Medeniyet Tarihi PEYGAMBERLER GEÇİDİ

H. K├╝bra ERG─░N

hkubraergin@hotmail.com

Medeniyetin ├╝zerinde y├╝kseldi─či temel de─čer nedir?

Bir fert veya cemiyetin meden├« olup olmamas─▒ hangi ├Âl├ž├╝yle de─čerlendirilir?

Hepimiz meden├« bir insana yak─▒┼čan tutum ve davran─▒┼člar hakk─▒nda genel bir kanaate sahibiz. Ancak bunlar─▒ maddeler h├ólinde s─▒ralamak gerekirse nereden ba┼člamak icap eder?

Bilhassa tek z├óviyeden bak─▒┼čla eksik bir de─čerlendirme yapmak istemiyor; hem b├╝t├╝n ve ├žok y├Ânl├╝ olarak izah etmek, hem de anla┼č─▒l─▒r bir ┼čekilde ├Ârneklendirmek istiyorsak medeniyeti nas─▒l tarif edebiliriz?

Bu yaz─▒mda, medeniyetin temel umdeleri hakk─▒nda ├Âzl├╝ ve kapsaml─▒ bir izah i├žin KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim k─▒ssalar─▒n─▒n izini takip etmeyi denedim. Yaz─▒mda KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim k─▒ssalar─▒n─▒n; insanl─▒─č─▒n medeniyet yolunda ald─▒─č─▒ mesafenin kilometre ta┼člar─▒n─▒ i┼čaretledi─čini i┼člemek istiyorum.

KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, yery├╝z├╝ndeki ilk aileyle ilgili k─▒sac─▒k bir k─▒ssada pek ├žok ger├že─če i┼čaret eder. K─▒ssada Hazret-i ├édemÔÇÖin o─čullar─▒ndan; ┬ź├╝r├╝nlerinden Allah -celle cel├ól├╝h├╗- i├žin bir kurban sunmalar─▒n─▒ istedi─čini┬╗ g├Âr├╝yoruz. Burada her ┼čeyden ├Ânce yery├╝z├╝nde do─čan ilk insanlar─▒n yerle┼čik bir d├╝zene sahip, tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan ki┼čiler oldu─čunu anl─▒yoruz.

Sosyal bilimler, avc─▒l─▒k ve toplay─▒c─▒l─▒ktan tar─▒ma, g├Â├žebelikten yerle┼čik d├╝zene ge├ži┼či medeniyetin ├Ânemli bir k├Â┼če ta┼č─▒ saymaktad─▒r. ─░nsanlar─▒n vah┼četten medeniyete uzun bir zaman i├žinde ge├žti─čini varsayan d├╝┼č├╝nce yap─▒s─▒, m├╝lkiyet ve medeniyeti insan d├╝nyas─▒nda gayri tabi├« bir hakikat gibi g├Ârmektedir. Daha sonra sol ideolojiye de ilham kayna─č─▒ olan baz─▒ eserler; m├╝lkiyet, aile, devlet gibi medeniyet unsurlar─▒n─▒ insan─▒n f─▒trat─▒na bir yabanc─▒la┼čma gibi de─čerlendirmektedir.1

Oysa bu k─▒ssada, ilk insan toplumunun m├╝lkiyet fikrine ve yerle┼čik d├╝zene sahip olduklar─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Zaten insano─člu gibi ├žocukluk devresi ├žok uzun s├╝ren her y├Ânden narin bir varl─▒─č─▒n, medeniyet olmaks─▒z─▒n hayatta kalabilece─čine de ┼č├╝phe ile bak─▒lmaktad─▒r.

Bunun yan─▒nda HabilÔÇÖin bu k─▒ssadaki davran─▒┼č─▒nda; ┬źilk insanlar─▒n medeniyetin temel unsuru olan sulh ve hukuka teslimiyet┬╗ kavram─▒na sahip oldu─čunu g├Âr├╝yoruz.

Bilindi─či gibi meden├« bir varl─▒─č─▒ vah┼č├«den ay─▒ran fark, kaba kuvveti ile hayatta kalmaya ├žal─▒┼čmak yerine, bir arada ya┼čamay─▒ sa─člayan k─üidelere boyun e─čerek, meselelerini sulh ile ├ž├Âzme yoluna gitmektir. Bir insan ne kadar madd├« konfor i├žinde ya┼čarsa ya┼čas─▒n, e─čer meselelerini hukuk d─▒┼č─▒, kaba kuvvet yoluyla ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼č─▒yorsa o ki┼či meden├« say─▒lmaz. G├╝n├╝m├╝zde meselelerini mafyaya benzer ├Ârg├╝tlenmelerle halletme yoluna gidenlerin ├žo─ču tak─▒m elbise ve kravatla gezmekte, l├╝ks evlerde ya┼čay─▒p, son teknolojiyi gayet iyi kullanmaktad─▒r. Ama bu durum, s├Âz etti─čimiz cihan┼č├╝mul kritere g├Âre onlar─▒n gayri meden├« say─▒lmas─▒n─▒ icap ettirir.

K─▒ssadan al─▒nacak bir ba┼čka ders; insanlar─▒n, ba┼čkalar─▒n─▒n hukukuna sayg─▒ duymas─▒n─▒n sadece g├Ân├╝ll├╝ kat─▒l─▒mlar─▒yla sa─članamayaca─č─▒n─▒, bu sebeple mutlaka m├╝eyyideleri olan bir hukuk d├╝zenine ge├žilmesi gerekti─čini i┼čaret etmektedir. Her ne kadar Habil karde┼čini ahl├ókl─▒ hareket etmeye davet ettiyse de bu, onun sald─▒rganl─▒ktan vazge├žmesi i├žin yeterli olmam─▒┼čt─▒r. ├ľyleyse mutlaka su├ž i┼člemekten cayd─▒ran tesirli m├╝eyyidelerin tatbikine ihtiya├ž vard─▒r.

Ancak insanlar─▒n, m├╝eyyideleri uygulayabilmesi i├žin toplumun ileri gelenlerinin ├ódil kimseler olmas─▒ icap eder. Hazret-i N├╗hÔÇÖun k─▒ssas─▒nda g├Ârd├╝─č├╝m├╝z gibi, adalet terazisini elinde tutanlar hile yap─▒yorsa o zaman ne olacak?

Hazret-i N├╗hÔÇÖun kavmi aleyhindeki duas─▒nda; ┬źmal─▒n─▒n ve evl├ód─▒n─▒n ├žoklu─čundan dolay─▒ sapk─▒nl─▒klar─▒ daha da artm─▒┼č ki┼čilerin ba┼čkalar─▒n─▒ da do─čru yoldan ├ž─▒kard─▒─č─▒n─▒┬╗ g├Âr├╝yoruz:

ÔÇťN├╗h: ┬źY├ó Rabb├«┬╗ dedi, ┬źyery├╝z├╝nde dola┼čan bir tek k├ófir bile b─▒rakma!┬╗ÔÇŁ (N├╗h, 26)

Zul├╝m ve hilelerin sa─člad─▒─č─▒ d├╝nyev├« imk├ón ve iktidar, insanlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunu etkilemektedir. Bundan dolay─▒d─▒r ki Hazret-i Nuh, cayd─▒r─▒c─▒ bir m├╝eyyide uygulayamad─▒─č─▒ bu zalimlere kar┼č─▒ All├óhÔÇÖ─▒n adaletini yard─▒ma ├ža─č─▒r─▒r. Kavminin hel├óki i├žin dua ederken besledi─či niyet; yine zay─▒flara merhametten ibarettir:

ÔÇťZira b─▒rak─▒rsan onlar SenÔÇÖin kullar─▒n─▒, SenÔÇÖin yolundan sapt─▒r─▒rlar ve sadece kendileri gibi k├ófir, ahl├óks─▒z ├žocuklar d├╝nyaya getirip yeti┼čtirirler.ÔÇŁ (N├╗h, 27)

Hazret-i N├╗hÔÇÖun k─▒ssas─▒nda nakledilen bir detay; su├žlular─▒ cezaland─▒rma s├Âz konusu oldu─čunda, adaletin imtiyazs─▒z bir ┼čekilde herkese e┼čit tatbik edilmesi gerekti─činin alt─▒n─▒ ├žizer. Hazret-i Nuh, o─člunun kurtulmas─▒n─▒ istedi─či h├ólde onun da hel├ók olmas─▒na m├ón├« olamam─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ peygamberin o─člu olmas─▒ sebebiyle ona bir ayr─▒mc─▒l─▒k yap─▒lmayacakt─▒r. K─▒ssadaki bu detayda da medeniyetin ├Ânemli bir unsurunu; yani ┬źhukukun tatbikinde insanlar aras─▒nda fark g├Âzetilemeyece─či┬╗ prensibini g├Âr├╝yoruz. Ayn─▒ prensibi Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- de; ÔÇťK─▒z─▒m F├ót─▒ma dah├« su├ž i┼člemi┼č olsa ceza├« m├╝eyyideyi tatbik ederim.ÔÇŁ s├Âz├╝yle dile getirmi┼čtir.

Hazret-i N├╗hÔÇÖun, o kadar zahmetle in┼ča etti─či gemiyle ├Âz o─člunu kurtaramam─▒┼č olmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda teslimiyetle boyun e─či┼či, meden├« bir insan─▒n hukukun ├ódilce tatbiki kar┼č─▒s─▒nda g├Âstermesi gereken tavra g├╝zel bir misaldir. Ne yaz─▒k ki g├╝n├╝m├╝zde d├╝nyan─▒n en ileri (!) devletlerinin ├žok standartl─▒ hukuk anlay─▒┼člar─▒, bundan binlerce y─▒l gerisinden ├žok daha gayri meden├« bir anlay─▒┼ča sahiptir.

Peygamber k─▒ssalar─▒ ├╝zerinde inceden inceye tefekk├╝r edilecek olursa pek ├žok medeniyet umdesini g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. Sadece ├Âzet olarak zikredecek olursak; Hazret-i ─░brahimÔÇÖde tecell├« eden hilim ve teenn├« prensibinden bahsetmek uygun olur. PeygamberimizÔÇÖin b├╝y├╝k dedesi Hazret-i ─░brahim, kendisine ├«man etmemekte direnen kavmini kendi h├óllerine terk ederek hicret etmeyi tercih etmi┼čtir. Ayn─▒ s├╝nneti benimseyen Peygamber Efendimiz gibi o da, kavminin hel├ókini istememi┼č, fedak├órl─▒─č─▒ kendisi yapm─▒┼čt─▒r. Hi├ž ┼č├╝phesiz OÔÇÖnun hareketi, ┼čirki ho┼č g├Ârmek de─čil, kavminin zaman i├žinde gittikleri yolun sonunu g├Ârerek ders almalar─▒ ve ─▒slah olmalar─▒ i├žin m├╝hlet verme prensibinin bir tezah├╝r├╝d├╝r. Bu m├ón├óda olmak ├╝zere ho┼čg├Âr├╝ ve sab─▒r, adalet prensibinin tamamlay─▒c─▒s─▒ bir medeniyet prensibidir.

Hazret-i ─░brahimÔÇÖin o─čullar─▒ Hazret-i ─░smail ve Hazret-i ─░shakÔÇÖ─▒n, babalar─▒na s├ód─▒k bir hayr├╝lhalef olmalar─▒ da m├╝him bir medeniyet umdesidir. ├ç├╝nk├╝ medeniyetin en ├Ânemli ┼čart─▒ e─čitim; e─čitimin birinci ┼čart─▒ da ├╝stada ba─čl─▒l─▒kt─▒r. Madd├« ilimlerde de evvelkilerin kazan─▒m ve birikimlerinin gelecek nesle aktar─▒lmas─▒ metodu uygulan─▒r.

Hazret-i Y├╗suf k─▒ssas─▒ ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir medeniyet dersidir. Her ┼čeyden ├Ânce Hazret-i Y├╗suf, kendi kan─▒ndan veya inanc─▒ndan biri olmamas─▒na ra─čmen efendisi AzizÔÇÖe ihanet etmekten ka├ž─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu hareket tarz─▒, meden├« insan─▒n ba┼čkalar─▒yla m├╝nasebetlerinde mutlaka g├╝venilir ve s├ód─▒k olmas─▒ gerekti─čini anlat─▒r. Meden├« insan─▒n prensipleri mutlakt─▒r; ki┼čilere g├Âre de─či┼čmez. Kiminle olursa olsun, aradaki hak ve hukuku g├Âzetmeye dikkat eder.

Hazret-i Y├╗sufÔÇÖun, ihanete davet edildi─či vakit; ÔÇťZindan bana daha sevimlidir.ÔÇŁ diyerek reddetmesi de ├╝zerinde durulmas─▒ gereken bir ba┼čka medeniyet dersidir. ┼×ehir hayat─▒ m├ón├ós─▒nda medeniyet, yerine g├Âre k─▒r hayat─▒ndan daha zor imtihanlarla doludur. Bu imtihanlara sabretmek bazen vah┼č├« hayvanlarla bo─ču┼čmaktan daha g├╝├žt├╝r. Ancak Hazret-i Y├╗suf, bu zorlu imtihan─▒ vermi┼č, ├╝stelik sonunda zindandan saraya, hem de vezir olarak d├Ânm├╝┼čt├╝r.

Hi├ž ┼č├╝phesiz Hazret-i Y├╗sufÔÇÖun toplum idarecisi olarak hizmetleri de ├Ânemli medeniyet dersleri ihtiva eder. All├óhÔÇÖ─▒n bah┼četti─či bir ilimle gelecek fel├óketi tespit etmesi, ileri g├Âr├╝┼čl├╝l├╝kle dar g├╝nlere haz─▒rl─▒k yapmas─▒; k├ómil insan─▒n; medeniyetin madd├« ve├žhesine de h├ókim oldu─čunu g├Âstermektedir.

Hazret-i Y├╗sufÔÇÖun karde┼člerine kar┼č─▒ af ve ihsan─▒ da; t─▒pk─▒ Fahr-i K├óinat EfendimizÔÇÖin MekkeÔÇÖnin fethinden sonra Kurey┼čÔÇÖe kar┼č─▒ yapt─▒─č─▒ g├╝zel muamele gibi; medeniyetler ├╝st├╝ bir fazilet ├Ârne─čidir.

Peygamberlerin hemen hepsinin ┼čehirlere g├Ânderilmi┼č olmas─▒,2 KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin insan─▒ meden├« bir varl─▒k olarak g├Ârd├╝─č├╝n├╝n m├╝him bir i┼čaretidir. Hem peygamberler medeniyetle ortaya ├ž─▒kan hastal─▒klar─▒ tedavi eden hekimler gibidir.

─░┼čte bu sebeple olsa gerek, Hazret-i Musa, kavminin tutuldu─ču medeniyet hastal─▒klar─▒ndan kurtulmas─▒ i├žin, onlar─▒ M─▒s─▒rÔÇÖdan ├ž─▒karm─▒┼čt─▒. Nitekim kendisi de daha ├Ânce elinden ├ž─▒kan bir kaza vesilesiyle M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ terk edip, Hazret-i ┼×uaybÔÇÖ─▒n terbiye ve himmeti alt─▒na girmi┼čti.

Medeniyetler, il├óh├« adalet ve merhametin be┼čer d├╝nyas─▒nda en y├╝ksek ┼čekilde tecell├« etmesi i├žin, il├óh├« bir rehberlikle kurulan m├╝esseseler ve prensipler ├╝zerinde y├╝kselir. Ancak medeniyetin sa─člad─▒─č─▒ madd├« g├╝├ž ve konfor artt─▒k├ža, insanlar bu il├óh├« arma─čana kar┼č─▒ nank├Ârle┼čir ve prensiplerine s├ód─▒k kalmaz olurlar. Bundan sonra medeniyet, mikroplara yuva olmu┼č bir b├╝nyeye benzeyerek, ├ževresine de hastal─▒k sa├žar.

Hazret-i Musa, il├óh├« bir emirle kavmini bu hastal─▒kl─▒ cemiyetten ├ž─▒kar─▒p, yepyeni bir medeniyet kuracaklar─▒ diyara do─čru g├Ât├╝r├╝r. Onun bu hareketi, meden├« insan─▒n icap ederse zihinlerini temizleyemedi─či bir toplulu─ču terk edip ├ž─▒kmas─▒, yepyeni bir toplum kurmas─▒ gerekti─čine bir i┼čarettir. Nitekim Peygamberimiz de muhacirlerle birlikte ayn─▒ ┼čekilde hareket etmi┼čtir.

Her medeniyet gibi, Hazret-i D├óvud ve Hazret-i S├╝leyman gibi sultan peygamberlerin kurdu─ču medeniyet de bir g├╝n olup s├ófiyetini ve ├Âz├╝n├╝ yitirmi┼čtir. il├óh├« kanunu keyfine g├Âre e─čip b├╝kenleri samimiyete davet eden, Hazret-i Zekeriyya ve Hazret-i Yahya gibi peygamberleri ┼čehid edecek kadar ileri giden bu kavme son olarak g├Ânderilen Hazret-i ─░sa ise, onlara son derece zor gelecek birtak─▒m de─či┼čiklikler getirmi┼čtir. Dinin ├Âz├╝n├╝ kaybetmi┼č, sadece ┼čekli bir gelenek h├óline getirmi┼č olan kavim, onun getirdi─či nesih ve yenilikleri asla kabul etmemi┼člerdir.

Hazret-i ─░saÔÇÖn─▒n hayat─▒, medeniyetin k├Âr├╝ k├Âr├╝ne ba─čl─▒ kal─▒nacak ┼čekl├« kurallarla de─čil, o kurallarla hayata ge├žirilecek olan r├╗ha g├Ân├╝lden inanmakla olan ilgisini vurgulamaktad─▒r. ─░┼čte g├╝n├╝m├╝zde insanl─▒k ├Âncelikle bu inanc─▒ ve r├╗hu kaybetmi┼čtir.

B├╝t├╝n peygamberlerin hayat─▒n─▒n ├Âz├╝ ve ├Âzeti yerinde olan PeygamberimizÔÇÖin hayat─▒; medeniyetin niha├« amac─▒ olan zay─▒flara merhamet prensibini ├Âne ├ž─▒kar─▒r. Esir ve k├Âleleri ├Âzg├╝rle┼čtirmek, hayvanlara bile eziyet etmemek, kad─▒nlara hor muamele etmekten vazge├žmek, halk─▒n yoksul kesimine ┼čefkat kanatlar─▒n─▒ germek…

Esasen medeniyeti vah┼četten ├╝st├╝n yapan; zay─▒flar─▒n g├╝├žl├╝lerin g├╝c├╝nden istifade ederek emniyet ve rahat i├žinde olmalar─▒ de─čil midir?

Bug├╝n insanl─▒k madd├« geli┼čmeler neticesinde ├žok b├╝y├╝k bir g├╝ce sahip olmakla birlikte medeniyetin asl─▒ olan adalet ve merhamet gibi m├ónev├« de─čerlere inanc─▒n─▒ yitirmi┼čtir.

├ťnl├╝ d├╝┼č├╝n├╝r BergsonÔÇÖun dedi─či gibi; ÔÇťG├╝n├╝m├╝zde teknik imk├ónlar insan─▒n bedenini b├╝y├╝tm├╝┼čt├╝r; ancak r├╗hun geli┼čmesi tam tersine gerilemi┼čtir. ─░┼čte bu sebeptendir ki insanl─▒k dev├ós├ó bedenini y├Ânetecek ruhtan mahrum kalm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ

Ger├žekten de kendilerine modern diyen insanlar bug├╝n; telefon, televizyon, internet gibi ├žok uzaklar─▒ duyan kulaklara sahiptir ama kom┼čusunun a├žl─▒ktan inlemesini duymamaktad─▒r. Geli┼čen ula┼č─▒m vas─▒talar─▒yla ├žok h─▒zl─▒ ko┼čan ayaklara sahiptir ama akrabas─▒n─▒n yard─▒m─▒na ko┼čmamaktad─▒r. ─░┼č makineleri, vin├žler gibi ├žok g├╝├žl├╝ ellere sahiptir ama yoksula uzatacak eli yoktur.

├ç├╝nk├╝ insanl─▒k ruhsuz bir robota; hatt├ó bir canavar robota d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Bunun sebebi ise, insanl─▒─ča medeniyet dersleri veren peygamberlerin ve mesajlar─▒n─▒n unutulmu┼č olmas─▒d─▒r.

B├╝t├╝n il├óh├« kitaplar─▒ tasdik eden, onlar─▒n ├Âz├╝n├╝ ta┼č─▒yan KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim ve b├╝t├╝n peygamberlerin en b├╝y├╝─č├╝ olan Hazret-i Peygamber EfendimizÔÇÖin s├╝nneti, insanl─▒─ča en g├╝zel ┬źfaziletler medeniyeti┬╗ni in┼ča etmekte yeg├óne rehberlerdir.

1 Bu y├Ândeki g├Âr├╝┼člerini dile getirenlerin ba┼č─▒nda gelen RousseauÔÇÖya bir okuru: ÔÇť─░nsan sizin kitaplar─▒n─▒z─▒ okuyunca d├Ârt ayak ├╝zerinde y├╝r├╝yesi geliyor.ÔÇŁ demi┼čti.

2 ÔÇťSenden ├Ânce g├Ânderdi─čimiz peygamberler de ba┼čka de─čil, ancak ┼čehirlerde oturanlardan vahye mazhar etti─čimiz birtak─▒m erkeklerdi.ÔÇŁ (Y├╗suf, 109)