Testi K─▒r─▒lmadan ├ľnceÔÇŽ

YAZAR : M. Ali E┼×MEL─░

Me┼čhurdur:
Nasrettin Hoca, suya g├Ânderdi─či ├žocu─čun eline testiyi vermi┼č ve;
ÔÇťÔÇôTestiyi k─▒rmadan getir.ÔÇŁ diyerek bir de tokat patlatm─▒┼č.
Yan─▒ndakiler hocaya s├Âylenmi┼čler:
ÔÇťÔÇôHocam, ├žocukca─č─▒z testiyi k─▒rmad─▒ ki, tokat at─▒yorsun! Bu yapt─▒─č─▒n do─čru bir i┼č de─čil!ÔÇŁ
Hoca istifini bozmadan cevap vermi┼č:
ÔÇťÔÇôDo─čru s├Âyl├╝yorsunuz; ancak testiyi k─▒rd─▒ktan sonra tokat atman─▒n ne faydas─▒ olur?ÔÇŁ
Burada tokat, tasvip edilecek bir ┼čey de─čil tabi├« ki. Fakat anlat─▒lmak istenen mesele, son derecede ├Ânemli. ├ç├╝nk├╝ hayat─▒n ak─▒┼č─▒ i├žinde insan─▒n en ├žok ya┼čad─▒─č─▒ handikap bu.
├çoklar─▒n─▒n ancak testi k─▒r─▒ld─▒ktan sonra akl─▒ ba┼č─▒na gelir. O da fayda vermez. Hele ki ├Âm├╝r testisi k─▒r─▒ld─▒ktan sonra yapacak hi├žbir ┼čey yoktur.
O h├ólde yap─▒lmas─▒ gereken her ┼čey, testi k─▒r─▒lmadan ├Ânce yap─▒lmal─▒.
Yani hayat─▒m─▒z─▒n etraf─▒nda d├Ând├╝─č├╝ ve ┼čekillendi─či her ┼čeyi; aileyi, ├ževreyi, e─čitim-├Â─čretimi, dostluklar─▒, ├žal─▒┼čmalar─▒ ve tatilleri, testi ger├že─čine g├Âre d├╝zenleyebilsek, belki de ├Âmr├╝m├╝z├╝n seyri daha bir ba┼čka olur. ┼×ik├óyet edilecek meseleler gitgide azal─▒r. ─░├žinden ├ž─▒k─▒lmaz h├óle gelen d├╝─č├╝mler, kolayl─▒kla ├ž├Âz├╝lmeye ba┼člar. ─░ki yakas─▒ bir araya gelmeyen i┼čler, kayna┼č─▒verir.
Mevl├ón├ó ne g├╝zel s├Âylemi┼č:
ÔÇťBasraÔÇÖn─▒n y─▒k─▒lmas─▒ndan, harap olmas─▒ndan evvel, pi┼čman olmak gerek. O pi┼čmanl─▒k, yani ├Ânceden tedbir, belki de BasraÔÇÖy─▒ harap olmaktan kurtar─▒r.
Benim i├žin, ben ├Âlmeden evvel feryat et, ba┼č─▒na toprak sa├ž; ├Âl├╝mden sonra ise bo┼čuna a─člama, sabret!
Ben fel├ókete d├╝┼čmeden, hel├ók olmadan ├Ânce, bana a─čla! Fel├óket tufan─▒ndan sonra a─člamay─▒ b─▒rak!
Unutma ki; ┼čeytan, yolunu vurmadan ├Ânce Yasin okuman gerek.
Ey kervanba┼č─▒! H─▒rs─▒zlar kervan─▒n yolunu kesmeden ├Ânce sen bine─čini gayrete getir de yol als─▒n.ÔÇŁ
Yoksa bo┼č neticeler i├žinde insan bo─čuluverir. ├ľmr├╝ne verilen imk├ón testilerini k─▒rd─▒ktan ve yapacak bir ┼čeyi kalmad─▒ktan sonra d├Âkt├╝─č├╝ g├Âzya┼člar─▒ da bir ┼čey ifade etmez.
Tarihte bunun pek ├žok ├Ârne─či vard─▒r. Devlet, millet ve vatan testilerini parampar├ža etmi┼č olan End├╝l├╝sÔÇÖ├╝n son h├╝k├╝mdar─▒n─▒n yapabildi─či, ┼čehri terk ederken bir tepenin ├╝st├╝nde bombo┼č bir ├óh ├žekip a─člamak olmu┼čtur. O tepe, ┬źArapÔÇÖ─▒n ├óh tepesi┬╗ diye tarihe ge├žerken, o g├╝n k─▒r─▒lan ve as─▒rlard─▒r bir daha onar─▒lamayan End├╝l├╝s testisi; b├╝y├╝k bir ibret, ├žok ac─▒ bir ders olmu┼čtur.
Bu dersi ├žok iyi okuyan mill├« ┼čairimiz; tarihi, bin bir d├╝┼čman badiresiyle m├╝cadele i├žinde ge├žen milletimize, o b├╝y├╝k ibreti m─▒sralar─▒nda ┼č├Âyle hat─▒rlat─▒r:
Endülüs tâcı elinden alınan bahtı kara,
Savu┼čurken, o g├╝zel m├╝lk├╝ verip a─čy├óra,
Tırmanır bir kayanın sırtına, etrâfa bakar.
B─▒rak─▒p ├ž─▒kt─▒─č─▒ cennet gibi z├╝mr├╝t ovalar,
Ba┼člar a─člatmaya b├«├ž├óreyi h├╝ng├╝r h├╝ng├╝r!
Kar┼č─▒dan v├ólide sultan bunu pek hakl─▒ g├Âr├╝r,
Der ki: ┬ź├çarp─▒┼čmad─▒n erkek gibi d├╝┼čmanlarla;
┼×imdi, hi├ž yoksa, kad─▒nlar gibi olsun a─čla!┬╗
Ancak ├ékif, devlet ve vatan testisinin ve bunlara ba─čl─▒ di─čer mukaddes testilerin k─▒r─▒l─▒p da ├žaresiz bir a─člay─▒┼ča d├╝┼č├╝lmemesi i├žin s─▒k─▒nt─▒lar ve ac─▒ h├ódiseler kar┼č─▒s─▒nda bo┼č a─člamalar─▒ kesmek, sadece birlik ve beraberlik i├žinde gece g├╝nd├╝z ter d├Âkmek ve b├Âylece gelece─či kurtarmak gerekti─čini vurgular:
Bırakın mâtemi, yâhû! Bırakın feryâdı;
A─člamak f├óide verseydi, babam kalkard─▒!
G├Âzya┼č─▒ndan ne ├ž─▒karm─▒┼č? Niye ter d├Âkmediniz?
Bâri müstakbeli kurtarmaya bir azmediniz!
Tarihten bug├╝ne ya┼čad─▒─č─▒m─▒z bir s├╝r├╝ k─▒r─▒k testiler var. ├ť├ž k─▒tÔÇÖada bunlar─▒ tek tek g├Ârmek m├╝mk├╝n. Onlar ┼čair H├╝zn├«ÔÇÖye bak─▒n ne dedirtiyor:
D├╝┼čt├╝ g├Ânle devr-i s├ób─▒k dil yanar c├ón a─člat─▒r
ÔÇťEski devirler g├Ânle d├╝┼čt├╝─č├╝nde dilleri yakar, canlar─▒ a─člat─▒rÔÇŽÔÇŁ
Tabi├« yine de biz, ├ékifÔÇÖin bak─▒┼č─▒yla h├ódiselere bakmal─▒y─▒z. K─▒r─▒lmam─▒┼č testileri muhafaza etmeye ├žal─▒┼čmal─▒y─▒z.
├ç├╝nk├╝ testiler k─▒r─▒ld─▒ktan sonras─▒ harabe. Sonras─▒ zor. ─░├žindeki ├ób-─▒ hayat ziyan oluyor, t├╝keni┼č ba┼čl─▒yor.
Bak─▒n, dikkatli bak─▒n her ┼čeye; testisi k─▒r─▒lan b├╝t├╝n de─čerler bo┼ča ak─▒p gidiyor, t├╝keniyor, t├╝keniyorÔÇŽ
Hepsinden ├Ânemlisi, bug├╝n insan t├╝keniyorÔÇŽ
D├╝nyan─▒n n├╝fusu artarken insan say─▒s─▒ azal─▒yor.
Bug├╝n en reva├žta t├╝ketim malzemesi, insan.
Makine di┼člileri insan─▒ t├╝ketiyor.
Direksiyonlar insan─▒ t├╝ketiyor.
Cepler insan─▒ t├╝ketiyor.
Hâdiseler insanı tüketiyor.
Sava┼člar insan─▒ t├╝ketiyor.
Kavgalar insan─▒ t├╝ketiyor.
Kutupla┼čmalar insan─▒ t├╝ketiyor.
Politika insan─▒ t├╝ketiyor.
Sahneler insan─▒ t├╝ketiyor.
─░nsan insan─▒ t├╝ketiyor.
┼×ehirler, k├Âyler, insan─▒ t├╝ketiyor.
Sokaklar, caddeler, insan─▒ t├╝ketiyor.
Apartmanlar, beton y─▒─č─▒nlar─▒ insan─▒ t├╝ketiyor.
Hattâ;
E─čitim bile insan─▒ t├╝ketiyor.
E─čitim bileÔÇŽ
├ç├╝nk├╝ gen├žli─čin enerjisi, bir y─▒lda yapabilece─čini on y─▒lda yapmak zorunda. Belki bug├╝n okullardaki ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n sebebi bu. Canl─▒ ve kapasiteli olanlar, az zamanda yapabileceklerinin uzun zaman dilimlerine yay─▒lmas─▒ndan dolay─▒ gev┼čiyorlar, esnemeye ba┼čl─▒yorlar.
Sonra da sabahlar bile ak┼čama d├Ân├╝yor.
G├╝n├╝m├╝zdeki t├╝ketim ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒n─▒n bu noktalara gelmesi ├žok hazin! ├çok k├Ât├╝!
├ç├╝nk├╝ insan─▒n t├╝kendi─či yerde her ┼čey t├╝kenmeye ba┼člar. T├╝keni┼č ve biti┼č ba┼člar.
Unutmamal─▒ ki bu noktada ya┼čanan tarihin ac─▒ ger├žekleri, Nasrettin HocaÔÇÖn─▒n tokad─▒ndan kat kat daha sert olur. ├ťstelik bir ┼čey de kazand─▒rmaz.
Kaybedi┼čin ve t├╝keni┼čin ─▒st─▒rab─▒n─▒ art─▒r─▒r sadece.
Bu bak─▒mdan hayat─▒m─▒z─▒, ├ževremizi, ailemizi, e─čitimimizi, yo─čun ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒ hatt├ó tatillerimizi de asla t├╝ketim merkezli de─čil, ├╝retim merkezli bir anlay─▒┼č ve gayret i├žerisinde ┼čekillendirmeli, ┼čekillendirebilmeliyiz.
Yoksa g├╝n gelir ortada hi├žbir ┼čey bulamay─▒z. Bu ger├že─či g├Ârmeyerek ┼č─▒mar─▒k├žas─▒na devaml─▒ t├╝ketenlere ├ékif ac─▒ konu┼čur:
┬źYok can─▒m!┬╗ der Hac─▒ Kaptan, biriken yolculara:
┬źSu t├╝kenmi┼č, haberim yok, buyurun i┼čte kara!┬╗
Siz de, o─člum, bu mah├órette, bu c├╝rÔÇÖettesiniz:
Gemi y├╝zd├╝rmek i├žin kalmad─▒ meydanda deniz!
Testisi k─▒r─▒l─▒nca deniz de kalmaz tabi├«. O zaman gemiler, yerinde ├žak─▒l─▒r kal─▒r.
Fakat bunun daha k├Ât├╝s├╝, t├╝ketile t├╝ketile ya insan kalmazsaÔÇŽ ─░┼čte o zaman d├╝nyan─▒n ├živisi tamamen ├ž─▒kar. ├ç├╝nk├╝ her bir ┼čeyin yerini bir ba┼čka ┼čey az-├žok, ├Âyle veya b├Âyle doldurur, ancak insans─▒zl─▒─č─▒n yerini hi├žbir ┼čey dolduramaz. Nitekim ├žaps─▒z, yeti┼čmemi┼č, i┼činin ehli olmayan gaflet erbab─▒n─▒n ├╝retim gayretleri bile her zaman t├╝ketmekle neticelenmi┼čtir. Bunun mis├ólini de yine ├ékifÔÇÖten dinleyelim:
┬źDevr-i s├ób─▒kta, kaz├ó teknesi, bir k├Âhne vapur,
Akdeniz hattına tahsîs edilir bol keseden.
Eski kaptan ┬źGidemem.┬╗ der. ┬źGetirin varsa giden.┬╗
Yeni kaptan gelerek, do─čru ├ž─▒kar mevkiine.
Adam─▒n t├óliÔÇÖi olduk├ža g├╝zelmi┼č ki yine,
Yel ├╝f├╝rs├╝n, su g├Ât├╝rs├╝n diye bekletmez pek,
Gece kalkar bu adem postas─▒ ─░zmir diyerek.
G├ÂksuÔÇÖdaym─▒┼č gibi f─▒┼č f─▒┼č y├╝zedursun miskin…
Denizin ne┼čÔÇÖesi aÔÇÖl├ó, hava enfes… L├ókin,
Bir taraftan verivermez mi nihâyet patlak,
Tekne k├Ârkandil olur, yolcular allak bullak.
┼×imdi b├«├ž├óre s├╝v├ór├«ye ne dur var, ne otur;
Dinlenir farz ederek bir├žok emirler savurur:
┬źGetirin hartay─▒!┬╗ der; baksana m├ó┼č├óallah:
┼×ile, Bart─▒n, K─▒z─▒l─▒rmak… G├╝zelim, Bahr-i Siyah?
ÔÇô Akdeniz yok mu?
ÔÇô Hay─▒r yok.
ÔÇô Bu nas─▒l kaptanl─▒k?
ÔÇô Hakl─▒s─▒n beybaba, g├Ândermediler, ├žok yazd─▒k.
E─čilir sonra bakar: ─░bresi yok bir pusula…
Yürümez ezbere yâhû gemi, eyvahlar ola!
Bora estik├že eser, dalgalar azd─▒k├ža azar…
┬źGetirin ibreyi!┬╗ der, bulman─▒n imk├ón─▒ m─▒ var?
┬ź─░bre yok, beybaba, bilmem ne getirsek?┬╗ derler…
O da: ┬ź├ľyleyse ┼čah├ódet getirin!┬╗ der bu sefer.
Ba┼čka ne desin?
├ç├╝nk├╝ onlar─▒ ya┼čatacak olan testilerin hepsi k─▒r─▒lm─▒┼č vaziyettedir. Harita yanl─▒┼č, pusula eksik, ibre yok. ├ťstelik deh┼četli bir f─▒rt─▒nan─▒n ortas─▒nda.
Bu durum, ac─▒ olan tablo. Ancak daha ac─▒ olan─▒, bu hazin neticenin de sebebi olan keyfiyetsiz, t├╝ketmeye yarayan insan tipidir. ├ç├╝nk├╝ o, bu durumu fark edememi┼č ve b├Âylesine bir ├ófete ├ódeta davetiye ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Bilgisizli─či ve ├žaps─▒zl─▒─č─▒ y├╝z├╝nden hedefe ula┼čmak bir tarafa, hem kendini, hem de gemidekileri sonsuza dek t├╝ketmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒r.
Bu itibarla insan─▒ e─čitirken testilerin k─▒r─▒lmamas─▒ meselesinde g├Âr├╝nenden ├Âteye do─čru g├Âr├╝nmeyenleri de g├Ârecek bir g├Âz ve ├Âz kazand─▒rmak gibi bir ├ž─▒ta konmal─▒d─▒r. Yoksa kargan─▒n g├Âz├╝nde diken de g├╝l de birdir. O g├╝zelim g├╝l ile sivri dikenin fark─▒n─▒ ancak b├╝lb├╝ller fark eder. Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n ifadesiyle:
ÔÇťBurnu koku almayan bir ki┼čiye, misk de f─▒┼čk─▒ da birdir.ÔÇŁ
Bu adam kendisi uyan─▒k olsa da burnunun gafleti sebebiyle ne h├óllere d├╝┼č├╝yor! ├çirkin ile g├╝zeli/do─čru ile yanl─▒┼č─▒ ay─▒rt edememenin t├╝keni┼či i├žinde yem h├óline geliyor. Bir filin kar─▒ncaya lokma olmas─▒ ne kadar abesse, insan─▒n da keyfiyetini yitirip r├╗hunu ve g├Ânl├╝n├╝ nefs bal├ž─▒─č─▒na lokma yapmas─▒ o kadar abestir. ─░nsan da yem olmayag├Ârs├╝n, onu di┼čleri aras─▒nda ├ži─čnemeyecek hi├žbir nesne yok gibidir.
Mala d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝ ile yem h├óline gelen K─ürunÔÇÖu kendi zenginli─či yemedi mi?
─░l├óhl─▒─ča kalk─▒┼č─▒p ┼čeytan─▒n yemi olan Nemrut, bir sivrisine─čin lokmas─▒ olmad─▒ m─▒?
─░bret!
Ate┼č dolu ibret!
Nice insan, kendisine yem zannetti─či tuzaklar─▒n i├žinde yem olup gitmi┼čtir.
Hazret-i Mevl├ón├ó, hik├óye yoluyla bu ger├že─či ┼č├Âyle anlat─▒r:
ÔÇťYeme aldanan ku┼č, kanad─▒ a├ž─▒k olarak damdad─▒r ama, o tuza─ča d├╝┼čm├╝┼č┬Čt├╝r. De─čil mi ki, g├Ânl├╝n├╝ canla ba┼čla yeme vermi┼čtir. Sen onu tuza─ča tutulmam─▒┼čsa bile, tuza─ča yakalanm─▒┼č bil. ├ç├╝nk├╝ ku┼čun yeme bak─▒┼člar─▒, kendi aya─č─▒n─▒ ba─člamak i├žin birer d├╝─č├╝m gibi┬Čdir. Yem ona der ki:
┬źÔÇôEy ku┼č, sen ┼čimdi bana h─▒rs─▒zlama bak─▒yorsun ama, hele sen sabret, as─▒l ben seni ├žal─▒yorum. O h─▒rsla bak─▒┼č─▒n seni benim ard─▒ma d├╝┼č├╝rd├╝. Bilmi┼č ol ki, ben senden gafil de─čilim.┬╗
Velh├ós─▒l ku┼č o yeme bakmaktan ho┼član─▒r. Yem de uzaktan onun yolunu vurur. Ku┼čun yeme bakt─▒─č─▒ gibi, sen de bir harama bak─▒yorsan kendi kendine k├Ât├╝l├╝k yap─▒yorsun. Kendini zarara sokuyor, ├ódeta kendi yan─▒ndan kopard─▒─č─▒n eti, kebap edip yiyorsun demektir.
Ey d├╝nya m├╝lk├╝ne sahip olanlar, siz m├╝lk├╝n sahibi oldu─čunuz h├ólde, asl─▒nda o m├╝lk├╝n kulu k├Âlesisiniz. Ger├žekten mala sahip olan; hel├ók ol┬Čmaktan kurtulan; mala, m├╝lke esir olmayan ki┼čidir.ÔÇŁ
Ger├žekten de insan─▒ t├╝keten tuzaklar, bu ve benzeri ├žukurlard─▒r. Dolay─▒s─▒yla d├╝nya kuyusuna d├╝┼čenlere Yusuf basireti ve gayreti gerekli. Yine Mevl├ón├ó der ki:
ÔÇťEy d├╝nya kuyusuna d├╝┼čm├╝┼č olan! ─░p uzand─▒, onu iki elinle s─▒┬Čk─▒ca tut. ─░pten gafil olma ve yakalam─▒┼čken b─▒rakma; ├ž├╝nk├╝ ├Âm├╝r t├╝kendi, ak┼čam olduÔÇŽÔÇŁ
Yani ├Âm├╝r testimiz k─▒r─▒lmadan ├Ânce ne yapabilirsek, o k├ór. Sonras─▒ bo┼čÔÇŽ Bug├╝n do─čru ve g├╝zel olana, bizi verimli bir ba─ča d├Ân├╝┼čt├╝recek cennet hasletlere ula┼čamaz ve y├╝celiklere kanat a├žamazsak, i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z d├╝nyada yar─▒n son dura─č─▒m─▒z yine bir ├žukurdan ibaret kal─▒r.
O hâlde gayret testilerimiz, kırılmamalı.
Ne k─▒┼č─▒n ne de yaz─▒n, ne rahatl─▒kta ne darl─▒kta, ne de tatildeÔÇŽ
Tatilde diyorum ├ž├╝nk├╝ insan tatil olmad─▒─č─▒ zamanlarda bile bo┼č vakitlere, bo┼č i┼člere, bo┼č ├žalkant─▒lara, bo┼č tel├ó┼člara, bo┼č heveslere, bo┼č arzulara, bo┼č ya┼čay─▒┼člara kendini ve ba┼čkalar─▒n─▒ yem yap─▒yor. T├╝keniyor, t├╝ketiyor.
Belki baz─▒lar─▒m─▒z yorucu bir e─čitim y─▒l─▒ ge├žirdi─činden bahsedebilir. Ancak e─čitim, t├╝ketici de─čil de ├╝retici bir k─▒vamda yap─▒lm─▒┼čsa, asla yorucu de─čil, aksine dinlendirici bir ├Âzellik ta┼č─▒r.
Fark edebilirsek; as─▒l yorucu olanlar, daha do─črusu bizi g├╝n├╝n birinde yoracak olanlar, at├ólet dolu tatiller olacakt─▒r. Gerek bu d├╝nyada gerek ├Âb├╝r ├ólemde.
Nitekim pek ├žok at├ólet timsali meseleler ┼čimdiden insanl─▒─č─▒n ba┼č─▒n─▒ a─čr─▒tmaya ba┼člad─▒ bile. Mesel├ó art─▒k y─▒lda 1 g├╝n i┼čba┼č─▒ yap─▒p da 364 g├╝n tatil yapan o kadar sevgiler, duygular, anlay─▒┼člar, inan├žlar, idealler ve de─čerler var ki. Say say bitmez. Ama bunlar─▒n bat─▒dan do─čuya her biri; inim inim inliyor, a─čl─▒yor, feryat ediyor!
Hepsi birbiriyle orant─▒l─▒ asl─▒nda. E─čer bir anne, elindeki k├Âpe─či, ├žocu─čundan daha de─čerli g├Âr├╝r ve ona g├Âre davran─▒rsa, neticede ├žocuk da anne sevgisini bir g├╝ne hapseder ge├žer. O bir g├╝nl├╝k testi de k─▒r─▒l─▒rsa, d├╝┼č├╝n├╝n insanl─▒─č─▒n i├žine d├╝┼čece─či fel├óketi.
Ben aileyi misal verdim. Siz b├╝t├╝n hayat─▒ bu misalin i├žinde de─čerlendirebilirsinizÔÇŽ
Unutmamal─▒ ki, yar─▒nlara dolu ├ž─▒kabilmek i├žin bug├╝n├╝n b├╝y├╝k bo┼čluklar─▒n─▒ bertaraf etmek ┼čart.
Ailenin, ├ževrenin, e─čitimin, k─▒sacas─▒ insan ve hayat─▒n tamamen t├╝ketilip yok olmamas─▒ i├žin bu ┼čart.
Bu ┼čartlar─▒ ger├žekle┼čtirecek do─čru idrak ve ad─▒mlar─▒n da, testiler k─▒r─▒lmadan ├Ânce olmas─▒ zarur├«. Dikkat buyurun: Testiler k─▒r─▒lmadan ├ÂnceÔÇŽ