Sepet├žio─čluÔÇÖnun G├Âz├╝yle Edebiyat├ž─▒lar─▒m─▒z – 4 –

Mehmet Nuri YARDIM

ÔÇťBenim i├žin Ca─čalo─člu daha ├žok kitaplar ve yazarlar demekti, dergiler de buradayd─▒ ve gazetelerle gazetecilerden ├žok ilgimi ├žekiyordu.ÔÇŁ

YA┼×AR KEMAL PORTRES─░

Y├╝re─či mill├« duygularla y├╝kl├╝ olan Sepet├žio─čluÔÇÖnun kaleminden ├ž─▒kan k─▒sa, ├Âzl├╝ ve keskin g├Âzlemlerle ortaya konulan Ya┼čar Kemal portresi bir hayli ilgi ├žekici ├žizgiler ta┼č─▒yor. ┬ź─░nce Memed┬╗in yazar─▒n─▒, romanc─▒m─▒z─▒n bak─▒┼č─▒yla g├Ârmek bize yeni ufuklar a├ž─▒yor:

ÔÇťOnu ben, ┼čimdi epeyce zengin; fakat o vakitler zenginlik yolunda bir k├╝├ž├╝k yapsat├ž─▒ olan bir dostum y├╝z├╝nden tan─▒m─▒┼čt─▒m; ona g├Âre de─čerlendirmi┼č, yalans─▒z g├Âr├╝n├╝┼č ve davran─▒┼člar─▒ndan ho┼članm─▒┼čt─▒m. T├╝rk├╝lerimizi seviyordu, ar─▒yor, ara┼čt─▒r─▒yordu; buluyor, yaz─▒yordu. ├çok s─▒k─▒nt─▒lar ├žekmi┼č oldu─ču belliydi; jandarma s─▒k─▒nt─▒s─▒ndan varl─▒kl─▒ a─ča, e┼čraf s─▒k─▒nt─▒s─▒na kadar ruh zengin ki┼čilerin kolay katlanamayaca─č─▒ s─▒k─▒nt─▒lar─▒ ├žok├ža ya┼čam─▒┼čt─▒; katlanm─▒┼čt─▒ ├žo─čuna, ho┼čg├Âr├╝l├╝yd├╝, yine de ho┼čg├Âr├╝l├╝yd├╝.

Yan─▒lm─▒yorsam solun kanad─▒ alt─▒na ya girmi┼čti ya da girmek ├╝zereydi. ├çok ge├žmedi. Cumhuriyet GazetesiÔÇÖnde ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒. Beh├žet KemalÔÇÖin arac─▒l─▒─č─▒yla ger├žekle┼čti─či s├Âyleniyordu. Daha sonralar─▒ kom├╝nist a─č─▒n─▒n yolda┼člar─▒n─▒n yard─▒m─▒ndan s├Âz ettiler; Abidin D─░NO ad─▒ ge├žti arada, kendisi de yazd─▒ g├óliba; do─črusunu ├Âz├╝ biliyordur elbette.ÔÇŁ20

Mustafa Necati SEPET├ç─░O─×LU, Ya┼čar KemalÔÇÖin i├ž d├╝nyas─▒, fikirleri ve insan├« cephesi ├╝zerinde durmaya devam ediyor. Biz de romanc─▒m─▒zla bu tespitleri takip etmeye ve ger├že─či anlamaya ├žal─▒┼č─▒yoruz:

ÔÇťBen tan─▒d─▒─č─▒mda Ya┼čar Kemal kom├╝nist miydi? Bilmiyorum. Veya kom├╝nist oldu mu hi├ž? Onu da bilmiyorum. Bildi─čim ben tan─▒d─▒─č─▒mda, ┬ź─░nce Memed┬╗i (Mehmet de─čil, Memed; Naz─▒m HikmetÔÇÖin o─člunun ad─▒ da Mehmet de─čil MemetÔÇÖtir.) yeni yaz─▒yordu; ya ba┼člam─▒┼č ya yar─▒lam─▒┼čt─▒. Be┼čikta┼čÔÇÖta, SerencebeyÔÇÖin oralarda bir yerde, bir bak─▒ms─▒z odada kal─▒yordu ve yoksul bir hayat─▒n nefeslerindeydi. ┬ź─░nce Memed┬╗i bana o odada okudu, san─▒r─▒m ilk dinleyicilerinden biriyim. S─▒ras─▒ geldi─činde Ya┼čar KemalÔÇÖi anlat─▒rken elbette ayr─▒nt─▒lar─▒na girece─čim, bu yaz─▒ onun i├žin de─čil Veysel Usta i├žin daha ├žok; fakat ┼čunca─č─▒z─▒n─▒ yazmal─▒y─▒m: ┬ź─░nce Memed┬╗in giri┼činde ├žak─▒rdikenlerinin r├╝zg├órda s├╝r├╝kleni┼či anlat─▒l─▒r; biraz eski kovboy filmlerinin Arizonas─▒ÔÇÖn─▒ hat─▒rlars─▒n─▒z. Vel├ókin ben o y─▒llar─▒n modas─▒ ─░brayili Panait ─░stratiÔÇÖyi hat─▒rlam─▒┼č, ┬źBaragan─▒n Dikenleri┬╗ndeki u├žu┼čan, s├╝r├╝klenen devedikenlerinden s├Âz etmi┼čtim. Daha s├Âz├╝m├╝ bitirmeden Ya┼čar ├Âfkeyle yerinden f─▒rlad─▒; k─▒skand─▒─č─▒m─▒ sanm─▒┼č olman─▒n sinirinde verdi veri┼čtirdi. Buna ra─čmen ahbapl─▒─č─▒m─▒z bozulmam─▒┼čt─▒, taa 1970ÔÇÖli y─▒llara do─čru Tar─▒k BU─×RAÔÇÖn─▒n y├╝z├╝nden beni d├╝┼čman bili┼čine kadar dost kalm─▒┼čt─▒k!ÔÇŁ21 Ancak Tar─▒k BU─×RA meselesini a├žmaz Sepet├žio─člu. Bu dostlu─čun bozulu┼čunda ┬źK├╝├ž├╝k A─ča┬╗ yazar─▒n─▒n pay─▒n─▒ ve rol├╝n├╝ ├Â─črenemeyiz.

HAS ROMANCI: PEYÂMİ SAFA

Mustafa Necati SEPET├ç─░O─×-LUÔÇÖnun h├ót─▒ralar─▒nda ├ódeta edebiyat├ž─▒lar─▒m─▒z─▒n resm-i ge├židine ┼č├óhit oluruz. Bu metinlerde ┼čair ve yazarlar─▒m─▒z─▒n zaaflar─▒, meziyetleri, ya┼čanm─▒┼čl─▒klar─▒, g├Ârd├╝kleri vef├ós─▒zl─▒k ve t├╝rl├╝ mihnet ile ├žektikleri cefa var. Neyzen TevfikÔÇÖin Ca─čalo─čluÔÇÖndaki h├ól-i p├╝r mel├ólini anlat─▒rken bizi o g├╝nlere g├Ât├╝r├╝r romanc─▒m─▒z. Beh├žet Kemal ├çA─×LARÔÇÖ─▒n ├é┼č─▒k VeyselÔÇÖi ├╝zen h├óllerini anlat─▒rken yeniden bir daha ├╝z├╝l├╝r ve bizi de kahreder. Ama b├╝t├╝n bu h├ót─▒ralar─▒ anlatacak de─čiliz elbet. ├ç├╝nk├╝ s├Âz├╝n de, h├ót─▒ran─▒n da ucu buca─č─▒ yok. Ama sayfalar doluveriyor i┼čte. ─░yisi mi biz s├Âz├╝ tatl─▒ya ba─člayal─▒m. Kitab─▒n son sat─▒rlar─▒yla yaz─▒m─▒za nihayet verelim. ÔÇťBenim i├žin Ca─čalo─člu daha ├žok kitaplar ve yazarlar demekti, dergiler de buradayd─▒ ve gazetelerle gazetecilerden ├žok ilgimi ├žekiyordu.ÔÇŁ diyen Sepet├žio─člu, 1950ÔÇÖli y─▒llarda Necip Faz─▒l KISAK├ťREKÔÇÖin ┬źB├╝y├╝k Do─ču┬╗sundan Pey├ómi SAFAÔÇÖn─▒n ┬źT├╝rk D├╝┼č├╝ncesi┬╗ne, ┬ź─░stanbul┬╗ dergisinden ┬źT├╝rk SanÔÇÖat─▒┬╗ dergisine pek ├žok edeb├« ve fikr├« ne┼čriyattan ve mahfilden bahseder. ─░┼čte AllahÔÇÖtan rahmet diledi─čim b├╝y├╝k yazar Mustafa Necati SEPET├ç─░O─×LUÔÇÖnun g├Âz├╝yle ┬źDokuzuncu H├óriciye Ko─ču┼ču┬╗ yazar─▒n─▒n ├žarp─▒c─▒ ve n├órin bir portresi:

ÔÇťDaha sonralar─▒, onun t─▒rna─č─▒ kadar olamayacak romanc─▒lar─▒ tan─▒y─▒p romanlar─▒n─▒ okuyunca Pey├ómi BeyÔÇÖin zaman─▒nda de─čerlendiremedi─čim i├žin h├ól├ó ├╝z├╝ld├╝─č├╝m b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ anlatmak isterdim size; l├ókin g├╝c├╝m yetmeyecek. Her ┼čeyden ├Ânce ger├žek bir beyefendi idi; sa─čdan-soldan a┼č─▒r─▒lm─▒┼č eserlerin sa─č─▒-solu toplan─▒p piyasaya s├╝r├╝lmesiyle yazarla┼čm─▒┼č yazarlardan de─čildi, has romanc─▒yd─▒; konusunun yetenekli sahibi, d├╝┼č├╝ncesinin efendisiydiÔÇŽ Milyon kere milyon Naz─▒m Hikmet ederdi; vel├ókin sava┼čt─▒─č─▒ d├Ânem her zaman oldu─ču gibi k├Âlelerin ve k├Âlecilerin s├Âzc├╝l├╝─č├╝ndeydi. ├ľyle bir devrin s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ s─▒k─▒nt─▒larda ya┼čad─▒. Eserlerini bir kere daha okuyabilseniz cevherin sunulu┼č g├╝zelli─čini fark ederdiniz.

Ben o g├╝nlerde hen├╝z bunun fark─▒nda de─čildim. Gen├žli─čin kaygusuz g├Ânl├╝n├╝ esintili bir ba┼č─▒n deliceli─činde s├╝r├╝kleniyordum. B├Âyle g├╝zel bir May─▒s ay─▒ ba┼člang─▒c─▒n─▒n ikindisinde Milliyet GazetesiÔÇÖnin yerle┼čti─či ara sokaktan ge├žip G├╝lhaneÔÇÖye inecektim. Ans─▒z─▒n i├žeri girmek, basamaklar─▒ ├ž─▒kmak, Pey├ómi SAFA BeyÔÇÖi g├Ârmek istedi av├óre g├Ânl├╝m; delikanl─▒ d├╝┼č├╝nceli─činden ba┼č─▒m da, hay─▒rÔÇŽ demedi, diyemedi; girdim.

O zamanlar en g├Ârkemli gazete bile ┼čimdikiler gibi ┼čatafatl─▒ de─čildi, insanlar─▒ndan korkmazd─▒, kap─▒lar─▒ bek├žili, odalar─▒ s├╝rg├╝l├╝ler sonralar─▒ modala┼čt─▒. Bu y├╝zden yolumu kesen de olmad─▒, soran durduran daÔÇŽ

Pey├ómi BeyÔÇÖin odas─▒n─▒ biliyordum; vel├ókin ├╝stad─▒n o anda ertesi g├╝n├╝n yaz─▒s─▒n─▒ yazmakta olabilece─či akl─▒m─▒n ucundan bile ge├žmiyordu. K├╝├ž├╝c├╝k odas─▒na girdi─čimde yaz─▒s─▒na ba┼člam─▒┼čt─▒ bile. Beni g├Âr├╝nce bir an… duralad─▒. Sonra yaz─▒s─▒na bakt─▒… b─▒rakt─▒; b─▒rakt─▒; kar┼č─▒s─▒ndaki yere oturmam─▒ i┼čaret etti… ke┼čke d├Âvseydi!

S├╝kl├╝m p├╝kl├╝m oturdum. Boynumu, bo─čaz─▒m─▒ ter bast─▒ bir anda, oturdu─čuma da oturaca─č─▒ma da bin pi┼čman, buruldum kald─▒m. Utanc─▒m y├╝z├╝mde alland─▒. G├Âzlerimde bunalm─▒┼č sersem bak─▒┼člar dolan─▒yordu, l├ókin olan olmu┼č, ben oraya gelmi┼č, geli┼čim yaz─▒ saatine denk d├╝┼čt├╝─č├╝nden o saatin h├╝rriyetinde zaman d─▒┼č─▒n─▒ ya┼čayan bir ustan─▒n zeb├ón├«si oluvermi┼čtim bir kere… geri d├Ân├╝┼č ancak kalk─▒p gitmekle m├╝mk├╝n idi, o da cesaretsizli─čimden hareketlenmiyordu

Pey├ómi SAFA Bey kap─▒da g├Âr├╝nd├╝─č├╝m andaki ben ile kanepeye her an biraz daha fazla y─▒─č─▒lmakta olan ┬źben┬╗in fark─▒n─▒ kestirmi┼č olmal─▒ ki, cesaret edebilsem bile odadan ├ž─▒k─▒p gitmemin kolay olmayaca─č─▒n─▒ hissettirir bir g├╝vendiricilikte hat─▒r─▒m─▒ sordu, neler yaz─▒p neler yazmaktan vazge├žmemekte oldu─čumu sordu. Utanc─▒m─▒ s─▒y─▒rd─▒ ├╝st├╝mden, benim toy yazarl─▒─č─▒m─▒ kanepedeki y─▒─č─▒nt─▒l─▒─č─▒ndan ald─▒ kendi yazarl─▒k doru─čunda, yan─▒nda yer verircesine bir yere oturttu, ├Âylesine y├╝celtici davrand─▒.

Sonra konu┼čmaya ba┼člad─▒k. 50 y─▒ld─▒r hep dinlemeden dinlettiren insanlar─▒n dinleyici olmak s─▒k─▒nt─▒s─▒nda ya┼čam─▒┼č, o bunal─▒┼č─▒ hissetmi┼čimdir; Pey├ómi Bey ile konu┼čurken b├Âyle duygular─▒n varl─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lemezdi bile. Konu┼čur iken konu┼čtururdu.

O g├╝nden sonra yine konu┼čmalar─▒m─▒z oldu. Unutamayaca─č─▒m birka├ž s├Âz├╝ var ki onlar, bug├╝n benim gen├ž okuyucular─▒m─▒n da sorduklar─▒ sorular─▒n cevab─▒d─▒r, ayr─▒ca onun sanat, edebiyat ve d├╝┼č├╝nce d├╝nyas─▒n─▒n ustas─▒ olmas─▒ i├žin yarat─▒lm─▒┼č ruh yap─▒s─▒n─▒ g├Âsterir. Bana sorarsan─▒z d├Âneminin en b├╝y├╝klerinden idi. ├ľyle olmasayd─▒ Naz─▒m Hikmet sald─▒rmaz, kom├╝nistler yok etmek i├žin ├ž─▒rp─▒nmazlard─▒.

O g├╝n odas─▒ndan ayr─▒l─▒r iken, i├žeri girdi─čimde yazmakta oldu─ču k├ó─č─▒d─▒ y─▒rtt─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Kim bilir nas─▒l g├╝zel bir yaz─▒s─▒n─▒n katili olmu┼čtum. Fakat ertesi g├╝nk├╝ yaz─▒s─▒n─▒ okuyunca g├Ânendim. ┬źD├╝n, bir gen├ž hik├óye yazar─▒ ile konu┼čtum.┬╗ diye ba┼čl─▒yordu yaz─▒, ad─▒m─▒ vermeden konu┼čtuklar─▒m─▒z─▒ anlat─▒yordu. O yaz─▒ benim i├žin h├ól├ó bir ├Âd├╝ld├╝r.

Ald─▒─č─▒m ├Âd├╝llerin en b├╝y├╝─č├╝d├╝r hem de!ÔÇŁ22

___________________________________

20 D├╝nden Bug├╝ne ve Yar─▒na II, Mustafa Necati SEPET├ç─░O─×LU, ─░rfan Yay─▒nlar─▒,
─░stanbul – 1999, s. 222-223.

21 a.g.e., s. 223.

22 a.g.e., s.234-236.