1375 YIL SONRA PEYGAMBER EFEND─░M─░ZÔÇÖ─░ YEN─░DEN D├ť┼×├ťNMEK

DR. ABDULLAH H─░KMET ATAN

Eb├╗ Musa el-E┼čÔÇÖar├«ÔÇÖden -rad─▒yall├óhu anh- rivayet edilen bir hadiste Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- ┼č├Âyle buyurmu┼člard─▒r:

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n benimle g├Ândermi┼č oldu─ču hid├óyet ve ilim, yery├╝z├╝ne ya─čan bol ya─čmura benzer. Ya─čmurun ya─čd─▒─č─▒ yerin bir b├Âl├╝m├╝ verimli bir toprakt─▒r: Ya─čmur suyunu emer, bol ├žay─▒r ve ot bitirir. Bir k─▒sm─▒ da suyu emmeyip ├╝st├╝nde tutan ├žorak bir yerdir: Allah burada biriken sudan insanlar─▒ faydaland─▒r─▒r. Hem kendileri i├žer, hem de hayvanlar─▒n─▒ sular ve ziraatlar─▒n─▒ o su sayesinde yaparlar. Ya─čmurun ya─čd─▒─č─▒ bir yer daha vard─▒r ki, d├╝z ve hi├žbir bitki bitmeyen kaygan arazidir: Ne su tutar, ne de ot bitirir. ─░┼čte bu, All├óhÔÇÖ─▒n dininde anlay─▒┼čl─▒ olan ve All├óhÔÇÖ─▒n benimle g├Ânderdi─či hid├óyet ve ilim kendisine fayda veren, onu hem ├Â─črenen hem ├Â─čreten kimse ile, buna ba┼č─▒n─▒ kald─▒r─▒p kulak vermeyen, All├óhÔÇÖ─▒n benimle g├Ânderdi─či hid├óyeti kabul etmeyen kimsenin benzeridir.ÔÇŁ (Buh├ór├«, ─░lim, 20; M├╝slim, Fez├óil, 15)

Bu hadis, Hazret-i Peygam
berÔÇÖin, s├Âz├╝n├╝ muhatab─▒na ├žok daha iyi kavratmak i├žin ba┼čvurmu┼č oldu─ču sanatl─▒ konu┼čmalar─▒ndan biri; ├Ârneklendirerek anlatma (ems├ól├╝ÔÇÖl-hadis) us├╗l├╝ne ├žok g├╝zel mis├ól te┼čkil etmektedir.

Hadisimizin ba┼č─▒nda Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n kendisiyle hid├óyet ve ilim g├Ânderdi─činden bahsetmektedir. Hid├óyet, do─čru yolu arama ve o yola girme, All├óhÔÇÖ─▒n kalbe ilham etti─či hak yolu bulma arzusu, hak din, ─░sl├óm dini gibi m├ón├ólara gelmektedir.

Hadisimizde ise, Cenâb-ı Hak
kÔÇÖ─▒n kullar─▒ndan istedi─či ┼čeyi elde etmede insanlara yol g├Âstermek m├ón├ós─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░lim ise All├óhÔÇÖ─▒n isteklerine kulu ula┼čt─▒ran bilgi demektir. Hid├óyetsiz ilim olmayaca─č─▒ gibi, hid├óyet de belli ├Âl├ž├╝lerde ilme ba─čl─▒d─▒r. Dolay─▒s─▒yla hid├óyet ve ilim aras─▒nda cidd├« bir ili┼čki s├Âz konusudur.

Hadiste insanlar, Hazret-i Pey
gamberÔÇÖin getirdi─či mesaj─▒ alabilme kapasitelerine g├Âre gruplara ayr─▒lm─▒┼člard─▒r. Yani onlar, ─░sl├óm dinini ve bu dinin ahk├óm─▒n─▒ anlamada farkl─▒ farkl─▒d─▒rlar. Burada Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- kendini anlamalar─▒ ve gere─či gibi davranmalar─▒ bak─▒m─▒ndan ├╝├ž farkl─▒ insan tipinden bahsetmektedir:

1) ├ľ─črenen-Amel Eden-├ľ─čreten: Verimli toprak; suyu emer-ekin bitirir.

2) ├ľ─črenen-Amel Etmeyen-├ľ─čreten: ├çorak toprak; suyu tutar, emmez-insanlar, hayvanlar i├žer, ekinler sulan─▒r.

3) ├ľ─črenmeyen: Kaygan Toprak; su tutmaz-ot bitirmez.

Birinci gruba mensup olan ki┼či, Hazret-i PeygamberÔÇÖin mesaj─▒na kulak vermi┼č, onun getirdi─či hid├óyet ve ilimden istifade etmekle kalmam─▒┼č onu ya┼čay─▒p, ba┼čkalar─▒na da ├Â─čretmi┼čtir ki bu tip insan, hadisimizde verimli, bereketli topra─ča benzetilmi┼čtir. Suyu i├žerisine ├žekerek ondan tam m├ón├ós─▒yla istifade etmek s├╗retiyle ├╝zerinde otlar, a─ča├žlar, ekinler bitirir, hem kendisi ondan istifade eder, hem de ├╝zerinde bitirdi─či ├╝r├╝nlerle ba┼čkalar─▒n─▒n faydalanmas─▒n─▒ sa─člar.

─░kinci grup insanlara gelince onlar da kayal─▒k, ta┼čl─▒k veya killi topraktan olu┼čan ├žorak arazi gibidirler; ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ├Â─črenmi┼čler, yani ya─čmuru ├╝zerlerinde tutmu┼člar, ancak ├Â─črendikleriyle amel etmeyerek onu i├žlerine almam─▒┼člard─▒r. Dolay─▒s─▒yla onlardan ekin ve ye┼čillik bitmemektedir, ancak ba┼čkalar─▒na o ilmi ├Â─čretmek s├╗retiyle ├╝zerlerinde tuttuklar─▒ sudan insan veya hayvanlar─▒n istifade etmesini sa─člam─▒┼člard─▒r. Bu grup insanlar, birinciye g├Âre istifade bak─▒m─▒ndan hi├ž ┼č├╝phesiz daha a┼ča─č─▒ seviyededirler.

├ť├ž├╝nc├╝ grubu te┼čkil eden insanlara gelince -tabiri c├óizse- oral─▒ bile olmayan tiplerdir bunlar; Hazret-i PeygamberÔÇÖin getirdi─či mesaja ne kulak verirler, ne onu ├Â─črenmeye ├žal─▒┼č─▒rlar, h├óliyle ├Â─črenmedikleri ┼čeyi ya┼čayamazlar ve ├Â─čretemezler. Bu gruba giren insanlar hadisimizde, ne ye┼čillik bitiren, ne de ├╝zerinde suyu tutan kaygan, k─▒ra├ž, ├ž├Âl topra─č─▒na benzetilmi┼člerdir.

Birinci gruba d├óhil insanlara ilk mis├ól, elbette ki Peygamber EfendimizÔÇÖin se├žkin arkada┼člar─▒ olan ve ├óyette (Tevbe, 9/100) kendilerinden: ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n r├óz─▒ olduklar─▒ÔÇŁ ┼čeklinde bahsedilen sah├óbilerdir. Onlar─▒n her bireri Hazret-i Eb├╗bekirÔÇÖiyle, Hazret-i ├ľmerÔÇÖiyle, Hazret-i Osman ve Hazret-i AliÔÇÖsiyle, Hazret-i Hatice ve Hazret-i ├éi┼čeÔÇÖsiyle -Allah Te├ól├ó onlardan r├óz─▒ olsun- Ras├╗lull├óhÔÇÖ─▒n -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- getirdi─či hid├óyet ve ilimden azam├« ├Âl├ž├╝de istifade etmi┼čler, ba┼čkalar─▒na ├Ârnek ve muallim olarak k─▒y├ómete kadar ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ya┼čanmas─▒nda en b├╝y├╝k katk─▒y─▒ sa─člayan ilk nesil olmu┼člard─▒r. Bunun en a├ž─▒k delili, din├« bir konudan bahsederken sah├óbesiz yapamamam─▒zdan anla┼č─▒lmaktad─▒r. Onlardaki bu bereket, k─▒sa zamandan t├╝m d├╝nyada varl─▒─č─▒n─▒ hissettirmi┼č, ─░sl├óm, Arap Yar─▒madas─▒ÔÇÖndan ├ž─▒karak AsyaÔÇÖya, AfrikaÔÇÖya ve oradan AvrupaÔÇÖya yay─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ onlar Hazret-i PeygamberÔÇÖin getirdi─či hid├óyet ve ilmi kabul etmede birinci s─▒radad─▒rlar.

Yine ayn─▒ ┼čekilde sah├óbenin yolundan giden -ki onlar hakk─▒nda KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖde: ÔÇťÔÇŽo ensar ve muh├ócirlere g├╝zellikle uyanlardan Allah r├óz─▒d─▒r, onlar da AllahÔÇÖtan r├óz─▒d─▒rlar…ÔÇŁ (Tevbe, 9/100) buyurulmu┼čtur- t├óbi├«n ve sonra gelen nesillerin b├╝y├╝k ├ólim, f├óz─▒l ki┼čileri hep bu birinci s─▒n─▒fa d├óhildirler. Bug├╝n, onlardan birisi olan mezhep imam─▒m─▒z ─░m├óm-─▒ AÔÇÖzam Eb├╗ Han├«fe ve talebelerinin (Allah Te├óla onlara rahmet eylesin) sayesinde; onlar─▒n i├žtihatlar─▒yla ibadet yapabiliyoruz. Milad├« 767 y─▒l─▒nda vefat eden bir b├╝y├╝k ├ólimin bereketini gelin siz hesap edin! ─░mam ┼×├ófi├«, Buh├ór├«, M├╝slim, Gazz├ól├«, Nevev├« ve daha niceleri; din sahas─▒nda bizlere Hazret-i PeygamberÔÇÖin getirdi─či hid├óyet ve ilmi ta┼č─▒yan birer b├╝y├╝k ├ólim olmu┼člard─▒r. Peygamber EfendimizÔÇÖden as─▒rlar sonra da gelmi┼č olsalar, t─▒pk─▒ hayat─▒ndaym─▒┼č gibi, bir sah├óbi hassasiyetiyle o b├╝y├╝k Allah El├žisiÔÇÖnden -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- hid├óyet ve ilmi alarak ve onu ya┼čayarak talebelerine b├╝y├╝k bir ciddiyetle ├Â─čretmi┼člerdir.

Ayn─▒ ┼čekilde bu birinci grup bereketli M├╝sl├╝man tipine, Hoca Ahmed Yesev├«, Mevl├ón├ó, Yunus Emre, ┼×├óh-─▒ Nak┼čibend, Abd├╝lk├ódir-i Geyl├ón├« gibi b├╝y├╝k Allah dostlar─▒ da d├óhildirler. Onlar─▒n ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ├Â─črenip ya┼čamadaki hassasiyetleri, ├ža─člar boyu Hazret-i PeygamberÔÇÖin g├Âsterdi─či hid├óyet yolunun ─▒┼č─▒klar─▒ olmu┼č ve nice b├«├žare insanlar─▒ bu yola sevkederek kurtulmalar─▒na vesile te┼čkil etmi┼čtir.

Bir Hoca Ahmed Yesev├« HazretleriÔÇÖne bak─▒n─▒z. ├ľmr├╝n├╝, insanlar─▒ ir┼čada adam─▒┼č ve sadece hayat─▒nda de─čil vefat─▒ndan sonra da, g├╝n├╝m├╝ze kadar tesirini belki daha da geli┼čtirerek s├╝rd├╝rm├╝┼č bir Allah dostu. Bug├╝n AnadoluÔÇÖdan t├ó Balkanlara kadar ya┼čayan M├╝sl├╝manlar, hid├óyetlerini bu b├╝y├╝k insana bor├žludurlar. Onun bu illere g├Ânderdi─či dervi┼čler sayesinde, oradaki halk─▒n ─░sl├ómÔÇÖ─▒ kabul etmeleri m├╝mk├╝n olabilmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla bir insan─▒ en g├╝zel tan─▒man─▒n yolu, onun yapt─▒klar─▒na bakmakla m├╝mk├╝nd├╝r. ─░┼čte onun eseri. H├ól├ó onu rahmet ve sayg─▒yla an─▒yoruz. Halk a─čz─▒yla s├Âyledi─či ┼čiirler h├ól├ó dilimizde; tekrarlay─▒p duruyoruz:

├ľmr├╝m sona erince,

Ne yapay─▒m ey RabbÔÇÖim?

Can al─▒c─▒ gelince,

Ne yapay─▒m ey RabbÔÇÖim?

Can verme korkusundan,

Azrâil acısından,

┼×efkat g├Ârmesem SenÔÇÖden,

Ne yapay─▒m ey RabbÔÇÖim?

Can verme i┼či pek zor,

Kolayla┼čt─▒r ey Cebb├ór,

Senden gayrı yok gâmhâr,*

Ne yapay─▒m ey RabbÔÇÖim?

Can─▒m ge├žip gidende,

Tenim burda kalanda,

Tene┼čire konanda,

Ne yapay─▒m ey RabbÔÇÖim?

Âciz olup yatınca,

Melekler de gelince,

┬źMen Rabb├╝ke?┬╗ sorunca,

Ne yapay─▒m ey Rabbim?

Bu m─▒sralar ne g├╝zel anlat─▒yor ├Âl├╝m├╝ ve sonras─▒n─▒! Y├╝zlerce kitap yazsan─▒z, bir o kadar da edebiyat par├žalasan─▒z belki bu kadar anlaml─▒ ifade edemezsiniz. En ├Ânemlisi tesiriniz olmaz. ÔÇťB├╝t├╝n lezzetleri kesen ├Âl├╝m├╝ ├žok├ža hat─▒rlay─▒n─▒zÔÇŁ (Tirmiz├«, Z├╝hd, 4) had├«sinin tatbikat─▒, nas─▒l m─▒sralarda dile geliyor?!. Bu ne m├╝thi┼č bir g├Ân├╝l zenginli─čidir y├ó Rabbi!

┼×imdi tam da bu noktada kendimizi sorgulamam─▒z gerekmektedir: Acaba ben, yukar─▒daki hadiste zikri ge├žen hangi gruba giriyorum? Cevap ┼ču: Din, benim i├žin ne anlam ifade ediyorsa i┼čte o grubun insan─▒y─▒m ben. E─čer din, olmazsa olmaz─▒m ise, yani ondan hi├žbir zaman vazge├žmem m├╝mk├╝n de─čilse birinci gruba; olsa iyi olur, ama bakmay─▒n bana, ben yapam─▒yorum ise ikinci gruba; olmasa da olur ise ├╝├ž├╝nc├╝ gruba giriyorum demektir. Dolay─▒s─▒yla din├« d├╝┼č├╝ncemiz ne ise, o ├Âl├ž├╝de bu dinin Peygamberine kulak vermemiz ve OÔÇÖnun -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- getirdi─či mesaj─▒ anlamaya ├žal─▒┼čmam─▒z bir anlam ifade eder.┬á KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin ifadesiyle:

ÔÇťBiz All├óhÔÇÖ─▒n kullar─▒y─▒z ve OÔÇÖna d├Ânece─čiz.ÔÇŁ (Bakara, 2/156) diyenler ile: ÔÇťBenim namaz─▒m, ibadetim, hayat─▒m ve ├Âl├╝m├╝m hep ├ólemlerin Rabbi Allah i├žindir.ÔÇŁ (EnÔÇÖ├óm, 6/162) demeyi ger├žekten becerebilenler yani bu ┼čuura sahip olanlar i├žin din, olsa da olur olmasa da olur kab├«linden bir aksesuar; teferruat ve ayr─▒nt─▒ de─čildir. Bilakis ya┼čanmas─▒ gerekli bir k├óideler manz├╗mesidir. T─▒pk─▒ sah├óbilerin din anlay─▒┼č─▒nda ve onu benimsemelerinde oldu─ču gibi.

Peygamber EfendimizÔÇÖe -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- ba─čl─▒l─▒─č─▒m─▒z─▒, vefat─▒n─▒n ├╝zerinden tam 1375 koca y─▒l ge├žmi┼čken, tekrar bu hadisin ─▒┼č─▒─č─▒nda sorgulamam─▒z gerekiyor. OÔÇÖna ├«man─▒m─▒z nas─▒l? OÔÇÖnun buyruklar─▒na; s├╝nnetine ne kadar uyabiliyoruz? Biz nas─▒l bir M├╝sl├╝man─▒z? OÔÇÖna sadece g├Âr├╝nt├╝ olarak; sath├« bir bi├žimde mi ba─čl─▒y─▒z? Yoksa OÔÇÖna olan sad├ókatimiz ├žok daha derinlerden mi geliyor? Bunlar─▒, bilhassa ─░sl├óm ├ólemi olarak, bir y─▒─č─▒n buhran─▒n ac─▒s─▒yla k─▒vrand─▒─č─▒m─▒z, ┼ču daha ├žok taze yirmi birinci asr─▒n ba┼člar─▒nda d├╝┼č├╝nmemizde ve kendimizi OÔÇÖna -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- g├Âre ayarlamam─▒zda fayda var san─▒yorum. ─░┼čte bu muhasebe ve m├╗cibince amel etme, bizleri Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin getirdi─či hid├óyete t├ób├« olma bak─▒m─▒ndan birinci s─▒n─▒f insan yapacak ve hayat─▒m─▒za bereket katacakt─▒r. O hid├óyet yolunun yolcusu olmay─▒ Cen├ób-─▒ Hak hepimize nasip eylesin! ├ém├«n!..

_________________________

* tasalanan