetli ve faydal─▒ da olsa, g├Ân├╝ller aras─▒ u├žurumlar─▒ kapatmaya yetmez, aksine bazen o faydal─▒ metotlar bile, bizzat u├žurum h├óline gelir.

Hâsılı;

─░lle karde┼člik, ille karde┼člik…

Bu noktay─▒ yakalamak m├╝him…

Bu nokta yakaland─▒─č─▒ an, yani karde┼člik en g├╝zel ┼čekilde tesis edildi─či zaman, ┼ču k├Âhne cihanda ne b├╝y├╝k faz├«letler sergilendi…

Fakat;

Karde┼člik bozulunca da d├╝nya ne fec├« h├╝sranlara, zul├╝mlere, vah┼četlere ve peri┼čanl─▒klara sahne oldu…

Ger├žekten de;

Karde┼člik tesisi ile muazzam medeniyetler meydana geldi, onun ink─▒r├óz─▒/bozulmas─▒ ile de akla-hayale gelmez ├ž├Âk├╝┼čler ve y─▒k─▒l─▒┼člar ya┼čand─▒.

─░nsanlar─▒n aras─▒, hep bu ger├že─či unuttu─ču zamanlar bozulmaya ve t─▒kanmaya ba┼člad─▒. Kan d├óv├ólar─▒ vesaire, hep karde┼čli─če halel geldi─či zaman ortaya ├ž─▒kt─▒.

Neye ve nelere gelse de, kesinlikle karde┼čli─če halel gelmemeli.

Çünkü;

Halel gelmi┼č bir karde┼člikten hi├žbir bereket do─čmaz. ─░├žine vir├╝s damlam─▒┼č karde┼člikten s─▒hhatli bir mu├ómele m├╝mk├╝n de─čil.

Çünkü;

Onlar─▒n g├Âzleri g├╝zelli─če kar┼č─▒ ┼ča┼č─▒ ve ├óm├ó h├óle gelmi┼čtir. Bu hakikati Hazret-i Mevl├ón├ó ┼č├Âyle dile getirir:

ÔÇťHazret-i Y├╗suf, karde┼člerinin g├Âz├╝ne ├žirkin bir mahl├╗k gibi g├Âr├╝n├╝yordu. Karde┼čleri Y├╗sufÔÇÖu ├žekemedikleri ve k├Ât├╝ hayallere kap─▒ld─▒klar─▒ i├žin ona ├žirkin dediler. ├ç├╝nk├╝ g├Ân├╝l g├Âzleri ├óm├óyd─▒.

Z├óhir├«, g├Âzle g├Âr├╝len kurt; Y├╗sufÔÇÖun etraf─▒nda d├Ân├╝p dola┼čmad─▒. Fakat karde┼člerinin hasedi, yapt─▒klar─▒ k├Ât├╝l├╝kler ve vicdans─▒zl─▒klarla kurtlar─▒ da ge├žti. Bu haset kurdu Y├╗sufÔÇÖu par├žalad─▒ da; ┬źBiz onu elbiselerimizin yan─▒na b─▒rakm─▒┼č gitmi┼čtik. Onu kurt kapm─▒┼č.┬╗ diye karde┼čleri tatl─▒ s├Âzlerle ├Âz├╝r dilediler.

Y├╝z binlerce kurtta bu d├╝zen ve hile yoktur. Fakat bu haset kurdu, sonunda r├╝sv├ó olacakt─▒r.ÔÇŁ

Karde┼člikteki bu haset, ya da ihtiras ve ├že┼čitli sebepler y├╝z├╝nden olu┼čan ├ór─▒zalar ve hazin neticelerini bizzat KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, birer ibret ├Ârne─či olarak aktarmakta ve y├╝ce d├«nimiz ─░sl├óm;

Karde┼čli─či zedeleyen her ┼čeyi yasaklamaktad─▒r:

Dedikodu, g─▒ybet, alay, yalan, k├Ât├╝ niyet, garezk├órl─▒k, sahtek├órl─▒k, kand─▒rmaca, aldatmaca, hile, h├óince f─▒s─▒lt─▒ vesaire…

Bunlara kalk─▒┼čanlar, hi├žbir zaman ger├žek bir karde┼č olamam─▒┼č!

Onlar;

┬źHem ┼čeytan─▒, hem Rahm├ónÔÇÖ─▒ memnun edebilir miyiz?┬╗ ├žabas─▒nda nefeslerini gafletle t├╝ketenler!

Onlar;

Cebr├óilÔÇÖle iblisin ayn─▒ ├žember i├žinde yer alamayaca─č─▒n─▒ bilemeyen idraksizler!

Onlar;

Karde┼člik hakk─▒n─▒; k├Ât├╝l├╝k ve zul├╝m, istismar ve ifsat y├Ân├╝nde kullanmaya kalk─▒┼čan zavall─▒lar!

Oysa ki;

K├Ât├╝l├╝kle karde┼člik olmaz. Zul├╝mle karde┼člik olmaz. ─░stismarla karde┼člik olmaz. ─░fsatla karde┼člik, hi├ž olmaz. Hatalara g├Âz yummak, g├╝nah ve yanl─▒┼člara gaz vermek ile de karde┼člik olmaz.

├ç├╝nk├╝ zul├╝m, y─▒k─▒md─▒r. K├Ât├╝l├╝k, vir├╝st├╝r. ─░fsat, mikroptur.

Karde┼člik ise bunlar─▒ ├╝retmek de─čil, aksine temizlemek ve bertaraf etmekle k─üim. M├╝sbet m├ón├óda. ┼×├Âyle: Mikrobu kabul etmeyece─čiz. Ama muhatab─▒ da o mikrobun a─čz─▒nda lokma yapmayaca─č─▒z. Bir tabip mah├óreti ile. Karde┼člik bunu gerektirir.

Doktorluk yapacak kimseler; ┬źArad─▒─č─▒m ve bekledi─čim f─▒rsat bu!┬╗ deyip de ├Ân├╝ne gelen hastay─▒ mikrobuyla ba┼č ba┼ča b─▒rak─▒rsa, karde┼člik l├óftad─▒r.

Yaray─▒ sarmayandan karde┼č olmaz!

G├╝nahtan engellemeyenden karde┼č olmaz!

Do─čruyu s├Âylemeyenden karde┼č olmaz!

A├ž─▒ doyurmayandan karde┼č olmaz!

┬źAc─▒y─▒n!┬╗ feryatlar─▒n─▒ duymayandan karde┼č olmaz!

D├╝┼čeni kald─▒rmayandan karde┼č olmaz!

Affetmeyenden karde┼č olmaz!

Karde┼činin iyili─čini istemeyenden karde┼č olmaz!

Yetim mal─▒ yiyenden karde┼č olmaz!

Kul hakk─▒n─▒ hi├že sayandan karde┼č olmaz!

├ľfkesini yutamayandan karde┼č olmaz!

Tebess├╝m edemeyen s─▒r─▒tkandan karde┼č olmaz!

Can evinden, i├žten, samim├« olmayandan karde┼č olmaz!

Sevmeyenden karde┼č olmaz!

Ancak bu olmazlar─▒ anlay─▒p da;

Yaralar─▒ sarabilenlere ne mutlu!

Sevapla yo─čurabilenlere ne mutlu!

S├Âz├╝ ve ├Âz├╝ do─črulara ne mutlu!

A├žlar─▒ doyurabilenlere, ac─▒ feryatlar─▒ duyabilenlere, d├╝┼čenleri kald─▒rabilenlere, affedebilenlere, ├Âfkesini yutabilenlere, p├╝r-tebess├╝m olabilenlere, samim├« ve i├žten g├Ân├╝llere ne mutlu!

Kul hakk─▒na ri├óyet edebilenlere, karde┼či hakk─▒nda daima hay─▒r ve iyilikten yana olabilenlere ne mutlu!

Sevebilenlere ne mutlu!

Rasûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- buyurur:

ÔÇťHi├ž ┼č├╝phesiz Allah Te├ól├ó k─▒y├ómet g├╝n├╝; ┬źNerede benim r─▒z├óm i├žin birbirlerini sevenler? G├Âlgemden ba┼čka g├Âlgenin bulunmad─▒─č─▒ bug├╝n onlar─▒, kendi Ar┼čÔÇÖ─▒m─▒n g├Âlgesinde g├Âlgelendirece─čim.┬╗ diyecektir.ÔÇŁ (M├╝slim, Birr, 37; Tirmiz├«, Z├╝hd, 53)

Hak sevgisinden tecell├« bir karde┼člik sevgisinin m├╝jdesi ve m├╝k├ófat─▒, i┼čte bu!

E─čer bu sevgi zedelenirse, unutmamal─▒ ki, g├Ân├╝ldeki Hak sevgisi zedelenmi┼čtir.

Karde┼čli─či en belirli hatlar─▒yla b├Âyle anlamal─▒.

Ba┼čka anlay─▒┼člar─▒n tamam─▒ bir hi├ž, hepsi nafile, t├╝m├╝ h├╝sran!

Karde┼č kavgalar─▒n─▒n a├žt─▒─č─▒ yaralar, tarihin nice se├žkin sayfalar─▒n─▒ bile kana bulamad─▒ m─▒? ─░lk Peygamber Hazret-i ├édemÔÇÖin o─člu K─übil, ├Âz karde┼či H├óbilÔÇÖe nas─▒l k─▒yd─▒? Karde┼čleri, hi├žbir g├╝nah─▒ ve su├žu olmayan Y├╗sufÔÇÖa neler yapt─▒?

Karde┼č nedir?

Ayn─▒ kubbede, ayn─▒ harmanda, ayn─▒ m├╝k├ólemede, ayn─▒ iklimde, ayn─▒ so─čukta ve s─▒cakta beraber ve bir ya┼čayan; ruhlar─▒ ayn─▒, inan├žlar─▒ ayn─▒, genel m├╝┼čterekleri ayn─▒ olan g├Ân├╝llerin cennet ba─č─▒d─▒r.

O ba─č─▒n g├Ân├╝lleri;

Bir garip karde┼č g├Âr├╝nce, i├žleri titrer. Mazlum g├Âr├╝nce, a─člar. Masum g├Âr├╝nce, kol-kanat olur. M├╝crim g├Âr├╝nce, du├ó du├ó elleri kar─▒ncalan─▒r.

Karde┼člik bu!

Maalesef hayat─▒n onca ibretli k├Ât├╝ h├ódiselerine ra─čmen karde┼čli─či herkes farkl─▒ bir ┼čekilde anl─▒yor.

Asl─▒nda bu anlay─▒┼člar, anlayanlar─▒n durdu─ču noktalar─▒n farkl─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren bir ayna. O aynada neler yok, neler!

Karde┼č deyince…

Bat─▒l─▒ ne anl─▒yor, do─čulu ne anl─▒yor?

K├ófir ne anl─▒yor, m├╝ÔÇÖmin ne anl─▒yor?

Zengin ne anl─▒yor, fakir ne anl─▒yor?

G├╝├žl├╝ ne anl─▒yor, zay─▒f ne anl─▒yor?

Patron ne anl─▒yor, i┼č├ži ne anl─▒yor?

Y├Âneten ne anl─▒yor, y├Ânetilen ne anl─▒yor?

Ne anlamal─▒?

Anlamal─▒ ki,

Karde┼člik, mevcut oldu─ču al├óka ba─č─▒na g├Âre bir kuvvete sahiptir.

├Äman/din karde┼čli─či,

Kan/biyoloji karde┼čli─či,

D├óv├ó karde┼čli─či,

Tak─▒m karde┼čli─či,

Heves/nefs├óniyet karde┼čli─či…

Kartvizit karde┼čli─či…

Hangisi efdal?

Mâlûm.

Ama g├Ârmek ve idrak etmek gerek.

Karde┼čli─čin y├Ân├╝n├╝ ve ├Âz├╝n├╝ iyi bilmek ve ayarlamak gerek. ├ç├╝nk├╝;

─░nsan, hangi y├Ânde karde┼č olmaya karar verirse o y├Ânde y─▒─č─▒nla ├Âzelli─če karar vermi┼č oluyor. Hele do─čru bir karde┼čli─če y├Âneli┼č, otomatik olarak insana ne y├╝ce ve m├╝kemmel s─▒fatlar kazand─▒r─▒yor. Nice menf├«/k├Ât├╝ s─▒fatlardan da muhafaza ediyor. Onun i├žin Hazret-i PeygamberÔÇÖin talimat─▒;

ÔÇťEy AllahÔÇÖ─▒n kullar─▒, karde┼č olunuz!ÔÇŁ ┼čeklinde.

Çünkü;

Karde┼člik ┼čuurunda olmayan kimse, kendinden gafildir. O gafletle sadece ba┼čkalar─▒n─▒ kusurlu g├Âr├╝r. Kendi kusurlar─▒na kar┼č─▒ ├óm├ód─▒r.

Oysa;

Karde┼člik n├╗ru, kusurlar─▒ y─▒kayan bir ─▒┼č─▒k. O ─▒┼č─▒kla kusurlar y─▒kand─▒─č─▒ an, insan tertemiz olur. Bu tertemizlik de, muhabbeti y├╝z kat daha art─▒r─▒r.

Karde┼člerini ay─▒plamayan Y├╗sufÔÇÖun n├╗ru bamba┼čka idi. Karde┼čleri o nur ile muammer oldular. Fakat daha ├Ânce o karde┼člik duygusu i├žinde olamad─▒klar─▒ndan dolay─▒ karanl─▒kta kalm─▒┼člard─▒.

Mevlânâ der ki:

ÔÇťSokaktan ge├žerken, Y├╗sufÔÇÖun y├╝z├╝n├╝n n├╗ru; o civarda bulunan k├Â┼čklerin, evlerin pencerelerinden, kafeslerinden i├žeriye vururdu, d├╝┼čerdi.

K├Â┼čklerde bulunanlar; ┬źBelli ki Y├╗suf gezmeye ├ž─▒kt─▒; ┼čimdi buradan ge├žiyor!┬╗ derlerdi.ÔÇŁ

─░┼čte karde┼člik n├╗ru b├Âyle olmal─▒.

Olabilenler…

Ger├žek karde┼čler;

Ayn─▒ ├Âzelliklerle yo─črulur,

─░yilik ve takv├óda yard─▒mla┼č─▒r,

Hakk─▒ ve hayr─▒ tavsiye eder,

G├╝nahtan al─▒koyar,

S├Âz├╝nde durur,

Ahde vef├ó g├Âsterir,

Emânete riâyet eder,

Ay─▒plar─▒ giderir,

Zulmetmez,

─░nsan eti yemez,

İhânet etmez, arkadan vurmaz,

─░htiya├ž ├ón─▒nda ko┼čar,

Zor zamanda yan─▒nda olur,

Arabozucu de─čil, arabulucudur,

Ge├žim ehlidir,

M├╝tebessimdir,

Allah i├žin sever…

Karde┼člik g─▒das─▒; ancak bu ├Âzellikleriyle iki d├╝nyada da ┼čif├ó, saf├ó, vef├ó ve kurtulu┼č. Bir ebediyet derman─▒. Fakat insan, hay─▒rs─▒zl─▒k ve isyan yolunu se├žmi┼čse, ona karde┼člik g─▒das─▒ k├ór etmez. Zaten onun beslendi─či m├ónev├« g─▒da da kendi h├óline benzer. Hazret-i Mevl├ón├ó m├ónidar bir ┼čekilde buyuruyor:

ÔÇťS├Âyle bakal─▒m: ├ľk├╝ze ve e┼če─če ┼čekerden ne fayda var? Her canl─▒ olan─▒n ba┼čka g─▒das─▒ vard─▒r.

Birisi hastal─▒k y├╝z├╝nden toprak yemeyi sevse, o ki┼či topra─č─▒ kendisine g─▒da san─▒r. O as─▒l g─▒das─▒n─▒ unutmu┼čtur da, hastal─▒k y├╝z├╝nden g─▒da sand─▒─č─▒n─▒ yemeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. ┼×erbeti b─▒rakm─▒┼čt─▒r da zehir i├žmektedir. Hasta oldu─ču i├žin zehir ona tatl─▒ gelmektedir.ÔÇŁ

B├Âylelerine do─čru karde┼člikler, s─▒k─▒nt─▒; k├Ât├╝ karde┼člikler ise ferahl─▒k gibi g├Âr├╝n├╝r.

Çünkü;

Nefis ve ┼čeytan ile karde┼člik ve dostluk ba─člar─▒ kurulunca, g├Ân├╝l ve mel├óike ile aradaki ba─člar kopmaya ba┼člar. Bu denge hi├ž de─či┼čmez. Karde┼člik hususunda s├╝rekli g├Âzden ge├žirilmesi gereken en ├Ânemli denge bu.

Unutmamal─▒ ki;

G├╝zeller birbiriyle karde┼č olmazsa, ba┼čkalar─▒yla d├╝┼č├╝p kalkmak zorunda kal─▒rlar. L├ókin bir b├╝lb├╝l; fareyle, kargayla, e┼čekle, kat─▒rla dost ve karde┼č olmaya kalkarsa, g├╝lden mahrum kal─▒r. Kemirici olur, gagas─▒ k─▒r─▒l─▒r. An─▒rmaya kalkar da sesi bozulur. Hele ay─▒ ile dostlu─ča kalk─▒┼č─▒rsa, eyvah! Bir do─čan da kar┼č─▒s─▒nda onca h├óin y─▒lan, akrep ve canavar dururken tutup da kendi hemcinsiyle d├╝┼čmanl─▒k yaparsa, do─čanl─▒─č─▒ndan ne kal─▒r?

Hi├žbir ┼čey.

Bunun da, Mesnev├«ÔÇÖde anlat─▒lan ibretli bir misali var. ┼×├Âyle:

Vef├ól─▒ bir kurba─ča ile bir fare tan─▒┼č─▒p dost oldular. Her g├╝n bulu┼čup dertle┼čiyorlard─▒. G├Ân├╝lleri ferahl─▒yordu. Birbirlerine hik├óyeler anlat─▒yorlar, ├╝z├╝nt├╝lerinden kurtuluyorlard─▒.

O civelek fare, kurba─ča ile bulu┼čunca ne┼čeleniyor; o k├╝├ž├╝k, parlak g├Âzleri ─▒┼č─▒klar sa├ž─▒yordu. Her bulu┼čtuklar─▒nda heyecanlan─▒yor, kurba─čaya be┼č y─▒ll─▒k hayat maceralar─▒n─▒ aktar─▒yordu.

Aralar─▒nda anlatmakla bitmez bir dostluk/karde┼člik olu┼čmu┼čtu.

Fare bir g├╝n kurba─čaya dedi ki:

ÔÇôEy herkese ak─▒l ─▒┼č─▒─č─▒ olan dost! Seninle her i├žim darald─▒─č─▒nda bulu┼čmak ve seninle dertle┼čmek istiyorum. Ama bulu┼čma zaman─▒m─▒z─▒n d─▒┼č─▒ndaki vakitlerde ne zaman gelsem sen suyun dibindesin.

ÔÇôBenim d├╝nyam oras─▒.

ÔÇôFakat sen orada iken ben bin bir ihtiya├žla gelip su k─▒y─▒s─▒nda sana; ┬źEy dost! Neredesin?┬╗ diye seslensem de duymuyorsun. Sen suyun i├žindeyken bu ├ó┼č─▒─č─▒n fery├ód─▒ sana ula┼čm─▒yor.

ÔÇôBelirledi─čimiz zamanlarda g├Âr├╝┼č├╝yoruz ya!

ÔÇô├ľyle ama. Ben seninle g├Âr├╝┼čmeye doyam─▒yorum. Bir-iki g├Âr├╝┼čme bana yetmiyor. Bilesin ki, seni g├Ârmeden durmak benim i├žin m├╝mk├╝n de─čil. ├ç├╝nk├╝ senin o a─č─▒rba┼čl─▒ h├ólin, edan ve davran─▒┼člar─▒n beni b├╝y├╝ledi. G├Âz├╝m├╝n g├╝nd├╝z g├╝ne┼či sensin. B├╝t├╝n k├ór─▒m da sensin. Ne┼čeleni┼čim, a─člay─▒┼č─▒m, uyuyup uyan─▒┼č─▒m, r├╝yam ve ger├že─čim hep senden ibaret oldu.

ÔÇôS├Âyle ey dost!

ÔÇôCi─čerim ├Âyle yanmakta ki susuzlu─čumu senden ba┼čka giderecek yok. Senin bulundu─čun suya dalabilmeye de imk├ón─▒m yok. ├ç├╝nk├╝ yarat─▒l─▒┼č─▒m buna uygun de─čil. Sesimi sana duyuracak, sana ula┼čacak bir al├ómet lutfet bana!

ÔÇôPeki ne yapal─▒m?

ÔÇôUzun bir iple irtibat sa─člayal─▒m. ─░p ├žekilince birbirimizden haberdar oluruz.

ÔÇôBu nas─▒l olacak?

ÔÇô─░pin bir ucunu benim aya─č─▒ma, di─čer ucunu da senin aya─č─▒na ba─člar─▒z, olur biter. B├Âylece biz, can bedenle nas─▒l b├╝t├╝nle┼čmi┼čse, ├Âylece kayna┼čm─▒┼č oluruz. Ne olur lutfet!

Kurba─ča ├žaresiz kabul etti:

ÔÇôEh, ├Âyle yapal─▒m.

Fakat bir yandan da bu teklif, kurba─čan─▒n ho┼čuna gitmemi┼čti. ─░├žinden s├Âylendi:

ÔÇôBu pis fare beni ba─člayacak!

Farenin ise sevincine diyecek yoktu. Art─▒k kurba─ča ile bulu┼čmak i├žin o a┼čk ipinin ucunu ├žekmesi k├ófiydi. Keyfi yerindeydi. Diyordu ki:

ÔÇôNas─▒l olsa ipin ucu elimde! ├çok ┼č├╝k├╝r, f─▒rsat el verdi art─▒k!

Kurba─ča d├╝┼č├╝nceli olarak dereye dalarken fare ne┼čeli ne┼čeli toprak ├╝st├╝nde z─▒pl─▒yordu.

Tam o anda;

Karn─▒ a├ž bir alacakarga ok gibi yere indi ve gafil fareyi kapt─▒─č─▒ gibi havaland─▒.

Tabiî;

Karga havalan─▒nca, kurba─ča da ayn─▒ tuza─ča yakalanm─▒┼č oldu. O da havaland─▒. Aya─č─▒ fareye ba─čl─▒ oldu─čundan, ipin ucunda sallan─▒p duruyordu.

Bu h├óli g├Ârenler ┼ča┼č─▒rd─▒lar:

ÔÇôNe kurnaz kargalar varm─▒┼č! ┼×una bak; sudaki kurba─čay─▒ ne yapt─▒ da avlayabildi? Su kurba─čas─▒ nas─▒l oldu da kargaya yem oldu?

Dara─čac─▒ndaki bir mahk├╗m gibi ipe as─▒l─▒ kurba─čan─▒n ise diyecek hi├žbir s├Âz├╝ yoktu. Ac─▒ ac─▒ feryat etti:

ÔÇôBenim d├╝nyamdan olmayan biriyle arkada┼čl─▒k yapmam─▒n cezas─▒ bu! Suda ya┼čamayan biriyle, kirli ve akl─▒ k─▒t bir hayvanla dostluk kuran─▒n h├óli i┼čte b├Âyle olur!

Buradaki hisse gayet ├ó┼čik├ór.

Sat─▒r aralar─▒nda da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere;

Her dost, dost oldu─čunu kendi d├╝nyas─▒na ├žekmeye ├žal─▒┼č─▒r. Dolay─▒s─▒yla ya┼čay─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan ayn─▒ d├╝nyan─▒n dostlar─▒ olmak m├╝him. ├ç├╝nk├╝ bu, ba┼čtan sona fayda.

Ancak;

Ayr─▒ d├╝nyalar─▒n dostlar─▒ndan mutlaka biri, di─čerinin d├╝nyas─▒n─▒ yok edecektir.

Hele birbirlerinin ayaklar─▒na ip ba─člam─▒┼člarsa!

─░ki tarafl─▒ bir ├žekim, ille de bir taraf─▒ keskin bir tehlikenin timsah kesilmi┼č a─čz─▒na atacakt─▒r.

Ondan sonra;

Y─▒─č─▒nla mahrumiyet. Hem de say─▒s─▒z nimetler i├žindeyken. Her f─▒rsat eldeyken.

├ľyleyse;

Akl─▒, g├Ânl├╝ ve a┼čk─▒n─▒, insan; gaflete d├╝┼č├╝p de bir farenin aya─č─▒na ba─člamamal─▒. ├ç├╝nk├╝ beyni ├ž├╝r├╝k ve pis bir farenin ├žekece─či yer, bir kargan─▒n pen├žesi. O ipten ve pen├žeden kendini koruyanlar; hakikat, bas├«ret ve huzur denizlerinde ne saf├ólar ve bereketler elde ederler. Pi┼čmanl─▒klar─▒n kahr─▒ ve eyvah─▒ de─čil, memnuniyetlerin sevinci ve ┼č├╝kr├╝ i├žinde ├Âm├╝r s├╝rerler.

O hâlde;

Dostluk ve karde┼čliklerdeki uygun ve do─čru ki┼čilikleri bilmek ve bulmak, gerek. Ayn─▒ inan├ž, fikir, istikamet ve duygu birli─či i├žerisindeki bir d├╝nyan─▒n insanlar─▒ ile birli─či ve beraberli─či iyi kavramal─▒. Ayn─▒ din ve milletin insan─▒yla yekv├╝cut olmay─▒ idrak etmeli. Asla ceyl├ónla domuzun, b├╝lb├╝lle e┼če─čin, g├╝zelle ├žirkinin, do─čruyla yanl─▒┼č─▒n ya da sevapla g├╝nah─▒n beraberli─či ve karde┼čli─činden de dem vurmamal─▒.

Ve bilmeli ki;

Ayn─▒ d├╝nyan─▒n insan─▒ olmak, l├ófta ve ┼čekilde de─čil, m├ón├ó ve ruh iledir.

M├ón├ó ve ruh ile olan karde┼člik duygusu, bir ki┼čiyi birli─čin i├žinde ikiye y├╝kseltir. ─░kiyi d├Ârde. D├Ârd├╝ de milyon ve milyara. Ne kadar ├žo─čalsa da b├╝t├╝nl├╝─č├╝ bozulmayan bir yap─▒ h├ólinde. Millet de budur. Bindir, fakat birdir. Birdir, fakat bindir. B├Âyle bir olu┼č, binleri do─čurur, bin bir m├ón├ó ifade eder. Aksi h├ólde kuru y─▒─č─▒nlar, vas─▒fs─▒z birer s├╝r├╝den ibarettir. Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n dedi─či gibi;

ÔÇťOn ├žatall─▒ boynuzlar─▒ olan y├╝z binlerce yi─čit geyik, bir arslan─▒n sald─▒r─▒┼č─▒na kar┼č─▒ ├ódeta yok olur gider!ÔÇŁ

O geyikler ki g├Âr├╝n├╝┼čte hep bir arada. S─▒ms─▒k─▒ karde┼čler gibi. Ama bu beraberlikleri, sadece midelerine ve nefislerine y├Ânelik. Bu bak─▒mdan bir ┼čey ifade etmiyor, aslana kar┼č─▒ bir mukavemet olu┼čturmuyor. ├ç├╝nk├╝ karde┼člik; nefis ve mide birli─či de─čil, ruh ve g├Ân├╝l b├╝t├╝nl├╝─č├╝ etraf─▒nda ┼čekillendi─či an kendini g├Âsterir. O zaman sinek bile olsa, Nemrutlar─▒ da deviren bir enerjiye sahip olur. Hazret-i Y├╗nus da, buna vurgu yapmakta:

Bir sinek bir kartal─▒ sallad─▒ vurdu yere,

Yalan de─čil ger├žektir, ben de g├Ârd├╝m tozunu!..

Velhâsıl;

Ne oldu─čumuza, nelere ve nas─▒l ├Âzelliklere sahip oldu─čumuza bakmaktan ├žok, nas─▒l bir karde┼č oldu─čumuza bakmal─▒.

─░┼čte o zaman insan, ne kadar c─▒l─▒z da olsa devle┼čir.

Y├╗suf olur.

Zaten karde┼č deyince de;

Y├╗suf gibi olmal─▒.

Olabilenlere ne mutlu!..