G─▒dalardaki Katk─▒ Maddeleri ÔÇô 10

Prof. Dr. Hasan DO─×RUYOL

Belirtti─čimiz ┬źE┬╗ numaralar─▒ verilmi┼č maddelerin, deney hayvanlar─▒nda mutajenik etki yapt─▒─č─▒ ve do─čum anormalliklerine
yol a├žt─▒─č─▒ tespit edilmi┼čtir.

─░NSAN SA─×LI─×I ─░├ç─░N ZARARLI OLAN KATKI MADDELER─░

Katk─▒ maddelerinin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ maalesef insan sa─čl─▒─č─▒ i├žin zararl─▒ maddelerdir. Bu zarar ├žo─ču kere al─▒nan maddenin miktar─▒na ba─čl─▒d─▒r. Baz─▒ ├Âzel durumlarda ise ├žok k├╝├ž├╝k miktarlarda olsa bile maddenin ortamda bulunmas─▒ zararl─▒ olabilmektedir. Ge├žen yaz─▒lar─▒m─▒zda bir k─▒sm─▒ndan bahsetti─čimiz zararl─▒ etkileri anlatmaya devam edelim.

MUTASYON VEYA DO─×UM ANORMALL─░─×─░NE YOL A├çAN MADDELER

─░nsanlarda mutasyon ya da do─čum anormalli─čine yol a├žan maddelere ┬źmutagenler┬╗ denir. Diyetlerdeki mutagenlerin birka├ž kayna─č─▒ vard─▒r. Baz─▒ maddeler i├žlerinde ta┼č─▒d─▒klar─▒ ├že┼čitli yap─▒ ta┼člar─▒ sebebiyle mutagenik etkiye sahiptirler; kafein, metil ksantin ve metil glioksal bunlara ├Ârnektir. Di─čer baz─▒ tip mutagenler ise g─▒dalara bula┼čm─▒┼č olarak al─▒n─▒rlar. Bu bula┼čm─▒┼člar─▒n bir k─▒sm─▒ tabi├«dir (aflotoksinler), bir k─▒sm─▒ fabrikasyon s─▒ras─▒nda istenmeden g─▒dalara kat─▒l─▒rlar (b├Âcek il├ó├žlar─▒-pestisitler), baz─▒lar─▒ ise g─▒dalara bilerek kat─▒l─▒rlar (katk─▒ maddeleri-nitritler). Baz─▒ mutajenler ise g─▒dalar─▒n haz─▒rlanmas─▒, pi┼čirilmesi veya k─▒zart─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda olu┼čurlar (mutajenik polinuklear aromatik hidrokarbonlar, nitrozaminler).

Mutajenik etkiye sahip maddelerin hemen hemen hepsi ├╝zerinde yap─▒lan hayvan deneyleri bunlar─▒n ayn─▒ zamanda karsinojenik (kanser yap─▒c─▒) etki g├Âsterdiklerini do─črulam─▒┼čt─▒r. Burada s├Âz konusu s─▒k─▒nt─▒lar─▒n ba┼č─▒nda b├╝t├╝n maddelerin her iki etki y├Ân├╝nden de ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olma mecburiyetidir. Bu ise ancak s─▒n─▒rl─▒ madde i├žin s├Âz konusudur. Ara┼čt─▒rmalar yayg─▒n olarak yap─▒lmakta fakat yava┼č ilerlemektedir.

A┼ča─č─▒da ┬źE┬╗ numaralar─▒ verilmi┼č maddelerin deney hayvanlar─▒nda mutajenik etki ve do─čum anormalliklerine yol a├žt─▒klar─▒ g├Âsterilmi┼čtir. Bu maddelerin insanlarda da ayn─▒ etkiyi olu┼čturma riski vard─▒r. ├ľzellikle gen├ž evliler, hamile kad─▒nlar ve ├žocuklar bu maddelerin riski alt─▒ndad─▒r:

E 123, E 154, E 155, E 220, E 221, E 222, E 223, E 224, E 226, E 227, E 249, E 250, E 251

Kafein: ├çay, kahve ve kakaoda tabi├« olarak bulunur. ├çok ├že┼čitli etkileri olan bu madde genellikle uyar─▒c─▒ olarak kullan─▒l─▒r. Hamile deney hayvanlar─▒ ├╝zerinde yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda, kafeinin yar─▒k dudak-damak, parmak eksiklikleri, kafatas─▒ defektleri gibi birtak─▒m do─čum anormalliklerine yol a├žt─▒─č─▒ tespit edilmi┼čtir. ├ľzellikle hamile ve ├žocuklar─▒n diyetlerinden mutlaka ├ž─▒kar─▒lmal─▒d─▒r.