Çocuk ve Namaz

Prof. Dr. Ali AKY├ťZ

Hadisle ilgili de─čerlendirmeleri k─▒saca ├╝├ž kategoride yapmak gerekmektedir.

1. Had├«sin bilgi de─čeri, s─▒hhat de─čerlendirmesi:

Zikredildi─či ├╝zere kl├ósik kaynaklardan; Eb├╗ D├óvudÔÇÖun S├╝nenÔÇÖi, Ahmed bin HanbelÔÇÖin M├╝snedÔÇÖi, Tirmiz├«ÔÇÖnin S├╝nenÔÇÖinde ve pek ├žok muahhar kaynakta rivayet edilen had├«sin hasen bir hadis oldu─ču, Tirmiz├«ÔÇÖnin de hadis hakk─▒nda hasen, sahih de─čerlendirmesi yapt─▒─č─▒ nakledilmektedir. S├Âz konusu rivayet, konusuyla ilgili olarak pek ├žok kaynakta zikredilmekte ve bu hadisle istidl├ól edilmektedir.

─░stisnas─▒z had├«sin zikredildi─či pek ├žok eser ikinci f─▒krada yer alan: ┬źon ya┼č─▒na bast─▒klar─▒nda ├žocuklar─▒n, namaz k─▒lmamalar─▒ h├ólinde d├Âv├╝lmeleri gere─čini┬╗ vurgulad─▒ktan sonra, ortaya ├ž─▒kan problemi h├ólletmek i├žin uzun uzun iz├óhat vermek zorunda kalm─▒┼čt─▒r.

2. Muhteva de─čerlendirmesi, konular─▒:

Hadis ger├žekten konusuyla al├ókal─▒ ├žok g├╝zel ve ilgi ├žekici meseleler ihtiva etmektedir. Bunlar─▒ ├╝├ž madde olarak sayabiliriz:

ÔÇó´Çá─░sl├óm k├╝lt├╝r ve gelene─činin ├Ânemli g├Âstergelerinden biri olan ve bir vizyon h├╝viyeti ta┼č─▒yan namaz─▒n, daha k├╝├ž├╝k ya┼člarda s├Âzl├╝ ve fiil├« ├Ârneklemelerle ├žocuklara ├Â─čretilmesi.

ÔÇó´Çá├ľzel anlamda bu ├Â─čretimin, genel anlamda b├╝t├╝n ├Â─čretimin ba┼člang─▒c─▒ i├žin bir ya┼č s─▒n─▒r─▒n─▒n tespit edilmesi ve bunun yedi ya┼č olarak belirlenmesi.

ÔÇó´ÇáBu ├Â─čretimin s├Âzl├╝ ve pratik ├Ârneklemenin ├Âtesinde bir davran─▒┼č kazand─▒rma, bir meleke ve reflekse d├Ân├╝┼čmesi iste─čiyle on ya┼č─▒nda zorlama, s─▒k─▒┼čt─▒rma ve empoze etmekle e─čitim s├╝recinin devam─▒ ve m├╝eyyidenin ya┼čla da irtibatl─▒ ve orant─▒l─▒ olarak on ya┼č olarak belirlenmesi, yani ├Â─čretim ve ├Â─črenimin ba┼člang─▒c─▒ i├žin yedi; zorlama, zecr├« tedbir, empoze ve s─▒k─▒┼čt─▒rma ilh. i├žin m├╝eyyide ya┼č─▒ olarak on ya┼č─▒n tespit edilmesi.

Ancak bu konular aras─▒nda ├╝zerinde en ├žok tart─▒┼č─▒lan ve polemik konusu olan, ifade edilen m├╝eyyidenin d├Âvme ┼čeklinde tezah├╝r├╝ ve namaz─▒n terkinden dolay─▒ on ya┼č─▒na bast─▒klar─▒nda ├žocuklar─▒n d├Âv├╝lmesi meselesidir.

3. Hadîsin tercüme ve yorumu:

Had├«sin terc├╝me edildi─či kaynaklar a┼ča─č─▒ yukar─▒ ayn─▒ ifadeleri kullanmaktad─▒r. ┼×├Âyle ki;

├çocuklar─▒n─▒za yedi ya┼č─▒nda iken namaz k─▒lmay─▒ emrediniz (taÔÇÖlim edin). On ya┼č─▒nda terklerinden dolay─▒ d├Â─č├╝n├╝z. (Ahmet Naim, Tecr├«d terc├╝mesi, II, 941);

├çocuklar─▒n─▒za yedi ya┼č─▒na geldikleri … taÔÇÖlim etmelisiniz. E─čer on ya┼č─▒na … d├Âvmelisiniz. (Mehmet ├érif, Bin bir hadis, s. 216);

├çocuklar─▒n─▒za yedi ya┼č─▒ndayken ÔÇŽ s├Âyleyiniz. On ya┼č─▒na bast─▒klar─▒ ÔÇŽ kendilerini cezaland─▒r─▒n─▒z. (Kandemir, ├çakan, K├╝├ž├╝k, Riyaz├╝ÔÇÖz-S├ólihin, II, 389);

Ayr─▒ca di─čer t├╝rk├že ilmih├óllerde de rivayet d├Âvmeye inhisar ettirilmi┼čtir. ┼×├Âyle ki;

ÔÇŽve l├ókin (k─▒z, erkek) ├žocuklar, yedi ya┼člar─▒nda namaz ile emrolunur. On ya┼člar─▒nda ├žocuklar namaz i├žin takatleri hasebiyle zecrolunmak ├╝zere el ile darbolunur. Kendilerine merhameten, de─čnek ile darbedilmez. Eliyle ├╝├žten ziyade dah├« vurulmaz. (Mehmet Zihni, NiÔÇÖmet-i ─░sl├óm, 126) ;

M├╝sl├╝manlar hen├╝z yedi ya┼člar─▒na girmi┼č ├žocuklar─▒n─▒ namaza al─▒┼čt─▒rmakla m├╝kelleftirler. Bu ├žocuklara velileri ÔÇŽ On ya┼č─▒na ÔÇŽ -├╝├ž tokattan ziyadeÔÇŽ- el ile hafif├že d├Â─č├╝lmesi l├óz─▒m gelir. (├ľmer Nasuh├« B─░LMEN, B├╝y├╝k ─░sl├óm ─░lmih├óli, s.104)ÔÇŽ

─░fade edildi─či ├╝zere pek ├žok kl├ósik ve modern kaynakta zikredilen hadis, ├žo─ču kere ikinci f─▒krada yer alan m├╝eyyideyi, on ya┼č─▒na geldi─či h├ólde namaz─▒ terk eden ├žocuklar─▒n d├Âv├╝lmesi gerekti─či ┼čeklinde anlam─▒┼č ve a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r. Bu anlay─▒┼ča sebep te┼čkil eden en ├Ânemli iki unsur vard─▒r; biri, dil a├ž─▒s─▒ndan kelimenin ifade etti─či yayg─▒n birinci m├ón├ón─▒n ├Ân pl├óna ├ž─▒kmas─▒ sebebiyle kelimenin birlikte kullan─▒ld─▒─č─▒ edat─▒n hi├ž dikkate al─▒nmam─▒┼č olmas─▒, di─čer ├Ânemli unsur ise aile m├╝essesemizin gelene─činde bu t├╝r cezaland─▒rman─▒n ├Ân pl├óna ├ž─▒kar─▒lmas─▒ -ki bu konuda kl├ósik do─ču ve bat─▒ toplumlar─▒n─▒n birbirinden ├žok farkl─▒ oldu─čunu s├Âylemek imk├óns─▒zd─▒r- ve yal─▒n bir kullan─▒mda kelimenin d├Âvme fiilini kapsamas─▒n─▒n da bu uygulamaya cesaret ve destek vermesidir.

Ancak bu anlay─▒┼č ve yorum ba┼čka baz─▒ problemleri de beraberinde getirmi┼č ve ortaya ├ž─▒kan problemlerin ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin hayli zor ve uzun izahlar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lan a├ž─▒klamalar─▒n problemi tel├óf├« ve muhatab─▒ ikna etti─čini s├Âylemek ger├žekten g├╝├žt├╝r. Sadece, yap─▒lmas─▒ muhtemel izah─▒n ancak bundan ibaret oldu─čunu tespit etmek gibi mekanik bir a├ž─▒klamadan ibarettir.

Kl├ósik ve modern literat├╝rde ikinci f─▒kran─▒n ├žocuklar─▒n on ya┼č─▒na bast─▒klar─▒ h├ólde namaz k─▒lmad─▒klar─▒ takdirde d├Âv├╝lmeleri gerekti─či ┼čeklinde anla┼č─▒lmas─▒ iki sonucu do─čurmu┼čtur:

Birincisi, m├╝kellef olmayan birini cezaland─▒rmay─▒ ├Âng├Âren bir emrin ikna edici olmayan bi├žimde yorumlanmas─▒. Zira ─░sl├óm di─čer be┼čer├« sistemlerin aksine beden├« cezalar─▒ bir y├Ântem olarak kabul etmekte ve buna g├Âre d├╝zenlemeler yapmaktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla, beden├« bir ceza uygulamas─▒ anlam─▒na gelecek hi├žbir ┼čeyi hukuk├« bir mesnedi ve a├ž─▒klamas─▒ olmadan kabul etmez. Bu sebeple m├╝ellifler hadisle ilgili yorumu ger├žek├ži bir zemine oturtmaya ├žal─▒┼čm─▒┼č ve bu uygulaman─▒n ├Âl├ž├╝s├╝, miktar─▒ ve sebebini a├ž─▒klamak i├žin gayret sarf etmi┼člerdir. Bunun ceza sebebiyle de─čil terbiye ve e─čitim maksad─▒yla oldu─čunu; hatt├ó rivayetle ilgili olarak neshin cereyan etti─čini bile s├Âylemek zorunda kalm─▒┼člard─▒r.

─░kincisi ise, e─čitim a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bilgi ve belgeler ihtiva eden, hadis tekni─či a├ž─▒s─▒ndan bilgi de─čeri olan ve apar-topar reddi m├╝mk├╝n olmayan bir had├«sin reddedilmesi.

Her iki yakla┼č─▒m tarz─▒n─▒n da esas─▒ olan hadisteki ibareyi ┬źd├Âv├╝n├╝z┬╗ ┼čeklinde anlama, hem problemin kayna─č─▒ olmu┼č hem de ├ž├Âz├╝m├╝ zorla┼čt─▒rm─▒┼č ve do─čurdu─ču mahzurlar─▒ tel├óf├« edememi┼čtir.

NET─░CE VE TAVS─░YE/TEKL─░F

Yukar─▒da tespit edilen ilm├« sebeplerden dolay─▒ herhangi bir savunma refleksi olmadan, ifade edilen had├«si, dilbilimin vazÔÇÖ etti─či kurallar ─▒┼č─▒─č─▒nda edatlar dikkate al─▒narak ve aile ve e─čitim geleneklerinin dayatmalar─▒ndan uzak, objektif bir bak─▒┼čla anlay─▒p yorumlad─▒─č─▒m─▒zda bahsedilen problemlerin kendili─činden ortadan kalkt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir.

Mesele bu ┼čekilde ├ž├Âz├╝ld├╝─č├╝nde, ne kl├ósik d├Ânem m├╝elliflerinin i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝ ikna edici olmayan izahlara ihtiya├ž duyulmakta, ne de kabul edilemez m├╝kellefiyet sonucunda had├«sin apar-topar reddedilmesi acelecili─čine d├╝┼č├╝lmektedir.

Bilinen bir ger├žektir ki, hemen hi├žbir ├žocuk ├Â─črenim konusunda disipline edilmez, kendi h├óline b─▒rak─▒l─▒rsa kendi iste─čiyle bu kadar soyut, uzun ve yorucu bir mesa├«ye g├Ân├╝ll├╝ olarak talip olup devam etmez. Bu sebeple ├žocuklar bir pl├ón ve proje d├óhilinde ├že┼čitli m├╝eyyidelerin de uygulanmas─▒yla e─čitime t├ób├« tutulur. Basit bir tespitle ├žocuklar─▒n ├Ârg├╝n e─čitime t├ób├« okullarda okutulmas─▒ bile bir m├╝eyyide ve empozedir.

Biz hi├žbir il├óve yorum ve teÔÇÖvile ihtiya├ž duymadan, had├«si, incelememizin ilk sat─▒r─▒nda oldu─ču gibi terc├╝me etti─čimizde, ne dilbilim a├ž─▒s─▒ndan ne hadis ve hukuk bilimi ne de ahl├ók a├ž─▒s─▒ndan herhangi bir problemin olu┼čmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmekteyiz.

Hadisteki ikinci f─▒kran─▒n belirleyici fiili ┬źD-R-B┬╗ fiil-i m├óz├«-s├╝l├ós├«sinden ├╝retilmi┼č olan ┬źFE-DR─░B├Ť┬╗ emir kipiyle zikredilen fiildir. Arap dilinde yayg─▒n bi├žimde kullan─▒lan ve ┬źd├Âvmek┬╗ m├ón├ós─▒na gelen bu kelime, daha ba┼čka pek ├žok anlam─▒ olan fiillerin ba┼č─▒nda gelmektedir.

Her fiilde oldu─ču gibi bu fiilin de c├╝mle i├žinde kullan─▒ld─▒─č─▒ edata g├Âre farkl─▒ anlamlar y├╝klendi─či g├Âzden ─▒rak edilmemesi gereken hayat├« ├Âneme sahip bir mevzudur. Aksi takdirde edeb├« kullan─▒mlara riayet etmeyen bir anlama ve yorum, tel├óf├«si m├╝mk├╝n olmayan yanl─▒┼člara yol a├žmakta ve konu┼čan─▒n maksad─▒n─▒ anlamaya da m├ón├« olmaktad─▒r. ─░fade edilen fiilin onlarca anlam─▒ vard─▒r. Edatlarla yap─▒lan kullan─▒ma g├Âre de anlamlar─▒ farkl─▒la┼čmaktad─▒r. Yapt─▒─č─▒m─▒z ara┼čt─▒rmaya g├Âre had├«sin ikinci f─▒kras─▒nda yer alan ┬źFE-DR─░B├Ť┬╗ fiili istisnas─▒z b├╝t├╝n kaynaklarda ┬źAL├é┬╗ harf-i cerri yani ┬źAL├é┬╗ edat─▒ ile kullan─▒lmaktad─▒r. Bu kullan─▒m olduk├ža ├Ânemli ve sonu├ž bak─▒m─▒ndan da fevkal├óde etkilidir. S├Âz konusu kelimenin ba┼čka harf-i cer ve edatlarla anlam─▒ ├žok de─či┼čmektedir. Mesela; ┬źD-R-B┬╗-┬źAN┬╗, ┬źD-R-B┬╗-┬źM─░N┬╗, ┬źD-R-B┬╗-┬źL─░┬╗, ┬źD-R-B┬╗-┬źF├Ä┬╗, ┬źD-R-B┬╗-┬źMESELEN┬╗ ilh. kullan─▒mlar─▒n hi├žbirisinde d├Âvme m├ón├ós─▒ s├Âz konusu de─čildir.

┬źD├Âvmek┬╗ anlam─▒ y├╝klenmek istendi─činde daha ├žok yal─▒n bi├žimde veya ┬źB├é┬╗ edat─▒yla kullan─▒lan bu kelime, ┬źAL├é┬╗ edat─▒yla d├Âvmek m├ón├ós─▒na de─čil; ┬źs─▒k─▒┼čt─▒rmak┬╗, ┬źzorlamak┬╗, ┬źyapt─▒rmak┬╗, ┬źku┼čatmak┬╗, ┬źempoze etmek┬╗, ┬źmecbur etmek┬╗, ┬źsorumlu ve y├╝k├╝ml├╝ tutmak┬╗ ilh. anlamlar─▒na gelmektedir. Kl├ósik ve ├ža─čda┼č hi├žbir s├Âzl├╝k m├╝ellifi bu kelimeye b├Âyle bir anlam yani ┬źd├Âvmek┬╗ anlam─▒ vermemektedir. ─░lgi ├žekicidir ki, s├Âzl├╝klerde d├Âvmediklerini terc├╝me ve metinlerde d├Âvmektedirler.

Ara┼čt─▒rman─▒n ba┼č─▒nda hi├žbir teÔÇÖvil ve yorum yapmadan zikretti─čimiz metnin, had├«sin asl─▒na uygun, ┼č├óriin maksad─▒n─▒ anlatan, ba┼čkaca problemler de ├╝retmeyen do─čruya en yak─▒n terc├╝me oldu─ču kanaatini ta┼č─▒maktay─▒m.

Naslar─▒ m├╝mk├╝n oldu─čunca d─▒┼č etkenlerden ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č ar─▒-duru bir zihn├« yap─▒yla idrak etti─čimiz s├╝rece, kusurlar─▒m─▒z─▒n asgar├«ye inece─či umut ve temennisini de dile getirmekte yarar g├Ârmekteyim.

KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, D-R-BÔÇÖnin
kullan─▒mlar─▒ i├žin bkz.

DUR─░BE; ─░brahim, 24; Nahl, 75; Hac, 73; Rum, 28; Z├╝mer, 29; Zuhruf, 17, 57; Tahrim, 10;

DARBEN; Bakara, 273; Saffat, 93;

DUR─░BET ÔÇŽ AL├é; ├él-i ─░mran, 112;

DARABT├ťM; Nis├ó, 94, 101; M├óide, 106;

DARABNÂ; Furkan, 39; Rum, 58; Zümer, 27;

DARABN├é ÔÇŽAL├é; Kehf, 11;

DARAB├Ť; ├él-i ─░mran, 156; ─░sr├ó, 48; Furkan, 9;

DARAB├ŤHU; Zuhruf, 58;

FA-DR─░B├Ť; Enfal, 12;

IDR─░B; Bakara, 60; AÔÇÖraf, 160; ┼×uar├ó, 63;

IDR─░B├ŤHU; Bakara, 73;

FA-DRİB; Tâ-Hâ, 77; Sâd, 44;

FA-DR─░B├Ť; Enfal, 12;

FE-DARBE; Muhammed, 4;

FE-DUR─░BE; Hadid, 13;

FE-DARABN├é ÔÇŽAL├é; Kehf, 11.

Kaynaklar

Ebû Dâvud, salat, 26;

Ahmed bin Hanbel, M├╝sned, II, 187;

Tirmizî, mevâkit, 182.

Mehmet Zihni, NiÔÇÖmeti ─░sl├óm, 126

Ahmet Naim, Tecrid Terc├╝mesi, II, 941

Mehmet Ârif, Binbir hadis, s. 216

Kandemir, ├çakan, K├╝├ž├╝k, Riyaz├╝ÔÇÖs-S├ólihin, II, 389

├ľmer Nasuhi B─░LMEN, B├╝y├╝k ─░sl├óm ─░lmihali, s.104

Topalo─člu-Karaman, Arap├ža-T├╝rk├že Yeni K─ümus, D-R-B md.

Begav├«, ┼×erhuÔÇÖs-S├╝nne, II,403-406, 408; IX, 22

Serdar MUT├çALI, Arap├ža-T├╝rk├že L├╝gat, D-R-B mad.

Hans WEHR, A Dictionary of Modern Written Arabic, D-R-B md.

El-MuÔÇÖcemuÔÇÖl-vasit, D-R-B md.

Antonio BERK─░NS, el-M├╝nciduÔÇÖl-Ebcedi, D-R-B md.

─░bn Manzur, LisanuÔÇÖl-Arab, D-R-B md.

Azimabad├«, AvnuÔÇÖl-MaÔÇÖbud, II, 115