├ľl├╝mlere ├çare

Muhammed Ali E┼×MEL─░

Ac─▒lar ve dertler, bel├ó ve mus├«betler artt─▒k├ža, insanlar, hayat─▒n ├žekilmezli─činden dem vurmaya ba┼člarlar. Oysa bunlar hayat─▒n tad─▒ ve tuzu. ┼×ayet k─▒┼č─▒n cef├ós─▒ olmasayd─▒, bahar─▒n saf├ós─▒ nas─▒l anla┼č─▒l─▒rd─▒?

Asl─▒nda ├žekilmez olan ┼čey, hayat─▒n de─čil, ├ž├╝r├╝m├╝┼č ruhlar─▒n mikroplu nefesleridir. Zaten as─▒l ├Âl├╝m de, can ku┼čunun ten kafesinden ├ž─▒kmas─▒ de─čil, asil ve ebed├« olan r├╗hun iki g├╝nl├╝k bedende sef├«l├óne bir ┼čekilde koku┼čmas─▒d─▒r.

─░nsan─▒, insanl─▒─č─▒, milleti ve milletleri yok eden, ├žekilmez h├óle getiren berbat ├Âl├╝m, i┼čte budur.

Bug├╝n toplumlar─▒ tehdit eden en b├╝y├╝k tehlike bu ┼čekildeki ├Âl├╝mlerin salg─▒n h├óle gelmesidir. Art─▒k b├Âyle ├Âl├╝mlerin pen├žesinde can verenlerin say─▒s─▒, kur┼čunlar─▒n ve f├╝zelerin ├Âld├╝rd├╝klerinden ├žok daha fazla. Kald─▒ ki d├╝nyadaki b├╝t├╝n katliamlar, cinayetler de, r├╗hen ├Âlm├╝┼č ve ├ž├╝r├╝m├╝┼č insanlar─▒n m├órifeti de─čil mi?

O h├ólde insano─člu, bedenen ├Âlmekten ├žok r├╗hen ya┼čanan ├Âl├╝mlere daha bir dikkat etmelidir. ├ç├╝nk├╝ o ├Âl├╝mler, insan─▒n iki d├╝nyas─▒n─▒ da karartan simsiyah ├Âl├╝mlerdir. O ├Âl├╝mler, hayat─▒ peri┼čan eden en fec├« ┼čeyt├ón├« ├ófetlerdir. O ├Âl├╝mler, d├╝nyay─▒ ya┼čanmaz h├óle getiren en k├Ât├╝ nefs├ón├« ├želmelerdir. O ├Âl├╝mler, ├Âl├╝m ├že┼čitlerinin en k├Ât├╝leridir. ├ç├╝nk├╝ o ├Âl├╝mler y├╝z├╝nden bug├╝n nice olgun fikirler can ├žeki┼čiyor, ak─▒llar can ├žeki┼čiyor, g├╝zellikler can ├žeki┼čiyor, hay├ó ve ahl├ók can ├žeki┼čiyor, ilim ve irfan can ├žeki┼čiyor, a┼čk ve muhabbet can ├žeki┼čiyor. Ve hepsi de herhangi bir imdat eri┼čmezse ├Âl├╝p gidiyor. Do─ču harap, bat─▒ ondan daha beter har├óbe. Oysa fikirlerin, ahl├ók─▒n ve irf├ón─▒n ├Âl├╝m├╝, insanl─▒─č─▒n ├Âl├╝m├╝ demektir. ├ç├╝nk├╝ insan─▒n varl─▒─č─▒na sebep ve hayatiyetine ┼čahdamar h├╝km├╝nde olan y├╝ksek duygular ve inan├žlar ├Âld├╝─č├╝ an, ruhlar ├ž├╝r├╝meye ba┼čl─▒yor. ─░nsan canl─▒ cenaze h├óline geliyor. B├Âylesi ├Âl├╝ insanlar ise, kendilerini mezarl─▒─ča d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝kleri gibi ba┼čkalar─▒n─▒n ya┼čamalar─▒n─▒ da hazmedemiyorlar. ├ľl├╝m makinesi kesiliveriyorlar. G├╝├žlerine g├Âre k├óh bedenleri hel├ók ediyorlar, k├óh ruhlar─▒. Ya da her ikisini birden katlediyorlar.

Neticede d├╝nyada ├Âl├╝ olarak ya┼čanan hayatlar, ├Âl├╝m de─čirmeni gibi i┼čliyor. Hunhar sava┼člar─▒n, katliamlar─▒n, cinayetlerin ard─▒ arkas─▒ kesilmiyor. Nas─▒l kesilsin ki her ┼čey z─▒dd─▒na d├╝┼čmand─▒r. ├ľl├╝l├╝k, dirili─če d├╝┼čman. ├çorakl─▒k, verimlili─če d├╝┼čman. Tembellik, ├žal─▒┼čkanl─▒─ča d├╝┼čman. Beceriksizlik ve ba┼čar─▒s─▒zl─▒k, muvaffak─▒yete d├╝┼čman. ├çirkinlik, g├╝zelli─če d├╝┼čman. ├çukurlar, zirvenin aleyhinde. K├Âpekler, sem├ólar─▒ nurla dolduran g├╝ne┼če ve aya kar┼č─▒ ├žatlay─▒ncaya kadar havlamakta. Karanl─▒─č─▒n k├Âstebekleri, hid├óyet n├╗ru kar┼č─▒s─▒nda ├ž─▒ld─▒rmakta.

H├ólbuki m├ónev├« y─▒k─▒mlar─▒n ve ├Âl├╝mlerin yapt─▒─č─▒ tahribat, tarih boyu insano─čluna ├žok pahal─▒ya patlam─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla bug├╝n insanlar─▒n tekrar m├ónen dirilik iksiri i├žmeleri vazge├žilemeyecek bir ┼čartt─▒r.

Dirilik iksiriÔÇŽ

Ruhlar─▒, g├Ân├╝lleri ve ak─▒llar─▒ diri tutacak m├ónev├« ├ób-─▒ hayat. ─░l├óh├« kevser.

Yoksa d├╝nyadaki madd├« ve m├ónev├« katliamlar─▒ ├Ânlemek m├╝mk├╝n de─čil. ├ç├╝nk├╝ o cinayetleri i┼čleyen ├Âl├╝lere, borazanla da ├╝fleseniz ad├ólet ve merhamet sesini i┼čittiremezsiniz. ─░ll├ó dirilik iksiri i├žmeleri zar├╗r├«. ─░nsano─člu ├Âl├╝m├╝ sadece bu iksirle ma─člup edebilir. Bu iksiri i├ženler, diri ya┼čarlar ve ecel k├Âpr├╝s├╝nden ge├žseler bile diri kal─▒rlar.

Bu iksirin mayas─▒ hid├óyet, tad─▒ da d├╝nya ve ├óhiret i├žin do─čru ve faydal─▒ amellerdir. Bu ├žer├ževede istikl├ól ┼čairimiz M. ├ékif, bir muhasebe sadedinde g├ófil muhataplara ┼č├Âyle seslenir:

Mer├óm─▒n ├Âlmeyebilmekse, ├Âlmemek m├╝mkin:
Sa├ž─▒p savurdu─čun enf├ós-─▒ ├Âmr├╝n├╝n, l├ókin,
Dedin de birka├ž─▒ olsun Hud├ó yolunda fed├ó,
┼×u m├óvi kubbeye g├Âmd├╝n m├╝ bir s├╝rekli sad├ó?

├ľl├╝m sa├žarken o ┼čim┼čekli g├Âzler ├óf├óka,
E─čildi bakt─▒ m─▒ toprakta can veren halka?
┼×u duygusuz y├╝re─čin susturup le├ómetini,
Yanık yüreklere sundun mu yâd-ı rahmetini?
ÔÇŽ..

M├ódem ki didinmez, edemez, u─čra┼čamazs─▒n;
─░ks├«r-i bek─ü i├žsen, em├«n ol, ya┼čamazs─▒nÔÇŽ

ÔÇŽ..

Can, cihan hepsi de bo┼č, g├óyededir varsa hayat.

M─▒sra m─▒sra vurgulanan hususlar, diri ya┼čaman─▒n re├žetesinden birka├ž madde. Bu ┼čekilde ulv├« re├žeteler etraf─▒nda hayatla ilgili tarih├« tecr├╝beler aynas─▒na yans─▒yan c├╝mle ┼ču olsa gerek:

─░nsanlar, ancak r├╗hen diri ya┼čarlarsa, ├Âlmezler.

Bir de Y├╗nusÔÇÖun bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ var:

Ten f├ón├«dir can ├Âlmez, ├Âlenler geri gelmez;
├ľl├╝r ise ten ├Âl├╝r, canlar ├Âlesi de─čil!

Evet, canlar ├Âlesi de─čil. Ama bahsedilen can yoksa! O zaman ├Âlmemek m├╝mk├╝n de─čil. Ancak o can olunca, ├Âlmemek m├╝mk├╝n.

Bu m├ón├óy─▒, insano─člunu ilgilendiren b├╝t├╝n her ┼čeye uygulayabiliriz. Yani insan─▒n yapt─▒─č─▒ hangi i┼č ve davran─▒┼č varsa, e─čer onun i├žinde can mevcut olursa o i┼č ve davran─▒┼č olumlu m├ón├óda bir kal─▒c─▒l─▒k/dirilik arz eder. Yoksa mutlaka ├Âl├╝m vard─▒r. Hayat─▒m─▒z─▒ ├ževreleyen muameleler, al├ókalar, arkada┼čl─▒klar, ibadetler, hevesler, ilimler, sanatlar, d├óv├ólar, gayeler ves├óire hepsi kendilerine mahsus canlara muhta├žt─▒r. Bizler, hangisinin i├žine can koyabilirsek, ancak onu ya┼čatm─▒┼č oluruz. Aksi h├ólde cans─▒z yap─▒lan do─črular bile e─čri kalmaya mahk├╗mdur. Ayn─▒ ┼čekilde cans─▒z ilim ceh├óletle m├╝sav├«dir. Cans─▒z ibadet de, ├ódetten ├Âte ge├žmez. Me┼čhur bir k─▒ssad─▒r:

Kalp g├Âz├╝ a├ž─▒k vel├« bir z├ót, bir cenazenin defnine i┼čtirak eder. ├ľl├╝ kabre konup da ├╝zeri ├Ârt├╝ld├╝kten sonra bir hocaefendi telkin vermeye ba┼člar. O s─▒rada o vel├« zat, m├ónidar bir ┼čekilde tebess├╝m eder. Etraf─▒ndakiler buna hayli ┼ča┼č─▒r─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ o z├ót─▒n o vakte kadar g├╝ld├╝─č├╝n├╝ hi├ž kimse g├Ârmemi┼čtir. Sorarlar:

ÔÇôSiz hi├ž g├╝lmezdiniz. Ne oldu da ├╝stelik bir cenaze telkini esnas─▒nda g├╝ld├╝n├╝z?

O da ┼ču cevab─▒ verir:

ÔÇôBenim bildi─čim kadar─▒yla diriler ├Âl├╝lere telkin verir. Bug├╝n ise tersi ger├žekle┼čti; bir ├Âl├╝ bir diriye telkin verdi. Buna hayret ettim de gayr-i ihtiyar├« g├╝lm├╝┼č oldum.

Demek ki i├ž ├ólemde Y├╗nusÔÇÖun dedi─či can olmay─▒nca, insan, ya┼č─▒yor g├Âr├╝nse de ├Âl├╝ h├╝km├╝nde. Fakat o cana sahip olanlar ise ├Âld├╝klerinde bile diri olarak ya┼č─▒yorlar.

O h├ólde diyebiliriz ki ├Âl├╝m, bize o c├ón─▒ fark ettirmek ve ├Âl├╝ms├╝zl├╝k kap─▒s─▒na ula┼čt─▒rmak i├žin takdir edildi. ├ťstad Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n dedi─či gibi:

├ľlmemek, ilk ve son, b├╝y├╝k kelime;
├çarp─▒ld─▒k, ├Âlmemek i├žin ├Âl├╝me!

Asl─▒nda bu ├Âlmemek istek ve i┼čtiyak─▒, b├╝t├╝n insanlar─▒n en b├╝y├╝k arzu ve ihtiras─▒ÔÇŽ Ancak ├Âlmemek s─▒rr─▒n─▒ do─čru ├ž├Âzemeyenler, onu ger├žekle┼čtirip ya┼čamak ad─▒na bir ├Âm├╝r en k├Ât├╝ ├Âl├╝mlerin tuza─č─▒na d├╝┼čm├╝┼člerdir.

Bu y├╝zden d├╝nyan─▒n her k├Â┼česinde sava┼č var, kan var, ├Âl├╝m varÔÇŽ

Bu y├╝zden hayattan ├žok, ├Âl├╝mler ya┼čan─▒yorÔÇŽ ├ľl├╝mden daha korkun├ž g├óileler, insanl─▒─č─▒ peri┼čan ediyor. K─▒sacas─▒ m├ónev├« ├Âl├╝lerin ├žo─čald─▒─č─▒ bir d├╝nyada durmadan ├Âl├╝mler ya┼čan─▒yor.

O h├ólde diri veya ├Âl├╝ olman─▒n s─▒rr─▒n─▒ do─čru ├ž├Âzmek ve do─čru anlamak, hayat─▒n en birinci zar├╗reti. ├ľlenler kim, ├Âlmeyenler kim? Kimler diri, kimler ├Âl├╝? ─░┼čte birka├ž c├╝mle:

G├Ânl├╝ muhabbet cenneti h├ólinde olanlar, diridir. D├╝┼čmanl─▒k cehennemi olan kimseler, ├Âl├╝d├╝r.

Dirilik ufkuna ula┼čanlar, diridir. ├ľl├╝m ├žukuru kesilenler, ├Âl├╝d├╝r.

Y├╝ce mahb├╗ba y├ór olarak ya┼čayanlar, diridir. A─čy├ór olarak ├Âm├╝r s├╝renler, ├Âl├╝d├╝r.

Candan i├žeri var olanla ├ó┼čina olanlar, diridir. Hak, g├Â─č├╝slerinin i├žinde oldu─ču h├ólde ona yabanc─▒ gibi ya┼čayanlar, ├Âl├╝d├╝r.

Ebed├« vuslat kanad─▒ olacak bir gayret ve bereket i├žinde ya┼čayanlar, diridir. Ebed├« gurbet cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lacak bir tembellik ve ├žorakl─▒k i├žinde olanlar, ├Âl├╝d├╝r.

Kendilerini y├╝ce gayeye feda edenler, diridir. Gayesizli─čin ve bo┼č vermi┼čli─čin esiri olanlar, ├Âl├╝d├╝r.

Sat─▒rlardan sad─▒rlara, sad─▒rlardan da ar┼ča y├╝kselebilenler, diridir. A┼ča─č─▒lar─▒n a┼ča─č─▒s─▒na yuvarlananlar, ├Âl├╝d├╝r.

Vahdet s─▒rr─▒yla g├Ânl├╝n├╝ nazarg├óh-─▒ ─░l├óh├« h├óline getirebilenler, diridir. HakkÔÇÖ─▒n K├óbesi olan kalbi puth├óne yapanlar, ├Âl├╝d├╝r.

─░lmin ve irf├ón─▒n yemye┼čil ba─člar─▒nda g├╝l olanlar, diridir. C├óhiliyet ve ceh├ólet ate┼činde k├╝l olanlar, ├Âl├╝d├╝r.

Bu f├ón├« iklimde muhabbeti sonsuz ve mutlak olanda ebed├«le┼čtirenler, diridir. Ezel├« a┼čk─▒ ve ebed├« sevday─▒, boyac─▒ k├╝p├╝nden ├ž─▒km─▒┼č kaportalarda f├ón├«le┼čtirenler, ├Âl├╝d├╝r.

Olgunluk yolunda canlar─▒n─▒ diri tutanlar, diridir. E─čitim ve terbiyede nefs├óniyeti tercih ederek ruhlar─▒n─▒ katledenler, ├Âl├╝d├╝r.

Vatan, millet ve din yolunda ┼čehitlik ┼čerbetini i├ženler, diridir. D├╝┼čmanl─▒k zehrini i├ženler, ├Âl├╝d├╝r.

Susuzlara bir yudum su vermesini bilenler, diridir; bilmeyenler ├Âl├╝d├╝r.

A├ž kalm─▒┼člara bir lokma uzatabilenler, diridir. Cimrilik ve pintilik yapanlar, ├Âl├╝d├╝r.

Dirili─če sebep olanlar, diridir. ├ľl├╝mlere sebep olanlar, ├Âl├╝d├╝r.

Bunun i├žindir ki;

Onca saltanat─▒ i├žinde Nemrut asl─▒nda bir ├Âl├╝yd├╝ ve bu sebeple topal bir sivrisine─če ma─člup oldu.

B├╝t├╝n debdebesi i├žin Firavun da bir ├Âl├╝yd├╝; K─▒z─▒ldenizÔÇÖin k─▒y─▒s─▒nda bo─čulup gitti.

Katmerli koca k├ófir Eb├╗ Cehil de bir ├Âl├╝yd├╝; BedirÔÇÖde c─▒l─▒z bir bile─čin kar┼č─▒s─▒nda yere devrildi.

Bu mis├óller de g├Âsteriyor ki ├Âl├╝mden dirili─če ad─▒m atan bir inan├ž ve medeniyete sahip olmam─▒z hasebiyle hakik├« veya mec├óz├« b├╝t├╝n ├Âl├╝mleri, kal─▒c─▒ bir dirili─če ├ževirebilmenin imk├ón ve gerekleri bizim elimizde. Ecel e┼či─činde ya┼čanan bir hayatta nefse metanet, r├╗ha maharet k├óf├«. ├érif Nihat ASYA kendine ┼č├Âyle hitap eder:

Bu i┼č -erge├ž- olacak ey bedenim;
Sen de bir par├ža met├ónet g├Âster!
Ve sen, ey r├╗hum, u├ž -art─▒k- yuvadan:
Kanat a├žmakta mah├óret g├Âster!

Bu metanet ve maharetin s─▒rr─▒ ise, hayat─▒ nas─▒l ya┼čad─▒─č─▒m─▒za ve yar─▒n ├Âmr├╝m├╝zden bize neler kalaca─č─▒na ba─čl─▒:

D├╝nden belli; bedene kalan ┼čey, yaln─▒z kefen,
Sen r├╗huna bak─▒ver; neler kal─▒r ├Âmr├╝nden!.. [Seyr├«]

Bizim iklimimizdeki ├Âl├╝me ┼čeb-i arus (d├╝─č├╝n gecesi) g├Âz├╝yle bakan ├órifler, hi├žbir zaman ├Âlmekten ├žekinmemi┼člerdir. Onlar─▒n ├Âl├╝m kayg─▒s─▒ etraf─▒ndaki yeg├óne dertleri; gidecekleri yere ne g├Ât├╝r├╝p g├Ât├╝rmedikleri, ebed├« ├ólemde ├Âl├╝ m├╝ diri mi olacaklar─▒, kendilerine a─člamak m─▒ g├╝lmek mi d├╝┼čece─čidir. Y├╗nus, bu y├Ândeki duygular─▒n─▒ dostlar─▒yla ┼č├Âyle payla┼č─▒r:

Ey y├órenler ey karda┼člar,
Korkaram ben ├Âlem deyu.
├ľld├╝─č├╝m├╝ kay─▒rmazam,
Etti─čimi bulam deyuÔÇŽ

Bir g├╝n g├Âr├╝n├╝r g├Âz├╝me,
Ayb─▒m vurulur y├╝z├╝me,
End├«┼čeden delÔÇÖolmu┼čam,
NÔÇÖidem ben, ne k─▒lam deyuÔÇŽ

E─čer ger├žek kul imi┼čsem,
Ona kulluk k─▒lay─▒d─▒m,
A─člayad─▒m bu d├╝nyada,
Yar─▒n anda g├╝lem deyuÔÇŽ

H├ós─▒l─▒ bu d├╝nyada ├Âl├╝mlerin m├ónev├« dirilikten ba┼čka ├ž├óresi yok:

Ey gece g├╝nd├╝z ├Âl├╝, ecel seni g├╝ld├╝rmez,
Ey ├Âm├╝r boyu diri, ├Âl├╝m seni ├Âld├╝rmez!

Son nefeste îmandır dirilten sonsuz mâye,
Topra─ča girmek de─čil, All├óhÔÇÖa ermek g├óyeÔÇŽ [Seyr├«]

B├╝t├╝n ├Âl├╝mlere yeg├óne ├žare bu: ├ľlmeyene ermek. ├ľlmeyenle diri olmak. Bunu ba┼čaranlar ├Âlmezler, her an yeni bir canla dirilir ve diriltirler. Her ad─▒mlar─▒ HakkÔÇÖa d├Ân├╝┼č h├ólinde olur. Yahya KemalÔÇÖin ifadesiyle:

─░kl├«m-i ─░l├óh├«ye r├╝c├╗ etmek i├žin,
Erv├óh a├ž─▒l─▒r engine yelken yelken.

Tabi├« d├Ân├╝┼čten d├Ân├╝┼če fark var. Biri k├Â┼čede, biri u├žurumda, biri raksta, biri sem├óv├« bir sem├óda. Her biri muhtevas─▒na g├Âre neticelerle dolu. As─▒l olan sem├óv├« bir sem├ó h├ólinde ruhlar─▒n C├ófer-i Tayyar gibi vuslat d├Ân├╝┼č├╝yle mest olmas─▒:

Habe┼čistanÔÇÖa hicret dolay─▒s─▒yla C├ófer-i Tayyar, Hazret-i PeygamberÔÇÖden gurbette uzun bir zaman kalm─▒┼čt─▒. Hasret i├žerisinde d├Ân├╝┼č├╝, Hayber fethine rastlad─▒. Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- onu g├Âr├╝nce son derece sevindi ve bunu ┼č├Âyle ifade etti:

ÔÇťHayberÔÇÖin fethiyle mi sevineyim, C├óferÔÇÖin geli┼čiyle mi?ÔÇŁ

Bu y├╝ce iltifat kar┼č─▒s─▒nda Hazret-i C├ófer, mest olup kendinden ge├žti ve vecd ile orada d├Ânmeye ba┼člad─▒. Allah Ras├╗l├╝, onun bu h├óline m├ón├« olmad─▒. Mevlev├«likteki sem├ón─▒n esas─▒ da bu oldu. Gurbet ikliminde PeygamberÔÇÖe ve All├óhÔÇÖa d├Ân├╝┼č├╝n tems├«li h├óline geldi.

Ak─▒ll─▒ ki┼či, kendini b├Âyle bir hakikat etraf─▒nda ebed├« d├Ân├╝┼če haz─▒rlayand─▒r. G├ófil ki┼čiyse, k├óh k├Â┼čeyi d├Ânmenin derdi, k├óh ka┼če d├Ând├╝rmenin derdiyle ├Âmr├╝ ziyan edendir. ─░lki her an ├Âl├╝ms├╝zl├╝k kap─▒s─▒nda, di─čeri de s├╝rekli ├Âl├╝m girdab─▒ndad─▒r. Her nefeste biri ├Âl├╝m├╝n ├žaresine mazhard─▒r, di─čeri de ├Âl├╝m├╝n testeresine d├╗├žard─▒rÔÇŽ

Ey ├Âl├╝m kar┼č─▒s─▒nda bo┼č ├ž─▒rp─▒nan b├«├ž├óre,
Kalk ├Âl├╝ms├╝z y├óre ko┼č, budur ├Âl├╝me ├ž├óre!

Bu ├ž├óreyi g├Ârmezsen devam eder ├Âl├╝mler,
Hayat bile can─▒nda ├Âl├╝mden beter g├╝mlerÔÇŽ [Seyr├«]