Yaz─▒k De─čil mi?

YAZAR : M.Ali E┼×MEL─░

Kelimeler balon gibi olmaya ba┼člad─▒─č─▒ g├╝nden beri i├žlerine neler ├╝flenmiyor ki!

─░htiya├ž kelimesine bak─▒n.

Ne var ne yok her ┼čey onun i├žine dolduruldu.

Hatt├ó israf bile. ─░sraf─▒n ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒ bile ihtiya├ž oldu.

Neticede, israf denen sefalet g├╝ndemlerden ├ž─▒kmaya, dikkat edilmemeye ba┼čland─▒. Hele onu bir hastal─▒k h├óline getirenler i├žin israf, hi├žbir tehlike hissi uyand─▒rm─▒yor.

┬źNe yapal─▒m, al─▒┼čkanl─▒k, tutku!┬╗ gibi sigara tiryakilerinin mazeretlerine benzer sebepleri her g├╝n duyabilirsiniz. Mazeret bir yana. Sigara paketlerinde ├Âl├╝m sinyali olarak konulan c├╝mlelerle tiryakiler alay ediyor.

Hayatla dalga ge├žecek kadar israf.

Yaz─▒k de─čil mi?

Ya israf─▒ hi├že sayan, ├╝stelik k├Âr├╝kleyen yay─▒nlar? Yaz─▒k de─čil mi?

Faruk N├ófizÔÇÖin m─▒sralar─▒nda;

Var kitaba, deftere ihtiyac─▒ ├žocu─čun;
K─▒z─▒n g├Âz├╝ pl├ójda, sinemada, romanda,
Kad─▒n da ┼čapka, tayy├Âr, mayo, iskarpin ister;
├éile reisinin g├Âzleri bo┼č sahanda!

┼čeklinde anlat─▒lan bir tabloda yer alanlara yaz─▒k de─čil mi?

Yar─▒┼člar─▒n moda h├óline geldi─či zaman─▒m─▒zda en b├╝y├╝k yar─▒┼č, israf ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒nda ya┼čan─▒yor. Bu il├ón edilmemi┼č yar─▒┼ča kat─▒lanlar─▒n hi├žbiri ikinci, ├╝├ž├╝nc├╝ olmuyor. Hepsi de at ba┼č─▒. Ayn─▒ ┼čairin buna itiraz─▒ ┼č├Âyle:

┼×├╝phesiz stadyom, anfi l├óz─▒md─▒r;
Lâkin elzem olan havagazımdır!
Milyonlar isrâfı, itirâzımdır;
Masrafta bir par├ža noksan bekleriz.
Ama nerde:
Art─▒yor her g├╝n g─▒d├ó narhile e┼čy├ó masraf─▒,
Aksi ┼čeytan, v├órid├ót─▒m d├óim├ó eksilmede!

┼×u as─▒rda bu as─▒rda ya┼čamak, ┼ču teknik bu teknolojik geli┼čmeler i├žinde olmak israfa ├žare de─čil. Bil├ókis bazen daha ba┼čka israflara da sebep olmakta:

Bir taraftan ger├ži ke┼čfiyy├ót her g├╝n art─▒yor,
Bir taraftan ├ódemo─člundan zek├ó eksilmede!
Bu kadar─▒na da yaz─▒k de─čil mi?

┼×u azal─▒r, bu azal─▒r, sonunda bir ihtimal tel├ófisi olur; ancak zek├ó azal─▒r, ak─▒l azal─▒r, g├Ân├╝l azal─▒r ise insanl─▒k ├óleminde bertaraf edilmesi zor garip s├╝r├╝ler t├╝remeye ba┼člar.

├éhirzamanda k├Ât├╝l├╝─č├╝n u─čruna iyili─čin feda edilmesi, zulm├╝n g├╝c├╝ne mazlumun kurban edilmesi, hep bundan.

Yaz─▒k de─čil mi?

├ťstelik rollerin ismi de─či┼čmekte. K├Ât├╝l├╝─če k├Ât├╝l├╝k denmiyor, il├ó├ž g├Âz├╝yle bak─▒l─▒yor. ─░yili─če iyilik denmiyor, mikrop deniyor. Tel├ókkiler bozuluyor. Neler ho┼č g├Âr├╝lecek neler g├Âr├╝lmeyecek birbirine kar─▒┼č─▒yor. ─░draklerin bundan daha beter israf─▒ olamaz. Yaz─▒k de─čil mi? D├╝┼č├╝nce ve ibret ayarlar─▒m─▒z─▒ d├╝zeltmeliyiz:

Gafletle bulunmaz yedi kat Ar┼čÔÇÖa asans├Âr,
Hep yanl─▒┼č─▒ ho┼č g├Ârme, biraz do─čruyu ho┼č g├Âr! [Seyr├«]

─░kinci m─▒sradan hareketle bir de ┼č├Âyle s├Âylemeli:
Vazge├ž de domuzdan, koyunun postunu ho┼č g├Âr,
Hep d├╝┼čman─▒ ho┼č g├Ârme, biraz dostunu ho┼č g├Âr!

Bir de ┼č├Âyle:

Dinsizlik az├ób─▒nda uyan d├«nini ho┼č g├Âr,
Hep k├ófiri ho┼č g├Ârme, biraz m├╝ÔÇÖmini ho┼č g├Âr!

Bir de ┼č├Âyle:

Bo┼č kelleyi ho┼č g├Ârme, mecalsiz dizi ho┼č g├Âr,
Hep g├╝├žl├╝y├╝ ho┼č g├Ârme, biraz ├ócizi ho┼č g├Âr!

Bir de ┼č├Âyle:

Hep sahteyi ho┼č g├Ârme biraz ger├že─či ho┼č g├Âr!

Bir de ┼č├Âyle:

M├╝srifli─či ho┼č g├Ârme, biraz ├Âl├že─či ho┼č g├Âr!

├ç├╝nk├╝ ├Âl├žekten ve ger├žekten kopunca maddenin ├Âtesinde nice m├ónev├« sefaletler toplumu harap ediyor. ├ékifÔÇÖin ┼ču beyti ne hazindir:

Ne kad─▒nlar, ne sef├ólet do─čuranlar g├Âr├╝r├╝z;
─░┼čte binlerce ├žocuk, hem baba sa─č, hem ├Âks├╝z!
Bu da bir israf. Hep de en b├╝y├╝k israf.
Yaz─▒k de─čil mi?

Me─čer dikkat etmeme─če ba┼člad─▒─č─▒m─▒z israf, ne boyutlara ula┼čabiliyor. Sonra ├ž─▒lg─▒nl─▒─ča d├Ân├╝┼č├╝yor.

Unutmamal─▒ ki;
Zaman israf─▒, ├ž├Âz├╝ms├╝z nedamet.
Ak─▒l israf─▒, ┼čuursuz esaret.
G├Ân├╝l israf─▒, muhabbeti ├Âld├╝ren den├óet.
─░lim israf─▒, semerlik cehalet.
Mal─▒n israf─▒, yokluk ve sefalet.
Ahlâkın israfı, müzmin rezalet.
Neslin israf─▒, fel├óket, fel├óket, fel├óketÔÇŽ
Bu israflar─▒n ├Ân├╝ al─▒nmazsa olacak olan ┼ču:
Yaz─▒k ki ├ž─▒kmak ├╝m├«diyle kalkarak aya─ča,
K─▒m─▒ldad─▒k├ža g├Âm├╝lmekte b├╝sb├╝t├╝n bata─ča! [M.├ékif]
Yaz─▒k de─čil mi?
Elbette yaz─▒k!

─░┼čte bunun i├žindir ki g├╝zel dinimizde, koca bir derya i├žinde de olunsa bir damlay─▒ bile israf etmek, yasaklanm─▒┼čt─▒r. ─░sraf─▒n her ├že┼čidi k├Ât├╝d├╝r, ├ófettir.

Velh├ós─▒l israf zannedilmeyen nice israflar da, yar─▒n bo─čaz─▒m─▒za dolanacakt─▒r.

Ancak bu meselede istisna bir husus var.

Bazen israf zannedilip ka├ž─▒n─▒lan bir husus. Ger├žekte israf de─čil, aksine zar├╗ret bir husus:

E─čitim harcamalar─▒ÔÇŽ

Yani insan e─čitiminde yap─▒lan do─čru harcamalar ne kadar ├žok olsa da asla israfa girmez. Hatt├ó ├ža─člara y├Ân verecek k─▒vamda yeti┼čecek bir ki┼či i├žin, sadece bir ki┼či i├žin bile, binlerce ki┼čiye yat─▒r─▒m yapmak bo┼čuna de─čildir. T─▒pk─▒ bir a─čac─▒n, kendinden sonra ayn─▒ vazifeyi devam ettirecek bir a─ča├ž i├žin kara topra─ča binlerce tohum sa├žmas─▒ gibi. Binlerce tohumun kimi ├ž├╝r├╝r, kimini ku┼č kapar, kimi ayakalt─▒nda ├ži─čnenir gider, kimi ├žimlenecek su bulamaz da kurur; i├žlerinde ancak bir-iki tanesi b├╝t├╝n olumlu ┼čartlar─▒ denk getirir ve a─ča├ž h├óline gelir. Bu durumda di─čerleri kesinlikle israf olmam─▒┼čt─▒r, bil├ókis bu iki a─ča├ž i├žin sermaye olmu┼čtur. Mehmet ├ékif bu hikmetli meseleyi m─▒sralar─▒nda ne g├╝zel anlat─▒r:

Sa├ž─▒p savurmada f─▒trat b├╝t├╝n haz├óinini,
Mer├óm─▒ g├óyesinin b├Âylelikle teÔÇÖm├«ni.
Ya ├Ânceden biliyor, binde kim bilir ne kadar
Ziy├óna u─čr─▒yacak sonradan bu milyarlar?
Kolay de─čil, kimi, int├ó┼č i├žin zemin bulamaz;
Zemin bulur kimi, l├ókin nedense do─črulamaz.
Bu ├ži─čnenir, onu kurt yer, ├Âb├╝r zavall─▒y─▒ ku┼č;
Bakars─▒n─▒z: ├ço─ču bitmi┼č sonunda, mahvolmu┼č,
Sebât edip de, fakat kurtulan tohum pek azı.
Demek, sa├žarken eteklerle sa├žmadan garaz─▒,
┼×u ├žimlenen bir avu├ž tohmu dev┼čirip, ancak,
Bekā-yı nesle varan gâyesinde kullanmak.
Demek, tab├«at edermi┼č zaman zaman israf…
Hayır, tabîate müsrif demek, bilâ-insâf,
Hat├ó de─čil de nedir? ├ç├╝nk├╝ hayr i├žin veriyor.

Efendiler, bize f─▒trat n├╝m├╗ne g├Âsteriyor,
Diyor ki: G├óyeniz u─črunda bezledin eme─či;
D├╝┼č├╝nmeyin hele hi├žbir zaman esirgemeyi.

Efendiler, bu eserler de ┼čimdi bast─▒r─▒l─▒r,
Biner biner sa├ž─▒l─▒r yurda, ├ž├╝nk├╝ l├óz─▒md─▒r.
Buyurdular ki: Fakat bast─▒r─▒p da─č─▒tt─▒k m─▒,
Ziy├ón olup gidecek, hem b├╝y├╝k├že bir k─▒sm─▒.

Efendiler, bilirim ben de ├žok bu i┼čte ziy├ón;
┼×u var ki: Savrulan efk├ór─▒ toplay─▒p okuyan,
Velev pek az ki┼či olsun zuh├╗r eder mutlak.
Bizim de gâyemiz ancak o nesli kurtarmak.

H├ól b├Âyleyken nice israflar─▒ zarur├« masraf zannederken, nesli kurtarmak i├žin yap─▒lan az─▒c─▒k gayretleri ve harcamalar─▒ da israf zannetmek, b├╝y├╝k bir hatad─▒r! Nesli e─čitmek i├žin harcanmayan imk├ónlara yaz─▒k de─čil mi?

Tarihe adlar─▒ alt─▒n harflerle yaz─▒lan ├óbide ┼čahsiyetleri yeti┼čtirmeye muvaffak olmu┼č ecdad─▒m─▒z, bu muvaffak─▒yetini insan yeti┼čtirmekte basiretli ad─▒mlar atarak ger├žekle┼čtirmi┼čtir. ─░┼čte k─▒sa ├Âmr├╝nce uzun ├ž─▒─č─▒rlar ve ├ža─člar a├žan Sultan FatihÔÇÖten bir ├Ârnek:

Sultan, vezirlerle birlikte toplant─▒ yapmaktayd─▒. Mevzu b├╝t├žeydi. Her bak─▒mdan ├žok iyi bir e─čitim g├Ârm├╝┼č olan Fatih Han, devrin ├╝niversiteleri demek olan medreselere b├╝y├╝k bir tahsisat ay─▒rd─▒. Ancak mal├« i┼člerle al├ókal─▒ olan vezir, tahsisat─▒n ├žok fazla olmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda s├╝k├╗t etti. Durumu fark eden basiretli sultan, sordu:

ÔÇťÔÇôPa┼ča, b├╝t├že meselesi sizin mevzunuz. Ni├žin sustunuz?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôEsta─čfirullah sultan─▒m.ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôHerh├ólde e─čitim i├žin ay─▒rd─▒─č─▒m miktar size fazla g├Âr├╝nd├╝?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôDo─čru sultan─▒m! Memleketin bin bir ihtiya├ž ve masraf─▒ var. ─░lim tahsili de bunlardan biri. E─čitim elbette ├žok m├╝him, ancak ayr─▒lan tahsisat, bana l├╝zumundan fazla g├Âr├╝nd├╝.ÔÇŁ

Vezirinin bu s├Âzleri ├╝zerine Fatih, orada bulunanlara ┼ču tarih├« a├ž─▒klamay─▒ yapt─▒:

ÔÇťÔÇôPa┼čalar─▒m, hepiniz bilirsiniz ki, b├╝t├╝n mesleklerin firesi vard─▒r. Bunlar aras─▒nda ilim mesle─či ise daha fazla fire verir. Zira ─░ki Cihan Serveri, Fahr-i K├óinat Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin: ┬ź(Z├óhir├« ve b├ót─▒n├«) ├ólimler, peygamberlerin v├órisleridir.┬╗ buyru─ču ve├žhile peygamber v├órisi ve vekili olabilmek, ├Âyle kolayca m├╝mk├╝n olmaz. O makam, ilim ve irfanda b├╝y├╝k bir gayret ve liyakat ister. Herkes bu gayret ve liyakati g├Âsteremez. Onun i├žin ilim ve e─čitim mesle─činde fire, her zaman ├žoktur.

Benim nazar─▒mda di─čer meslekler ┼č├Âyledir: Siyah kur┼čun├« veya kahverengi bir kuma┼č─▒ kirli bir suya bat─▒rsam, kurudu─čunda ├╝zerindeki kir g├Âr├╝nmez. Onu sar─▒k diye sarabilirim. Ancak beyaz bir t├╝lbent, b├Âyle de─čildir. Kirli suya bat─▒r─▒lsa, hatt├ó ├╝zerinde k├╝├ž├╝k bir sinek lekesi olsa da hemen kendini belli eder. ─░lim mesle─čini bu ┼čekilde d├╝┼č├╝n├╝n├╝z.ÔÇŁ

Sultan, derin bir nefes ald─▒ ve ba┼č─▒n─▒ mal├« i┼člerle ilgilenen vezire ├ževirdi:

ÔÇťÔÇôPa┼ča! Medresemizde imk├ón sa─člad─▒─č─▒m─▒z y├╝z talebe var. Bunlardan ka├ž─▒ yeti┼čir?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôSultan─▒m, iki-├╝├ž, en fazla be┼č ki┼čiÔÇŽÔÇŁ

ÔÇťÔÇôBelki de bir ki┼či..ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôEvet sultan─▒mÔÇŽÔÇŁ

ÔÇťÔÇôPa┼ča b├╝t├╝n masraflar, i┼čte o ├╝├ž-be┼č ki┼či veya bir ki┼či i├žindir. Bilmez misin ki, koca bir halk─▒ e─čitmek, o yeti┼čmi┼č ├╝├ž-be┼č ki┼či ile m├╝mk├╝nd├╝r.ÔÇŁ

Vezir bu do─čru s├Âzler kar┼č─▒s─▒nda ba┼č─▒n─▒ b├╝kt├╝:

ÔÇťÔÇôBilirim sultan─▒m. Dedi─činiz gibidir.ÔÇŁ

Fatih ilâve etti:

ÔÇťÔÇôO h├ólde pa┼ča, talebeler aras─▒ndan o ├╝├ž-be┼č ki┼čiyi ├ž─▒karabilmek i├žin y├╝zlercesine emek verece─čiz. Unutma ki sa├ž─▒lan binlerce tohumdan yeti┼čen bir iki mahs├╗ldar a─ča├ž, millet topra─č─▒nda binlerce semere verecektir; hem de as─▒rlar boyunca.ÔÇŁ

B├╝t├╝n bu ger├žekler bize;

Neye yaz─▒k neye yaz─▒k de─čil, ayna gibi g├Âsteriyor! G├Âsteriyor ki, yeti┼čmi┼č bir ┼čahsiyetin de─čeri ve muvaffak─▒yeti, bir milletin de─čerine, zaferlerine ve muvaffak─▒yetlerine temel te┼čkil etmektedir.

┼×imdi bunu g├Âremezsek;

Yaz─▒k de─čil mi?