─░nsan ─░nsana ─░li┼čkilerde ┬źEle┼čtiri┬╗

Aynur TUTKUN

ÔÇťM├╝ÔÇÖmin erkeklerle m├╝ÔÇÖmin kad─▒nlar da birbirlerinin vel├«leridirler. Onlar iyili─či emreder, k├Ât├╝l├╝kten al─▒koyarlar, namaz─▒ dosdo─čru k─▒larlar, zek├ót─▒ verirler, Allah ve Ras├╗l├╝ÔÇÖne itaat ederler. ─░┼čte onlara Allah rahmet edecektir. ┼×├╝phesiz Allah az├«zdir, hikmet sahibidirÔÇŁ (Tevbe, 71)

Toplumumuzda aile i├ži ili┼čkilerde ├žok fazla olmasa da i┼č ve arkada┼č ili┼čkilerinde; ┬źBana ne!┬╗ci ya da; ┬źSana ne!┬╗ci bir tav─▒r; bize y├Âneltilen ya da bizim y├Âneltece─čimiz ele┼čtirilere kar┼č─▒ en ├žok sahip olunan yanl─▒┼č bir tutumdur. Oysaki ├Âfke kaynakl─▒, bencilce ve sald─▒rganca olmayan, temiz niyetle yap─▒lan olumlu ele┼čtirilerin ─░sl├óm├«cesi emr-i biÔÇÖl-maÔÇÖruf ve nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nkerÔÇÖdir. (─░yili─či tavsiye etmek ve k├Ât├╝l├╝kten sak─▒nd─▒rmaya ├žal─▒┼čmak.)

Olumlu ele┼čtirilere a├ž─▒k olmak ya da ele┼čtirileri kabullenebilmek hata yapabilme potansiyelimizin oldu─čunu kabullenebilmekle al├ókal─▒d─▒r. Hi├žbir insan y├╝zde y├╝z yanl─▒┼čs─▒z, hatas─▒z ve y├╝zde y├╝z hakl─▒ olamayaca─č─▒na g├Âre her zaman ve durumda hatas─▒n─▒n olmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Bu bilin├žte olmak olumlu, uygun ve temiz niyetle yap─▒lan ele┼čtirileri kabullenebilmek hususunda zemin te┼čkil eder.

Y├Âneltilen ele┼čtirileri kabullenememenin alt─▒nda her ┼čeyi ben ondan daha iyi, daha ├žok bilirim anlay─▒┼č─▒ ve gizliden gizliye bir kibir yatar. Oysaki kar┼č─▒m─▒zdaki insan─▒n bizim davran─▒┼člar─▒m─▒z ve fikirlerimiz hakk─▒nda bizden farkl─▒ d├╝┼č├╝nmesinin ne gibi bir sak─▒ncas─▒ olabilir ki? Olaya ilk anda bu t├╝r bir tepkiyle yakla┼čmak ortal─▒─č─▒ gerginle┼čtirmenin ├Ân├╝ne ge├žecektir. Birisi bize bir ele┼čtiriyle geldi─činde tek yapmam─▒z gereken al├žakg├Ân├╝ll├╝ olmakt─▒r. Sonra da onun hakl─▒ ya da haks─▒z oldu─čunu gerilmeden ispatlamak daha kolay olacakt─▒r.

Ele┼čtirilere a├ž─▒k olmak demek tabi├« ki her s├Âylenene inan─▒p onurumuzu ve ├Âzg├╝venimizi ayaklar alt─▒na almak demek de─čildir. B├Âyle olmak kadar, ele┼čtirileri kabullenememek de hem ┼čahs─▒m─▒z, hem ele┼čtiriyi y├Ânelten ki┼či hem de toplum ad─▒na tehlikelidir. ├ç├╝nk├╝ bu tutum hatalar─▒m─▒z─▒ (ki mutlaka olacakt─▒r) g├Ârmeyi engeller, ele┼čtiriye savunma refleksiyle, ├Âfkeyle kar┼č─▒l─▒k verdi─čimiz i├žin de muazzam bir ┼čekilde enerjimizi t├╝ketir ve ili┼čkileri gerginle┼čtirir. Ele┼čtiride bulunan ki┼či ise g├Âr├╝┼člerinin dikkate al─▒nmad─▒─č─▒ fikrine varaca─č─▒ i├žin k├╝sk├╝n ve k─▒rg─▒n bir tutum sergiler ve: ┬źBana ne!ÔÇŁci bir yakla┼č─▒m i├žine girer. En b├╝y├╝k zarar─▒ ise uzun v├ódede toplum g├Âr├╝r. ├ç├╝nk├╝ fertleri emr-i biÔÇÖl-maÔÇÖruf ve nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nkerÔÇÖden ka├ž─▒nan bir toplum gitgide de─čerlerini ve g├╝zelliklerini kaybeder. ├ľzellikle ya┼č, sosyal konum, stat├╝, mevk├«, mertebe a├ž─▒s─▒ndan ├╝st seviyede olanlar─▒n emr-i biÔÇÖl-maÔÇÖruf ve nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nkerÔÇÖe yani ele┼čtirilere a├ž─▒k olmamas─▒ demek o toplum ad─▒na ├žok b├╝y├╝k bir kay─▒pt─▒r. Ba┼čkan─▒n─▒, liderini, m├╝d├╝r├╝n├╝ asla ele┼čtirmeyen, her yapt─▒─č─▒n─▒ do─čru kabul eden bir zihniyetin nelere sebebiyet verebilece─či inceden inceye d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.

─░daresi ya da sorumlulu─ču alt─▒ndakiler taraf─▒ndan hi├ž ele┼čtirilmeyen bir ki┼či kendini sorgulamal─▒, bunun sebebini bulmal─▒d─▒r. Hi├ž hatas─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin mi onun s├Âylediklerinin, d├╝┼č├╝nd├╝klerinin, yapt─▒klar─▒n─▒n aksine bir ┼čeyler s├Âyleyenler ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r? Yoksa tutum ve tav─▒rlar─▒ kar┼č─▒s─▒ndakine bu f─▒rsat─▒ vermedi─či i├žin mi?

Hazret-i ├ľmer hal├«fe se├žildi─či zaman M├╝sl├╝manlar─▒n kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒km─▒┼č ve ┼č├Âyle demi┼čti:

ÔÇťÔÇôEy insanlar! Ben bir hata yapt─▒─č─▒m zaman ne yapacaks─▒n─▒z?ÔÇŁ

─░├žlerinden heyecanl─▒, ├ľmer me┼črepli birisi de k─▒l─▒c─▒n─▒ g├Âstererek ┼ču cevab─▒ verdi:

ÔÇťÔÇôSeni k─▒l─▒c─▒m─▒zla d├╝zeltiriz!ÔÇŁ

Hazret-i ├ľmer ellerini a├žt─▒ ve dua etti:

ÔÇťÔÇôAllahÔÇÖ─▒m yan─▒ld─▒─č─▒mda beni d├╝zeltecek tebaam oldu─ču i├žin Sana ┼č├╝k├╝rler olsun!ÔÇŁ

Ve yine ganimetlerin payla┼č─▒m─▒ndan sonra bir g├╝n ad├óletin timsali Hazret-i ├ľmer, M├╝sl├╝manlar─▒n kar┼č─▒s─▒na g├╝zel bir elbiseyle ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Tebaas─▒ndan biri:

ÔÇťÔÇôEy ├ľmer! En g├╝zelini kendine mi ay─▒rd─▒n?ÔÇŁ diye sordu. Hazret-i ├ľmer o─člunu i┼čaret ederek:

ÔÇťÔÇôO cevap versin!ÔÇŁ dedi. Abdullah:

ÔÇťÔÇôGanimetten benim hissemi babama vererek onun g├╝zel bir elbise almas─▒n─▒ istedim, ├ž├╝nk├╝ O M├╝sl├╝manlar─▒n hal├«fesi olarak k├ófirlere kar┼č─▒ g├╝zel g├Âr├╝nmeli diye d├╝┼č├╝nd├╝m.ÔÇŁ dedi.

ÔÇŽÔÇŽÔÇŽÔÇŽ.

Tabi├« ki emr-i biÔÇÖl-maÔÇÖruf ve nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nker yaparken ├╝sl├╗p ├žok ├Ânemlidir. ├ľncelikle iyice d├╝┼č├╝n├╝lmeli, niyetler g├Âzden ge├žirilmelidir. ┼×ahs├« menfaatler ad─▒na, makam, mevk├« ve ┼č├Âhret ad─▒na, egomuzu tatmin edip ne kadar do─čru d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z├╝ belirtmek ad─▒na ele┼čtiride bulunulmaz. Ele┼čtiride bulunurken kendi menfaatlerimizden ├žok, toplum menfaati ya da kar┼č─▒m─▒zdakinin menfaati g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r. Ele┼čtiriyi kabul ederken de bencil ve fevr├« hareket etmemeli, olabildi─čince kar┼č─▒m─▒zdakinin iyi niyetli oldu─čunu d├╝┼č├╝nmeye ├žal─▒┼čarak bu ele┼čtiriden bir fayda temin etmeye ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Ele┼čtiriyi al─▒┼čkanl─▒k h├óline getirmek ise hi├ž ele┼čtirmemek kadar k├Ât├╝ netice verebilir. Bu hususta da kendimiz ve kar┼č─▒m─▒zdaki ad─▒na dikkatli olmak gerekir.

Sosyal bir varl─▒k olan insan, insan insana olan ili┼čkilerinde emr-i biÔÇÖl-maÔÇÖruf ve nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nkerÔÇÖden faydalanmal─▒d─▒r. Her zaman her s├Âylenene kulaklar─▒m─▒z─▒ a├žmak ve bunlar─▒ g├Âz├╝m├╝zde b├╝y├╝tmek iyi netice vermez elbet, fakat bazen de kulaklar─▒m─▒z─▒ iyi a├žmal─▒ ├Âzellikle iyi niyetle s├Âylenilenlerden istifade edilmelidir.

Anneler, babalar, ger├žek dostlar, ger├žekten dostlar bizi ele┼čtirirler. Ukal├óca ya da dost├ža bir tutumla ele┼čtiride bulunan─▒ ay─▒rabilmek ise al├žakg├Ân├╝ll├╝ ve sald─▒rgan olmayan bir tutumla onu dinledi─čimizde pek├ól├ó m├╝mk├╝nd├╝r.

├çocu─čumuz ve e┼čimiz de d├óhil sorumlulu─čumuz alt─▒ndakilere (sayg─▒ ve edep s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde) bizi ele┼čtirme f─▒rsat─▒ ve cesareti verebiliyor muyuz? Cumhurba┼čkan─▒, ba┼čbakan─▒, ├ómiri ve memuru da d├óhil hepimiz ele┼čtiriye a├ž─▒k m─▒y─▒z? Sorumluluk sahibi olanlar sorumlulu─ču alt─▒ndakileri ele┼čtirdi─činde onlar da kendilerini boyunlar─▒n─▒ e─čmeden savunabiliyorlar m─▒? Onlara bu g├╝c├╝ verebiliyor muyuz? Hakikaten emr-i biÔÇÖl-maÔÇÖruf ve nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nker, yani yap─▒c─▒ ele┼čtiri anlay─▒┼č─▒n─▒n toplum zihnine yerle┼čmesi zor ve s├╝rekli emek isteyen bir i┼čtir, fakat toplum menfaati i├žin de olmas─▒ gereken bir konudur.