Y├╝zak─▒ D├Ârd├╝nc├╝ Y─▒l─▒na Girdi. BAHARIN HABERC─░S─░

Mustafa K├ť├ç├ťKA┼×CI

tali@yuzaki.com

Buyurun bir bilmeceyle ba┼člayal─▒m yaz─▒m─▒za:

Ol nedir kim ├╝├ž bir├óder her zaman,
Birbiri ard─▒nca olmu┼čtur revan?

Yılda bir kerre gelirler âleme,
Makdemiyle kesb-i feyz eyler cihan…

Kimseler g├Ârm├╝┼č de─čildir y├╝zlerin,
İsmi vardır, cismi ammâ ki nihan!..

Birisi oldu havâya münkalib,
Birisi ├ób i├žre tuttu ├ó┼čiyan!..

G├Ârd├╝ bulmu┼č her birisi yerlerin,
Biri dahi eyledi hâki mekân.

Serleri ├╝├ž, p├ólar─▒ be┼č anlar─▒n,
K─▒l tefekk├╝r, eyledim sana beyan!..

F─▒tnat Han─▒mÔÇÖ─▒n bu me┼čhur l├╝gazinde, yani manzum bilmecesinde gizlenen cevap cemredir. Bahar─▒n m├╝jdecisi, tabiat─▒ dirili┼če ─▒s─▒nd─▒ran bu ├╝├ž karde┼č, ├ólemin temel d├Ârt unsurundan biri olan ate┼čtendir. D├╝┼čt├╝kleri ┬źyerler┬╗ de di─čer ├╝├ž unsur olan hava, su ve toprakt─▒r. B├Âylece ├óleme s─▒cakl─▒k h├ókim olmaya ba┼člar. Zira kadim hikmet tasavvuruna g├Âre ├ólemde ne varsa hepsi bu d├Ârt unsura/elemente/yap─▒ta┼č─▒na dayan─▒r.

Biraz meteoroloji, biraz ilm-i n├╝cum kokan bu kadim takvimde d├╝┼čt├╝─č├╝nden bahsolunan ┬źcemre,┬╗ Arap├ža as─▒ll─▒ kelimelerimizdendir. Cemre, kor ate┼č, ├žak─▒l ta┼č─▒ gibi m├ón├ólara gelir.

Cemre, hac ibadeti i├žinde ┼čeytan ta┼člama dedi─čimiz vazifelerin yerine getirildi─či yerlerin ve ta┼člamada at─▒lan ta┼člar─▒n da ad─▒d─▒r. Halk─▒m─▒z─▒n b├╝y├╝k ┼čeytan, orta ┼čeytan, k├╝├ž├╝k ┼čeytan dedi─či, (bug├╝n duvara ├ževrilen) dikili ta┼člara, akabe cemresi, orta cemre ve k├╝├ž├╝k cemre denilir. Mal├╗m oldu─ču ├╝zere ┼čeytan, imtihan gere─či o─člunu kesmek ├╝zere yola ├ž─▒kan Hazret-i ─░brahimÔÇÖin i├žine bir ate┼č d├╝┼č├╝rmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č, Hazret-i ─░brahim de ┼čeytan─▒ bu mevkilerde ta┼člarla kovalam─▒┼č, i├žindeki teredd├╝tleri atm─▒┼čt─▒r.

Cemre, baz─▒ had├«s-i ┼čeriflerde de kor ate┼č m├ón├ós─▒yla yer al─▒r. ├ľfkenin, insan─▒n kalbine d├╝┼čen bir kor ate┼č oldu─čunu haber veren Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, ├Âfkelenen ki┼činin boyun damarlar─▒n─▒n ┼či┼čip, g├Âzlerinin k─▒zarmas─▒n─▒ da bunu destekler mahiyette zikreder. E─čer ├žaresine bak─▒lmaz, ├Âfkeyle kalk─▒l─▒rsa, y├╝z k─▒zartacak i┼čler yapm─▒┼č olarak zararla oturakal─▒r insan. Efendimiz ├žare olarak, ├Âfkelenen kimsenin ayakta ise oturmas─▒n─▒, oturuyorsa i├žindeki o ate┼či topra─ča aktarmas─▒n─▒ yahut abdest ile s├Ând├╝rmesini tavsiye buyuruyorlar.

Gazab─▒yla, cel├óllenmesiyle me┼čhur olan Hazret-i Musa -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n hayat─▒nda cemre, yani kor par├žalar─▒ m├╝him rol oynarlar. Biri bir bebekken FiravunÔÇÖun imtihan─▒nda a─čz─▒na g├Ât├╝rd├╝─č├╝ kor par├žas─▒, di─čeri Medyen d├Ân├╝┼č├╝ ilk vahye mazhar olaca─č─▒ T├╗rÔÇÖa yakla┼č─▒rken g├Ârd├╝─č├╝ ve ailesine; ÔÇťBelki bir kor getiririm!ÔÇŁ diyerek ko┼čtu─ču ate┼č… Hayat─▒nda, isminde hep su ile ha┼č─▒r ne┼čir olan Hazret-i Musa, belki de Hazret-i Ahmed bahar─▒n─▒n m├╝jdecisi olarak suya d├╝┼čm├╝┼č bir cemredir! Hakikaten Efendimiz, kelime anlam─▒ ilkbahar olan ┬źReb├«ulevvel┬╗ ay─▒nda ve hesaplara g├Âre bir Nisan ay─▒nda cihan─▒ te┼črif etmi┼člerdir:

Ne nasipli bir bahardır, o güzel Rebîulevvel!

Cemre, Araplarda erkek ve kad─▒n ismi olarak da kullan─▒lm─▒┼č. Fakat isimlerin g├╝zel, m├╝spet, hay─▒rl─▒ m├ón├ó ifade edenlerini seven EfendimizÔÇÖin, neticede yak─▒c─▒ olan bu cemre ismine mesafeli durdu─čuna dair rivayet vard─▒r.

─░lki 20 ┼×ubatÔÇÖta havaya, ikincisi 27 ┼×ubatÔÇÖta suya, ├╝├ž├╝nc├╝ ve sonuncusu 6 MartÔÇÖta topra─ča d├╝┼čen cemreler edebiyat├ž─▒lara, ┼čairlere ilham kayna─č─▒ olmu┼čtur. ┼×it├óiyelerde, bahariyelerde, kas├«delerin nesib b├Âl├╝mlerinde yer yer ele al─▒nm─▒┼člard─▒r. Ayr─▒ca te┼čbih vadisinde bu m├╝cerret kor par├žalar─▒ ├že┼čitli hayallerle g├Ânle, hayata d├╝┼č├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Mesel├ó S├óbit sevgi cemresi kalplere d├╝┼čs├╝n ister:

D├╝┼čs├╝n kul├╗ba cemre-i mihr ├╝ mahabbeti,
Bu vakt-i p├╝r-saf├óda bu h├óhi┼č sav├ób olur.

Fakat cemrenin s─▒cakl─▒─č─▒ son d├Ânem ┼čiirine daha ├žok yay─▒lm─▒┼č gibidir. Mesel├ó ├érif Nihat ASYA, Kadir Gecesi tasvirinde yer verir cemreye. Z├óhiri ve b├ót─▒n─▒ ─▒s─▒tan, ─▒l─▒tan bu geceye m├ónev├« bir cemre d├╝┼čm├╝┼čt├╝r ├ódeta:

D─▒┼člar gibi i├žler de ─▒l─▒k, cemre kadar…

Elaz─▒─čl─▒ ┼čairlerimizden Hadi ├ľNAL ise cemrenin k─▒┼č ba─č─▒na d├╝┼č├╝p bahara ├ževirmesini ┬źbir imdat eli┬╗ olarak insana ta┼č─▒r. ─░nsanl─▒─č─▒ dertlilerin ba─č─▒na s─▒ms─▒cak, g├╝len bak─▒┼člarla bir cemre gibi konmaya davet eder:

Y├ókut yap g├Âvdeyi, dallar─▒ g├╝m├╝┼č,
Eksilmesin hi├ž g├Âzlerden g├╝l├╝┼č,
Dertlinin ba─č─▒na cemre olup d├╝┼č;
Yaralar bir ba┼čka sar─▒lamaz ki!

Y├╝zak─▒ mektebinde yeti┼čen ┼čair Hano─člu (Abd├╝laziz DUMAN) i├žin, ├Âmr├╝n├╝n hazan─▒ndan, ├Âzlerin ├Âzlerine, bahara eri┼čin habercisi, cemresi; der├╗nunun h├ór─▒nda, kalbinin s─▒cakl─▒─č─▒nda sevdas─▒n─▒ pi┼čirmesi olmu┼čtur. G├Ânl├╝n bahar─▒ i├žin a┼čk cemresinin g├Ânle d├╝┼čmesi gerektir:

Hano─člu der ├Âmr├╝m├╝n hazanl─▒ bahar─▒nda,
Pi┼čirmi┼čim sevd├óm─▒ der├╗numun h├ór─▒nda,
Hayata b├Âyle erdim, ├Âl├╝m├╝n civar─▒nda,
Erdim bu cemre ile ├Âzlerin ├Âzlerine…

Cemre mazmununa ┼čiirlerinde en ├žok yer veren ise Y├╝zak─▒ ┼čairlerinden Mahmut TOPBA┼×LIÔÇÖd─▒r. Y├╝re─čine d├Ârd├╝nc├╝ bir cemre bekler G├╝nbeyli:

Y├╝re─če d├Ârd├╝nc├╝ cemre d├╝┼č├╝nce,
Rahmet olan her damlaya s─▒─čar─▒m.
Vuslat deryas─▒nda a┼čkla pi┼čince,
Bir ┼čeb-i ar├╗sta yine do─čar─▒m,
Y├╝re─če d├Ârd├╝nc├╝ cemre d├╝┼č├╝nce…

A┼čk ile pi┼čiren bu cemreyi g├Ân├╝lde misafir etmenin bedeli yanmaya sabretmektir, sabretmek bir tarafa umursamaz bile ┼čair:

Cemre beni nas─▒l yakar bilirim,
Bilirim bah├žede k─▒r─▒k camlar─▒…
G├╝l i├žin kan-revan olup gelirim,
K─▒┼čtan ├ž─▒kart─▒r─▒m insicamlar─▒,
Y├╝re─če d├Ârd├╝nc├╝ cemre d├╝┼č├╝nce…
(…)
Can evim yanarken hi├ž umursamam,
Sevda sepkenleri ─▒slat─▒r can─▒,
Y├╝re─če d├Ârd├╝nc├╝ cemre d├╝┼č├╝nce…

Bir y├ód-─▒ cemil i├žinde y├╝zlerden yay─▒lan ve sohbeti ─▒s─▒tan samim├« s─▒cakl─▒k cemre ile ┼čifrelenir:

Soylu ├žehrelerden s├╝z├╝len cemre,
Dillerde menevi┼č dualar vard─▒.

H├╝zn├╝, ne┼če; g├Âzya┼č─▒n─▒, ferahlama izleyecektir. Rahmet g├Âzya┼člar─▒ bu bahar─▒, bu sevin├žli g├╝nleri m├╝jdeleyen bir cemredir:

Kalplerde ya┼čayan ayr─▒ bir d├╝nya,
Sessizce d├Âk├╝len g├Âzya┼č─▒, rahmet…
Susuz g├╝nlerime bereket olan,
Bu ya─č─▒┼č, ilk yaza cemredir elbet…

Bunun belki de tam tersi, ├óh u z├ór─▒n izledi─či yersiz, ta┼čk─▒n sevin├žlerdir ki vakitsiz cemrelere benzetir G├╝nbeyli onlar─▒:

G├Ânl├╝me tu─čyan olan vakitsiz cemrelerde,
┼×u garip ┼čark─▒larla b─▒├žaklan─▒r y─▒ld─▒zlar,

Vakitsiz cemrenin bir ba┼čka ┼čekli, ┬źyersiz cemre┬╗ mazmunu ┼čairlerimizden Olcay YAZICIÔÇÖda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Zaten ate┼č h├ólinde olan ├ž├Âle cemre d├╝┼č├╝rmek, yaraya tuz basmak, derde dert katmakt─▒r. Ama netice ├Âlmeden ├Âlme ┼čuuruna ermek olacaksa vars─▒n d├╝┼čs├╝n korlar, yans─▒n g├Ân├╝ller!..

K─▒rk y─▒l ne ge├žti elime?
Cemre d├╝┼č├╝rd├╝n ├ž├Âl├╝me…
A┼čk─▒n ┼čerh oldu ├Âl├╝me:
Zaman─▒ b├Âld├╝m H├╝d├óy├«,
├ľlmeden ├Âld├╝m H├╝d├óy├«!

Vakitsiz cemrenin z─▒tt─▒, vakti geldi─či h├ólde d├╝┼čmeyen cemredir. ┼×airlerimizden L├ótif MAHMAT, y├órinin gelmeyi┼činden cemreyi sorumlu tutmu┼č, g├╝nah─▒na girmi┼čtir. B├Âylece zarif bir ┼čekilde y├óre, bahar denmi┼č olur. Fakat k─▒┼čta de─čil de ├ž├Âlde oldu─čunu s├Âylemesi cemre hayaline ayk─▒r─▒ duruyor:

Dertli dolab─▒y─▒m Yunus EmreÔÇÖnin,
G├╝nah─▒na girdim y├╝z kez cemrenin,
├ç├Âle d├╝┼čm├╝┼č ┼ču ├ž─▒kas─▒ can senin;
Boynuna vebalim, geleceksen gel.

Seyr├« ise son nefes saadetini benzetir cemreye. O en b├╝y├╝k m├╝jdenin kime, kimlere d├╝┼čt├╝─č├╝, kimin ezel defterinde said yaz─▒ld─▒─č─▒ insano─člunca ├Ânceden bilinmez. O, HakkÔÇÖ─▒n iradesine ba─čl─▒ bir b├╝y├╝k nasiptir. Fakat ┼čairin ikaz─▒, nefsin bahar─▒ i├žin, kalbi, k─▒┼č ┼čartlar─▒na mahk├╗m etmemektir. Gerekli olan tam tersidir: Kalbin bahar─▒ i├žin nefsi k─▒┼č mektebine t├ób├« tutmak. Zira ├žekilen zahmetlerin rahmetle sar─▒laca─č─▒ g├╝nlere do─čru ak─▒p gitmektedir mevsimler:

Her zahmeti rahmetle saran g├╝nlere do─čru,
K├Âr nefse bah├ór u─čruna k─▒┼č kalbime d├╝┼čt├╝!..
En m├╝jdeli son cemre bilinmez, kime d├╝┼čt├╝?

Cemrenin k├Âklerine temas edip Y├╝zak─▒ ┼čairlerinin cemre te┼čbih ve istiarelerinde att─▒─č─▒m─▒z bu turdan sonra dergimizi bir cemreye, bir bahar m├╝jdesine benzetmenin yeri sizce de gelmedi mi?

Y├╝zak─▒, bu bahar d├Ârd├╝nc├╝ ya┼č─▒na girdi. 2005 y─▒l─▒n─▒n MartÔÇÖ─▒nda, edebiyatta g├╝r├╝l g├╝r├╝l bir bahar─▒n habercisi olarak edebiyat ├ólemine, okuyucusunun g├Ânl├╝ne bir muhabbet cemresi gibi d├╝┼čt├╝ Y├╝zak─▒.

Bu vesileyle Y├╝zak─▒ÔÇÖn─▒n do─čdu─ču bahara, bir tarih d├╝┼č├╝rmek arzusu da benim g├Ânl├╝me d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Mal├╗m oldu─ču ├╝zere, edebiyat─▒m─▒zda m├╝him h├ódiselere tarih d├╝┼č├╝rmek, o do─čum, vefat veya kurulu┼č h├ódisesini; s├Âz├╝n, harfin, rakam─▒n ve ┼čiirin t─▒ls─▒m─▒yla, tarihe s─▒rlamak ├ódeti vard─▒r. Do─črusu tarih d├╝┼č├╝rmek kolay de─čildir. Hem m├ón├óy─▒ hem rakam─▒ tutturacak aray─▒┼č bazen hayli yorucu olur. Fakat Y├╝zak─▒ i├žin tarih d├╝┼č├╝rmek hi├ž de zor olmad─▒. ├ç├╝nk├╝ ├ódeta tarihiyle do─čmu┼čtu Y├╝zak─▒!..

Yaz─▒m─▒za bu tarih gazeliyle son verelim. Cen├ób-─▒ Hak, dergimize nice y─▒llar T├╝rk k├╝lt├╝r ve edebiyat─▒na hizmet etme imk├ón─▒n─▒ bah┼čeylesin, niyaz─▒yla…

Seherde uykuyu savmak, fecirde y├╝z ak─▒d─▒r,
Bu nurlu noktaya varmak, seyirde y├╝z ak─▒d─▒r.

Bah├ór─▒ ba┼člatacak bir ├ži├žek a├ž─▒lmas─▒d─▒r;
Bu kardelen, ├žekilen zemherirde y├╝z ak─▒d─▒r.

Karakteriyle mükemmel ve târihiyle asil,
Ufuk nesillere rehber fikirde y├╝z ak─▒d─▒r!

A├ž─▒k ve sadra ┼čif├ó bir sanat ve ├Âzl├╝ lisan,
─░nan├žl─▒, g├╝├žl├╝ kalemler, nesirde y├╝z ak─▒d─▒r.

─░m├ólesiz ve zihafs─▒z aruz ve k├Âkl├╝ hece…
┬źK─▒r─▒k nesir┬╗lere kalm─▒┼č devirde y├╝z ak─▒d─▒r.

Demet demet derilir g├╝l, buket buket sunulur,
├ľzenli, tam ve m├╝kemmel ne┼čirde y├╝z ak─▒d─▒r.

┼×u kubbe duydu─ču hi├žbir sad├óy─▒ kaybetmez!
Kalan yar─▒nlara bir nam ve bir de y├╝z ak─▒d─▒r.

Edepli bir edebiyyat ve m├ónev├« heyecan…
├ťm├«dimiz bu emekler kabirde y├╝z ak─▒d─▒r.

D├╝┼č├╝nmeden iki kez s├Âylesen yeter, T├ól├«,
┬ź┼×iirde y├╝z ak─▒┬╗ t├órih: ┬ź┼×iirde Y├╝zak─▒┬╗d─▒r!

(1426=Mart 2005)