Adlar─▒ Gibi Hasletler de Unutuluyor mu? M├ťR├ťVVETS─░Z KULLUK OLMAZ

Mustafa K├ť├ç├ťKA┼×CI
tali@yuzaki.com

Vefası, sadâkati, tevazuu, cesareti ve kanaatiyle tam bir İstanbul beyefendisi olan Mehmed Âkif;

┼×eh├ómet d├«ni, gayret d├«ni ancak M├╝sl├╝manl─▒kt─▒r

diyor. ┼×eh├ómet nedir? Yine ├ékif, Seyfi Baba adl─▒ ┼čiirini:

Ya hamiyyetsiz olayd─▒m, ya param olsa idi!

diye bitirir. Hamiyet ne demektir?

Baz─▒ hasletler ├žekiliyor d├╝nyam─▒zdan. Son temsilcileriyle beraber incelikler, g├╝zellikler kaybolmaya y├╝z tutuyor. Kaybolu┼člar─▒n─▒n i┼čareti, kendilerine del├ólet eden kelimelerin kaybedilmesi oluyor. S├Âzl├╝kler ┬źeskimi┼č┬╗ levhas─▒ dikiveriyorlar o kelimelerin ba┼č─▒na, haz─▒r betondan birer mezar ta┼č─▒ gibi.

├ç├╝nk├╝ her ┼čeyin ba┼č─▒ olan s├Âz, bu ├žekilip gitmede de en son durak oluyor. Ya┼čamad─▒─č─▒m─▒z, bilmedi─čimiz, tan─▒mad─▒─č─▒m─▒z hasletlerin etiketlerini de zihnimizde ta┼č─▒may─▒ y├╝ks├╝n├╝yoruz. B├Âyle azal─▒yor, b├Âyle zay─▒fl─▒yoruz.

Dergimizin 21. say─▒s─▒nda ┬źAh M├╝r├╝vvet!┬╗ adl─▒ temsil├« bir hik├óyemiz yay─▒mlanm─▒┼čt─▒. Hik├óyede cemiyeti temsil eden M├╝r├╝vvet Apartman─▒ÔÇÖn─▒n, sakinlerinin ihmali neticesinde y─▒k─▒lmaya mahk├╗m olu┼ču i┼členiyordu. Apartman i├žin se├žti─čimiz isim ├╝zerinde sorulara muhatap olmu┼č veya dolayl─▒ ┼čekilde duymu┼čtum.

M├╝r├╝vvet de ne demekti?

Anla┼č─▒l─▒yordu ki m├╝r├╝vvet kelimesi de d├╝nyam─▒zdan ├žekilip giden, l├╝gatlerde ba┼č─▒na ┬źeskimi┼č┬╗ yaftas─▒ yap─▒┼čt─▒r─▒lan kelimeler aras─▒na eklenmi┼čti. Geriye bir kad─▒n ad─▒, bir de ┬źevl├ód─▒n─▒n m├╝r├╝vvetini g├Ârmek┬╗ deyimi kalm─▒┼čt─▒. Bu deyimden dolay─▒, m├╝r├╝vveti ┬źevlilik┬╗ m├ón├ós─▒nda zannedenler de ├ž─▒km─▒┼čt─▒.

M├╝r├╝vveti tek kelimeyle kar┼č─▒lamak ├žok zor; insaniyet, adaml─▒k, mertlik, erlik, c├Âmertlik, iyilik… gibi pek ├žok hasleti hep birden ifade ediyor m├╝r├╝vvet.

G├╝nl├╝k hayatta insanlar hakk─▒nda ┼č├Âyle h├╝k├╝mler duyar─▒z: ÔÇťFil├ón dindar, namaz─▒nda-abdestinde biri ama insanlarla ge├žimi hi├ž iyi de─čil!ÔÇŁ

Baz─▒ ki┼čiler hakk─▒nda ise; ÔÇťFil├ón ki┼činin pek ibadetle, namazla-niyazla al├ókas─▒ yok, fakat adam ├žok insaniyetli…ÔÇŁ denildi─či ├žok├ža v├ók├«dir. H├ólbuki arzu edilen iki h├ólin bir arada bulunmas─▒d─▒r.

─░┼čte m├╝r├╝vvet, dinin zarafetle, nezaketle, rikkatle k─▒saca g├╝zel ahl├ókla, cemiyetin h├╝sn├╝kabul g├Âsterdi─či ├Âl├ž├╝lerle b├╝t├╝nle┼čmesidir. Din├« vecibelerini titizlikle yerine getirdi─či h├ólde, cehenneme girse donduracak so─čukluktaki kaba sofuluk ├Ân├╝ndeki engeldir.

D├óv├╗d-i T├ó├«, hizmetini g├Âren ┼čahsa y├╝kl├╝ce bir miktar vermesini yad─▒rgayanlara: ÔÇťM├╝r├╝vvetsiz ibadet olmaz.ÔÇŁ demi┼čtir.

M├╝r├╝vvetsizlik, ibadetin yani All├óhÔÇÖa kullu─čun da kemalini engeller. ├éyetlerde, hadislerde Hak ile halk aras─▒nda bu m├╝nasebet hep kurulmaz m─▒? ┬źMerhamet ediniz ki merhamet bulas─▒n─▒z.┬╗ ┬źSizden biriniz kendisi i├žin istedi─čini karde┼či i├žin de istemedik├že m├╝ÔÇÖmin olamaz.┬╗ ┬źAncak g├╝zel ahl├ók─▒ tamamlamak ├╝zere g├Ânderildim.┬╗ gibi had├«s-i ┼čerifler hep bu hususu vurgular.

Yine hasedin, ate┼čin odunu yakt─▒─č─▒ gibi hasenat─▒ yok etti─či ger├že─či de, mu├ómel├óta, insan├« ili┼čkilere ait durumlar ve ibadetleri de etkilemektedir. Bu sebeple Manast─▒rl─▒ RifÔÇÖat kalbi yakan yaman bir k─▒v─▒lc─▒m olan haset ate┼čini, m├╝r├╝vvet suyuyla s├Ând├╝rmeye ├ža─č─▒r─▒r:

Nâr-ı hasedi âb-ı mürüvvetle et itfâ,
Kim n├ór-─▒ hased kalbi yakar ├Âzge ┼čererdir.

├ľte yandan ┬źm├╝r├╝vvetsiz ibadet olmaz┬╗ s├Âz├╝n├╝, ┬źibadetsiz de m├╝r├╝vvet olmaz┬╗ diye tamamlamak l├óz─▒md─▒r. Zira ┬źkalp temizli─či┬╗, ┬źinsan sevgisi┬╗ iddialar─▒yla, All├óhÔÇÖa kullu─ču bir tarafa b─▒rakmak da insanl─▒k haysiyetine s─▒─čmaz. ├ékif, duygular─▒ nefs-i emm├óre hizas─▒nda seyreden fakat kendilerini s├╗f├« g├Âsteren s├Âzde edebiyat├ž─▒ tak─▒m─▒na ┼č├Âyle ├žatar:

(ÔÇŽ)

─░├žilir, t├╝rl├╝ ┼čen├óÔÇÖatler olur, b├«-perv├ó;
H├óf─▒zÔÇÖ─▒n ortada d├«v├ón─▒ kit├ób├╝ÔÇÖl-fetv├ó!
┬źG├Ân├╝l incitme de keyfin neyi isterse becer!┬╗
Uref├ó mesle─či; aÔÇÖl├ó, hem ucuz, hem de ┼čeker!

M├╝r├╝vvetsizlik basit bir kusur de─čildir. Din├« ilimler sahas─▒nda ona gayet y├╝ksek bir mevki tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Hadis ilminde r├óv├« ara┼čt─▒rmalar─▒nda ki┼činin adaleti, din├« vazifeleri yerine getiri┼či kadar, be┼čer├« m├╝nasebetlerinde, g├╝nl├╝k ya┼čant─▒s─▒nda sergiledi─či tav─▒rlar─▒n ├Âl├ž├╝l├╝l├╝─č├╝, insaniyeti, iyilikseverli─či demek olan m├╝r├╝vvetine de bak─▒l─▒r.

F─▒k─▒h ilminde de buna paralel olarak, m├╝r├╝vvetsiz ki┼čilerin ┼čahadetlerinin kabul edilmemesi esas─▒ getirilmi┼čtir.

M├╝r├╝vvet, insan─▒n mecburiyetlerinin ├Âtesinde bir ufuktur. Her ki┼činin de─čil, er ki┼činin k├ór─▒d─▒r. Hazret-i Ali, m├╝r├╝vveti nelerin olu┼čturdu─čunu m├╝zakere eden bir toplulu─ča rastlam─▒┼č ve onlara, Cuma hutbelerinden ├ó┼čin├ós─▒ oldu─čumuz; Nahl S├╗resiÔÇÖnin 90. ├óyetini okumu┼č:

ÔÇťAllah, adaleti ve ihsan─▒ emrederÔÇŽÔÇŁ

Adalet, yap─▒lmas─▒ gerekli olan k─▒sm─▒; ihsan ise ki┼činin m├╝r├╝vvetinden kopan─▒, insaniyetinin gere─čini ifade eder diye a├ž─▒klam─▒┼č.

Masumu korumak zaten gereklidir. Fakat kabahatliyi affetmek; i┼čte o m├╝r├╝vvettir.

Zek├ót─▒ vermek, borcu ├Âdemek zaten vazifedir. Ama g├Ân├╝lden ├ž─▒kard─▒─č─▒ gibi rahatl─▒kla, keseden de maddiyat─▒ ├ž─▒kar─▒p verivermek herkese, i┼čte odur m├╝r├╝vvet.

Hani; ┬ź─░nsanl─▒k bizde kals─▒n!┬╗ dedirten haslet, i┼čte m├╝r├╝vvet odur. M├╝r├╝vvet-mend olanlardan, m├╝r├╝vvet ehlinden, en peri┼čan h├óle d├╝┼čm├╝┼č insanlar bile ├žekinmezler. ┼×air Adl├«, bir su├žluluk h├óli i├žinde, m├╝r├╝vvetin Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe ait oldu─čunu il├ón ederek arz─▒h├ól ediyor derdini:

Kimim var hazretinden gayri arz eyleyim hâlim,
Yüce zâtına âiddir mürüvvet, yâ Rasûlâllah!

Ger├žekten naÔÇÖtlarda Seyyid-i K├óinat Efendimiz, menba-─▒ m├╝r├╝vvet, m├╝r├╝vvet k├ón─▒, maÔÇÖdin-i lutf u m├╝r├╝vvet, ser-ri┼čte-i m├╝r├╝vvet vb. s─▒fatlarla vasfedilmi┼čtir.

Peygamber EfendimizÔÇÖin d├╝┼čmanlar─▒n─▒ affetmesi, c├Âmertli─či, yi─čitli─či, mertli─či, her zaman di─čerk├óml─▒k i├žinde ├╝mmetini d├╝┼č├╝nmesiÔÇŽ en hakik├« s├╗rette OÔÇÖnu m├╝r├╝vvetin kayna─č─▒ vasf─▒na eri┼čtiriyordu.

Ahmed Yesev├« Hazretleri ise o sade ifadesiyle m├╝r├╝vvetin iyilikseverlik m├ón├ós─▒n─▒ ├Âne ├ž─▒kararak seslenir:

Garip ile yetîme mürüvvetli Muhammed

Peygamberli─činin gayesini, ahl├ók─▒ tamamlamak olarak vasfeden Hazret-i PeygamberÔÇÖin s├╝nnetidir m├╝r├╝vvet… ve H├óf─▒zÔÇÖ─▒n dedi─či gibi iki d├╝nyada huzurun yolu:

Kâfî iki haslet, iki dünyâda huzûra:
Y├ór├óna m├╝r├╝vvet ile d├╝┼čm├óna m├╝d├ór├ó! (Trc. T├ól├«)

Bu sebeple, h├óf─▒zalar─▒m─▒z─▒ tazelemek zorunday─▒z. Kelime haznemizi geli┼čtirmeliyiz. E┼čanlaml─▒ sand─▒─č─▒m─▒z kelimeler aras─▒ndaki ince farkl─▒l─▒klar─▒ hissederken o inceliklerin hayat─▒m─▒za, cemiyetimize, karakterimize nas─▒l yans─▒d─▒─č─▒na da ┼čahit olaca─č─▒z. O zaman yeniden zenginle┼čecek, yeniden kuvvetlenmeye ba┼člayaca─č─▒z.

Ecdad─▒m─▒z bu m├╝r├╝vveti bekliyor bizden…