Bat─▒n─▒n Vazge├žemedi─či Bir T├Âre: Soyk─▒r─▒m

Do├ž. Dr. Ahmet KAVAS

 

Fransa tarihi hakk─▒nda yap─▒lacak basit bir ara┼čt─▒rma ile ge├žmi┼čte
pek ├žok b├Âlgesinin h├ól├ó s├Âylemeye utand─▒klar─▒ soyk─▒r─▒mlara sahne
oldu─čunu g├Ârmekteyiz.

Demokrasi, cumhuriyet ve insan haklar─▒ ba┼čta olmak ├╝zere pek ├žok konuda mu├ós─▒rlar─▒na g├Âre ileri olduklar─▒n─▒ iddia edenlerden birisi de FransaÔÇÖd─▒r. Bununla birlikte bu ├╝lkenin tarihi hakk─▒nda yap─▒lacak basit bir ara┼čt─▒rma ile ge├žmi┼čte pek ├žok b├Âlgesinin h├ól├ó s├Âylemeye utand─▒klar─▒ soyk─▒r─▒mlara sahne oldu─čunu g├Ârmekteyiz. Daha do─črusu herhangi bir vesile ile ister kendilerinden olsun, ister olmas─▒n, su├žlu-su├žsuz ay─▒rt etmeden fikir, soy, inan├ž veya ba┼čka bir vesileyle hedef g├Âsterilen baz─▒ yeni olu┼čumlar─▒n─▒n son ferdini yok edene kadar soyk─▒r─▒m─▒na t├ób├« tuttuklar─▒ ger├že─čiyle doludur. Ama ba┼člar─▒ndan b├╝y├╝k badireler ge├žen bu olu┼čumlar─▒n hemen hemen hi├žbirisi kendilerinin soyk─▒r─▒m─▒na t├ób├« tutulduklar─▒n─▒ d├╝nya g├╝ndemine ald─▒ramam─▒┼člard─▒r.

Almanlar─▒n kendilerinden bir t├╝r ├Âz├╝r dilemeye ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ Namibya yerlisi Herero isimli bir kabile vard─▒r. Bu ├╝lkeyi 1884 y─▒l─▒nda s├Âm├╝rgele┼čtiren AlmanyaÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kan bu kabile 11 A─čustos 1904 tarihinde Lothar Von Trotha komutas─▒ndaki Alman birliklerince b├╝y├╝k bir soyk─▒r─▒m─▒na t├ób├« tutulur. 100 binden fazla n├╝fusa sahip kabile ├Âyle bir soyk─▒r─▒m─▒na u─črat─▒l─▒r ki birka├ž ay i├žinde geriye 10-15 bin kadar insan kal─▒r. Dilimizde s─▒k├ža kullan─▒lan Koca Rag─▒p Pa┼čaÔÇÖya ait g├╝zel bir s├Âz vard─▒r: ÔÇť┼×ec├óat arz iderken merd-i k─▒pt├« sirkatin s├Âyler.ÔÇŁ diye. Asl─▒nda ba┼čta s├Âm├╝rgeci Avrupa devletleri olmak ├╝zere hepsinin ge├žmi┼činde ya soyk─▒r─▒m─▒n─▒ ba┼čka toplumlar ├╝zerinde fi├«len uygulama veya kendi i├žlerinde baz─▒ unsurlar─▒n g├╝├žl├╝ olan di─čer unsurlarca soyk─▒r─▒ma u─črat─▒lmas─▒ s├Âz konusudur.

BATI, ─░NSANLIK DI┼×I ├éDETLER─░NE B─░R ─░S─░M BULDU: SOYKIRIM

1944 y─▒l─▒nda, ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n bitmek ├╝zere oldu─ču bir d├Ânemde d├╝nya genelinde herkesin kullanaca─č─▒ ┬źsoyk─▒r─▒m┬╗ m├ón├ós─▒na bir kelime g├╝ndeme girer. Frans─▒zcada ┬źjenosid┬╗ ┼čeklinde okunan ┬źg├ęnocide┬╗, ─░ngilizcede ┬źgenocide┬╗, ─░talyanca ve ─░spanyolcada ┬źgenocidio┬╗, Almancada ise ┬źv├Âlkermord┬╗ kelimelerinden anla┼č─▒lan husus k─▒saca herhangi bir toplumun k├Âk├╝n├╝ kaz─▒yacak ┼čekilde yok edilmesidir. Grek├že ┬źdo─čum, cins, t├╝r ve ─▒rk┬╗ m├ón├ólar─▒na gelen ┬źgenos┬╗ kelimesi ile LatinceÔÇÖde ┬ź├Âld├╝rmek┬╗ m├ón├ós─▒ndaki ┬źcaedere┬╗ fiilinin son ek olarak ilavesiyle 20ÔÇÖnci y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒nda uydurulan birle┼čik bir kelimedir.

─░lk defa bir Amerikal─▒ taraf─▒ndan ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ esnas─▒nda Avrupa Yahudilerine kar┼č─▒ Almanlar, Frans─▒zlar, Avusturyal─▒lar ve Polonyal─▒lar ba┼čta olmak ├╝zere bir├žok ├╝lkenin yapt─▒klar─▒ insanl─▒k d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar─▒ i├žin kullan─▒ld─▒. Fakat kendi su├žlar─▒na bir ortak arama derdine d├╝┼čen Avrupal─▒lar hemen bu kelimenin m├ón├ós─▒n─▒ ge├žmi┼če do─čru da geni┼čletmeye ba┼člad─▒lar.

Ne gariptir ki yar─▒m as─▒r ├Ânce atalar─▒na kar┼č─▒ giri┼čildi─čini iddia ettikleri fiili, bug├╝n Filistinlilere kar┼č─▒, hem de beynelmilel medyan─▒n g├Âz├╝ ├Ân├╝nde, uygulamas─▒ konusunda sadece birka├ž Arap ├╝lkesi ve Venez├╝ella devlet ba┼čkan─▒ gibi liderler a├ž─▒klamalarda bulunmakla birlikte d├╝nya ├╝lkelerinin tamam─▒na yak─▒n─▒ ─░srail i├žin ┬źsoyk─▒r─▒m yap─▒yor.┬╗ demeye cesaret edememektedir. Yani bu kelime 20ÔÇÖnci y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda b├╝y├╝k f─▒rt─▒nalar kopard─▒, belki 21ÔÇÖinci y├╝zy─▒lda da milletleraras─▒ ili┼čkileri germeye devam edecek.

1980ÔÇÖli y─▒llarda d├╝nya g├╝ndemine ┬źErmeni Soyk─▒r─▒m─▒┬╗ diye bir iddia at─▒ld─▒. B├Âylece 20ÔÇÖnci y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒nda Ermenilerin Osmanl─▒lar taraf─▒ndan soyk─▒r─▒ma u─črat─▒ld─▒─č─▒ g├╝ndeme getirilecek, ama bu vesileyle ├╝zerine gidilen ├╝lke T├╝rkiye Cumhuriyeti olacak ve bu husus ├Âzellikle milletleraras─▒ m├╝nasebetlerinde yoluna konacak ├Ânemli engellerden birisini te┼čkil edecekti. Derh├ól bu konuyu milletleraras─▒ toplant─▒larda dillendirmeye ba┼člad─▒lar. K─▒sa zamanda ├žok say─▒da ├╝lke; Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin as─▒rlarca kendisine ba─čl─▒l─▒kta di─čer milletlere g├Âre ┬źmillet-i s├ód─▒ka┬╗ olarak vas─▒fland─▒rd─▒─č─▒ bu toplumuyla aras─▒nda son y─▒llar─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ gerginli─čin ger├žek sebep ve sonu├žlar─▒n─▒ bir tarafa b─▒rak─▒p T├╝rkleri ┬źsoyk─▒r─▒m┬╗ yapmakla su├žlar h├óle geldiler. Ge├žmi┼čte ya┼čananlara bizzat ┼č├óhit olanlar─▒n y─▒llarca anlatt─▒klar─▒ bir tarafa, bug├╝n ortaya ├ž─▒kan yeni belgeler de ger├žek soyk─▒r─▒m─▒n AnadoluÔÇÖyu istil├ó etmek isteyen Avrupal─▒ devletlere payanda olan Ermeniler taraf─▒ndan T├╝rklere kar┼č─▒ yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒k├ža g├Âstermektedir.

Soyk─▒r─▒m kelimesinin muhtevas─▒na sokulan ├╝├ž├╝nc├╝ olay; 1994 y─▒l─▒nda Do─ču AfrikaÔÇÖdaki B├╝y├╝k G├Âller b├Âlgesinin k├╝├ž├╝k ├╝lkelerinden RuandaÔÇÖda yap─▒lan katliam i├žin kullan─▒ld─▒. Bug├╝n d├╝nya medyas─▒nda dah├« Fransa gibi modernli─čiyle ├Âv├╝nen bir Avrupa ├╝lkesi b├Âylesine bir vah┼četi engellemek ├╝zere ├╝stlendi─či g├Ârevi k├Ât├╝ye kulland─▒─č─▒ i├žin a├ž─▒k├ža bu soyk─▒r─▒m─▒n─▒n ba┼č m├╝sebbiplerinden birisi olarak itham edilmektedir. Tam olarak bilinmemekle birlikte 20ÔÇÖnci y├╝zy─▒l─▒n son b├╝y├╝k soyk─▒r─▒mlar─▒ndan birisinin ya┼čand─▒─č─▒ RuandaÔÇÖda en az bir milyon insan hunharca ├Âld├╝r├╝ld├╝. Katolik ve Protestan kiliselerinin a├ž─▒k├ža tahrikte bulundu─ču iddia edilen bu olayda en sa─čduyulu olan toplum, ├╝lkedeki M├╝sl├╝man az─▒nl─▒k olmu┼č ve camileri katliamdan ka├žanlar i├žin birer s─▒─č─▒nak olarak kullanm─▒┼čt─▒.

Soyk─▒r─▒m olarak kabul edilen d├Ârd├╝nc├╝ olay ise; ├╝├ž├╝nc├╝s├╝n├╝n ├╝zerinden hen├╝z bir y─▒l ge├žmeden 1995 y─▒l─▒nda BosnaÔÇÖda M├╝sl├╝manlara kar┼č─▒ i┼členen katliamd─▒r. Modern ve ├ža─čda┼č bat─▒l─▒ devletlerin g├Âzleri ├Ân├╝nde, ├ódeta: ┬źElinizi ├žabuk tutun!┬╗ dercesine, y├╝z binlerce M├╝sl├╝manÔÇÖ─▒n S─▒rplar ve H─▒rvatlar taraf─▒ndan birka├ž ay i├žinde katledilmesine m├╝saade edildi. Ya┼čanan bu insanl─▒k d─▒┼č─▒ olay da ancak ya┼čand─▒ktan sonra pek ├žok ├╝lke taraf─▒ndan soyk─▒r─▒m olarak kabul g├Ârd├╝.

Ne var ki Avrupa ├╝lkelerinin d├╝nyan─▒n pek ├žok ├╝lkesinde ya┼čanan soyk─▒r─▒mlar─▒n─▒ g├Ârmezden gelip sadece bu d├Ârt olay─▒ ├Âzellikle g├╝ndeme getirmesi bir samimiyetsizli─čin ├Ârne─čidir. Kald─▒ ki bug├╝n pek ├žok yazar tarihte ya┼čanan nice benzeri olaylar─▒ da bu kelimenin ifade etti─či m├ón├óya d├óhil etmektedirler. ├ľzellikle bu konuda karnesi en kabar─▒k ├╝lkelerin ba┼č─▒nda ise Fransa gelmektedir.

12 Ekim 2006 g├╝n├╝ Frans─▒z MeclisiÔÇÖndeki 577 milletvekilinden sadece 125ÔÇÖinin kat─▒l─▒m─▒yla Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ Tasar─▒s─▒ÔÇÖn─▒n tan─▒nmas─▒ i├žin Sosyalist PartiÔÇÖnin verdi─či kanun ├Ânergesi g├Âr├╝┼č├╝ld├╝. Sonu├žta 106 Frans─▒z milletvekili: ┬źEvet, Ermenilere soyk─▒r─▒m uygulanm─▒┼čt─▒r, bunu kabul etmeyen 45 bin avro para cezas─▒na ve iki y─▒l da hapis cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.┬╗ ifadelerini ihtiva eden kanunu kabul etti. Sadece 19 milletvekili bu teklife: ┬źHay─▒r!┬╗ diyebildi. 452 Frans─▒z milletvekili ise ┬źne ┼či┼č yans─▒n, ne kebap┬╗ mant─▒─č─▒yla hareket etti, ama her ne kadar lehte oy vermeseler de meclise gelmemelerinin bu kanunun ge├žmesine vesile olaca─č─▒ndan emindiler. Ama gelselerdi: ┬źHay─▒r, soyk─▒r─▒m yap─▒lmam─▒┼čt─▒r!┬╗ diyeceklerdi. K─▒sacas─▒ gelmeyerek: ┬źEvet!┬╗ demi┼č oldular.

Ger├žekte soyk─▒r─▒m─▒n her t├╝rl├╝s├╝n├╝ bizzat kendi toplumuna bile tarihinin de─či┼čik d├Ânemlerinde uygulam─▒┼č olan Fransa bug├╝ne kadar resm├« makamlar─▒ taraf─▒ndan bunlar─▒n herhangi birisi i├žin olsa bile ┬źsoyk─▒r─▒m┬╗ ifadesini kullanmamakta ─▒srar ediyor. ├ľyle ki bu olaylardan ilki bile asl─▒nda Frans─▒z halk─▒n─▒n h├óf─▒zalar─▒nda canl─▒l─▒─č─▒n─▒ korumaktad─▒r. Tamamen din├« kayg─▒larla ve ├Âzellikle VatikanÔÇÖ─▒n y├Ânlendirmesiyle G├╝ney FransaÔÇÖdaki AlbiÔÇÖde ya┼čanan bir katliam vard─▒r. ─░nan├žlar─▒ u─čruna katledilen insanlara uygulanan vah┼čet bug├╝n bile bu olay─▒ okuyanlar─▒n─▒n kan─▒n─▒ dondurmaktad─▒r. M├╝ntesiplerine Katar (Cathares) denilen bir H─▒ristiyan mezhebi vard─▒. Bu mezhep ilk ├Ânce 10ÔÇÖuncu y├╝zy─▒lda bug├╝nk├╝ BulgaristanÔÇÖda zuhur etmi┼č, ard─▒ndan Bizans topraklar─▒nda yay─▒lm─▒┼čt─▒. Bunlar ├Ânce BosnaÔÇÖya gitmi┼čler, ard─▒ndan bir m├╝ddet ─░talyaÔÇÖn─▒n kuzeyine yerle┼čmi┼člerse de sonunda FransaÔÇÖn─▒n g├╝neyini yurt edinmi┼člerdi.

─░stanbullu Nic├ętas isimli Bogomil piskoposu vas─▒tas─▒yla Katar mezhebi (Catharisme) FransaÔÇÖn─▒n g├╝neyindeki Albi, Agen, Carcassonne ve ToulouseÔÇÖda d├Ârt piskoposlukla ger├žek bir kiliseye d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝. ├ľzellikle bu b├Âlgedeki k├╝├ž├╝k prensler bunlara kucak a├žm─▒┼člar ve taraftar toplamalar─▒na m├╝saade etmi┼člerdi. Kendilerinin ger├žek H─▒ristiyanlar olduklar─▒n─▒ iddia ediyorlard─▒. D├╝┼čmanlar─▒ ise onlar─▒n Maniheizm, Budizm ve Zerd├╝┼čtl├╝kÔÇÖten etkilenerek iyilik ve k├Ât├╝l├╝k il├óh─▒ ┼čeklindeki inanc─▒ benimsediklerini ileri s├╝r├╝yorlard─▒. Hatt├ó iyili─čin AllahÔÇÖtan geldi─čini, k├Ât├╝l├╝klerin ise OÔÇÖnun d─▒┼č─▒ndan geldi─či inanc─▒n─▒ yayd─▒klar─▒ i├žin d├╝alist inan├ž sahipleri olarak tavsif edildiler. Katolik Kilisesi, ├óyinleri Latince yaparken bunlar bug├╝n bile G├╝ney FransaÔÇÖdaki g├╝├žl├╝ mahall├« dillerden olan Oksitan (Occitan) dilinde ├óyin yap─▒yorlard─▒. Din adaml─▒─č─▒nda kad─▒n-erkek ay─▒r─▒m─▒ yapmad─▒klar─▒ gibi ha├ž d├óhil hi├žbir din├« sembolleri de yoktu.

Bogomiller olarak da isimlendirilen bu topluluk Vatikan taraf─▒ndan sap─▒kl─▒kla itham edildi. O d├Ânemde Papa taraf─▒ndan me┼čr├╗lu─ču tasdik edilen Dominiken tar├«kat─▒ mensuplar─▒ bunlar─▒ cezaland─▒rmak ├╝zere ya┼čad─▒klar─▒ G├╝ney FransaÔÇÖya sevk edildiler. Ele ge├žirilen son Katar diri diri yak─▒lana kadar bu insanl─▒k d─▒┼č─▒ vah┼čet devam ettirildi─či i├žin bir m├╝ddet sonra bu mezhebin izi dah├« kalmad─▒. Kendilerini ┬źiyi erkekler┬╗, ┬źiyi kad─▒nlar┬╗ ve ┬źiyi H─▒ristiyanlar┬╗ olarak tarif eden bu insanlar─▒ alaya almak i├žin ├Âzellikle Katolik KilisesiÔÇÖnden d├╝┼čmanlar─▒ bunlar─▒ ┬źkusursuz/m├╝kemmel┬╗ m├ón├ós─▒nda kullan─▒lan ┬źparfait┬╗ kelimesiyle isimlendirmekteydiler. PapaÔÇÖdan ┬źsap─▒k┬╗ damgas─▒n─▒ yemelerinin bir sonucu olarak ayn─▒ dine mensup olmalar─▒na ra─čmen Albi ve ├ževresinde ya┼čayan Katar mezhebine mensup insanlar─▒n tamam─▒ 1209-1212 y─▒llar─▒ aras─▒nda soyk─▒r─▒mdan ge├žirilmi┼čti.

Sel├žuklular─▒n cesur├óne direni┼čleri neticesinde iyice sinen Ha├žl─▒lar, Osmanl─▒ Devleti ├╝zerine gelmek i├žin de d├óima f─▒rsat g├Âzl├╝yordu. Tehlikenin her zaman m├╝mk├╝n oldu─ču konusunda ┼č├╝phesi olmayan Osmanl─▒lar AvrupaÔÇÖda Luther ve KalvinÔÇÖin ba┼člatt─▒klar─▒ H─▒ristiyanl─▒ktaki reform hareketleri sayesinde derin bir nefes ald─▒lar. Gerekti─činde en a─č─▒r cezalar─▒ veren, engizisyon mahkemeleriyle AvrupaÔÇÖy─▒ korku deryas─▒na dald─▒ran Katolik mezhebi kar┼č─▒s─▒ndaki bu iki din adam─▒n─▒n hareketleri bir t├╝r kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼č olarak g├Âr├╝ld├╝ ve kendilerine ┬źKatolik inanc─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒kan┬╗ m├ón├ós─▒na ┬źProtestan┬╗ kelimesi kullan─▒ld─▒. Osmanl─▒ Devleti KatolikÔÇÖlerin Ha├žl─▒ Seferleri d├╝zenleme ihtimali kar┼č─▒s─▒nda uzun s├╝re ProtestanÔÇÖlara destek verdi. 1570ÔÇÖli y─▒llarda FransaÔÇÖda ba┼člayan ve di─čer Avrupa ├╝lkelerine s─▒├žrayan Protestan kar┼č─▒t─▒ tav─▒rlar ve ├Âzellikle ParisÔÇÖte ba┼člay─▒p di─čer ┼čehirlere yay─▒lan Saint Barthelemy Katliam─▒ unutulacak gibi de─čil.

Yine Frans─▒z ─░htil├óli sonras─▒nda ├╝lkenin bat─▒s─▒ndaki Vend├ęe b├Âlgesinde de bu defa Cumhuriyet ordular─▒n─▒n Fransa Kral─▒ taraftar─▒ ve Katolik Kilisesi mensuplar─▒na kar┼č─▒ uygulad─▒─č─▒ katliam d├╝nyada ya┼čanan ender soyk─▒r─▒mlardan birisidir. Cumhuriyet idaresiyle Katolik Kilisesi aras─▒nda ya┼čanan gerginlik aral─▒klarla devam etmi┼č ve 20ÔÇÖnci y├╝zy─▒la kadar gelmi┼čti. 1900ÔÇÖl├╝ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda en az 60 bin rahip ve rahibe mensup olduklar─▒ r├╗h├ón├« cemaatleri kapat─▒p terk etmedikleri ve l├óik olmay─▒ reddettikleri i├žin Fransa d─▒┼č─▒na s├╝rg├╝ne g├Ânderilmi┼čti.

─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda AlmanyaÔÇÖn─▒n i┼čgaliyle iyice k├Â┼čeye s─▒k─▒┼čt─▒─č─▒ g├╝nlerde 200 bin YahudiÔÇÖsini g├Âz├╝n├╝ k─▒rpmadan Almanlara teslim ederek hunharca ├Âl├╝mlerine sebep olan Fransa, bu konuda ├Âz├╝r dileyip bir de an─▒t dikse bile bug├╝n ya┼čayan YahudiÔÇÖlerin ifadesiyle ┬źintikam pe┼činde ko┼čma, ama unutma┬╗ slogan─▒yla h├óf─▒zalarda canl─▒l─▒─č─▒n─▒ koruyan soyk─▒r─▒mlardan birisidir.

1830 y─▒l─▒ndan itibaren Cezayir tam 130 sene Frans─▒z i┼čgalinde kalm─▒┼č, h├╝rriyetini elde etmek istedi─či her defas─▒nda ├╝zerine d├╝nyan─▒n en g├╝├žl├╝ ordusuyla gidilerek cezaland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Ancak 1950ÔÇÖli y─▒llarda b─▒├žak kemi─če dayanm─▒┼čt─▒. Fransa i├žinde bile her s─▒n─▒ftan insanlar Cezayirlilere yap─▒lan zulm├╝ onlarla birlikte g├Âsterilere i┼čtirak ederek ifade etmekteydiler. Cezayirlilerin ifadesiyle bir bu├žuk milyon insan ├╝├ž-be┼č sene i├žinde vatanlar─▒ u─čruna ┼čehit edilmi┼čti.

Bug├╝n ─░srailÔÇÖe: ┬źDur!┬╗ diyemeyenler, o g├╝n de FransaÔÇÖya: ┬źYapma!┬╗ diyememi┼člerdi. K─▒sacas─▒ ya┼čanan soyk─▒r─▒mlar─▒ yapanlar kadar onlar─▒ durdurma konusunda giri┼čimde bulunmay─▒p seyirci kalanlar─▒n da veb├óli b├╝y├╝kt├╝r. ─░nsanlar ├Âld├╝kten sonra mill├« ve beynelmilel siyas├« mahfillerde: ┬źBen ┼ču veya bu soyk─▒r─▒m─▒n─▒ tan─▒yorum.┬╗ demek H─▒ristiyan inanc─▒ndaki g├╝nah ├ž─▒karmadan esinlenen bir davran─▒┼č bi├žimi olsa gerek.