Stres ve Ba┼ča ├ç─▒kma Yollar─▒-2

Turgay ┼×─░R─░N

Stres hastal─▒k sebebi

Stresin insan sa─čl─▒─č─▒n─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de olumsuz etkiledi─či ilm├« olarak ispat edildi.

S─░DNEY- Stresin insan sa─čl─▒─č─▒n─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de olumsuz etkiledi─či ilk defa ilm├« olarak ispatland─▒. Sidney`de bulunan Garvan Enstit├╝s├╝`nden ara┼čt─▒rmac─▒lar, stresli d├Ânemlerde v├╝cutta n├Âropeptit Y (NPY) adl─▒ hormonun salg─▒land─▒─č─▒n─▒, bunun ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini etkileyerek insanlar─▒ hasta etti─čini ispat ettiler. Ara┼čt─▒rmac─▒lardan Fabienne Mackay, bug├╝ne kadar beyin ile ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi aras─▒nda ili┼čki oldu─ču yolunda dolayl─▒ delillerin oldu─čunu, art─▒k b├Âyle bir ili┼čkinin kesin olarak belirlendi─čini s├Âyledi. Mackay, ara┼čt─▒rman─▒n yay─▒mlanmas─▒n─▒n ard─▒ndan yapt─▒─č─▒ a├ž─▒klamada: ÔÇťStresli d├Ânemlerde, sinirler ├žok say─▒da NPY salg─▒lar. Kanda dola┼čmaya ba┼člayan bu hormonlar ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi h├╝crelerini engeller.ÔÇŁ dedi. Herbert Herzog da, n├Âropeptit YÔÇÖnin tansiyon ve kalp ritmini menf├« y├Ânde etkiledi─činin bilindi─čini, ancak bu hormonun ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemine etkisi oldu─čunun belirlenmesinden sonra baz─▒ hastal─▒klarla m├╝cadelede yeni ufuklar a├ž─▒laca─č─▒n─▒ kaydetti. Herzog: ÔÇťStres, nezle veya grip oldu─čunuzda ya da kanser gibi daha cidd├« durumlara maruz kald─▒─č─▒n─▒zda sizin ├žok daha dayan─▒ks─▒z olman─▒za yol a├žar.ÔÇŁ diye konu┼čtu. ┬źJournal of Experimental Medicine┬╗ adl─▒ dergide yay─▒mlanan ara┼čt─▒rmada bilimadamlar─▒, stresin, romatoid artrit, crohn ve ┼čeker hastal─▒klar─▒yla da ba─člant─▒s─▒ oldu─čunu vurgulad─▒lar. (Milliyet, 07.12.2005)

─░nsan ├╝zerinde olduk├ža menf├« tesirler icr├ó eden strese kar┼č─▒ kendimizi nas─▒l savunaca─č─▒m─▒z ve nas─▒l ba┼ča ├ž─▒kaca─č─▒m─▒z sorusu, g├╝n├╝m├╝z insan─▒n─▒n belki de en ihtiya├ž duydu─ču cevab─▒ i├žerisinde bar─▒nd─▒r─▒yor. Bu sebeple stresle ba┼ča ├ž─▒kma yollar─▒ ├╝zerinde durmak gerekmektedir.

Stres y├Ânetimini, m├╝esseselerde olu┼čan stres y├Ânetimi ve ┼čahs├« stres y├Ânetimi ┼čeklinde ikiye ay─▒rmak da m├╝mk├╝nd├╝r. Birinci s─▒rada bahsedilen stres y├Ânetimi, m├╝esseselerde olu┼čan stresin ├žal─▒┼čanlar ├╝zerindeki menf├« tesirini ortadan kald─▒rmak, stres kaynaklar─▒n─▒ azaltmak gibi noktalar ├╝zerinde durmaktad─▒r. Bu t├╝r stresler ve bunlarla ba┼ča ├ž─▒kma us├╗lleri ayr─▒ bir yaz─▒ konusudur. ─░kinci s─▒rada bahsi ge├žen ┼čahs├« stres y├Ânetimi ise, stres y├Ânetimi deyince ilk akla gelen stresle ba┼ča ├ž─▒kma y├Ântemlerini ihtiv├ó etmektedir.

Stresi y├Ânetmek, ruh ve beden sa─čl─▒─č─▒n─▒ korumak, ├╝retken, ba┼čar─▒l─▒ ve verimli bir hayat s├╝rd├╝rebilmek i├žin gereklidir. Stres y├Ânetiminin amac─▒, stresi t├╝m├╝yle ortadan kald─▒rmak de─čil, stresi belli bir d├╝zeyde tutabilmeyi ba┼čarmak ve strese kar┼č─▒ verdi─čimiz a┼č─▒r─▒ tepkiyi kontrol ederek b├╝nyeye zarar vermemesini temin etmektir.

Unutmamal─▒y─▒z ki, stresle ba┼ča ├ž─▒kma ┼čeklimiz ne olursa olsun ├Âncelikle al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z─▒ de─či┼čtirme cesaretine sahip olmak, sa─čl─▒kl─▒ ve huzurlu bir hayat s├╝rmenin temel ┼čart─▒d─▒r. Ayr─▒ca strese ne t├╝r tepkiler verdi─čimizin de idrakine varmam─▒z gerekmektedir. Yine yanl─▒┼č al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒zdan vazge├žmemiz ve uygun ba┼ča ├ž─▒kma us├╗llerimizi tespit etmemiz de gerekli bir di─čer ┼čartt─▒r. Son olarak stresle g├╝├žl├╝ ┼čekilde ba┼ča ├ž─▒kabilmemiz i├žin, zihn├«, beden├« ve fiil├« tepkilerimizi farketmemizin ehemmiyetini asla unutmamal─▒y─▒z.

Stresle ba┼ča ├ž─▒kma us├╗lleri aras─▒nda ilk grupta de─čerlendirilen beden├« gev┼čeme tekni─či, ├Âzellikle davran─▒┼č├ž─▒ terapi gibi tekniklerde s─▒k ba┼čvurulan bir y├Ântem olma ├Âzelli─čine sahip. Bu teknik i├žerisinde de─či┼čik v├╝cut egzersizleri ve beslenme bi├žimleri yer almaktad─▒r. Tekni─čin esas─▒; v├╝cudun de─či┼čik b├Âlgelerini s─▒ras─▒yla gev┼četmek ve b├Âylece stres oda─č─▒na y├Ânelen psiko-fizik enerjiyi ba┼čka bir y├Âne y├Ânlendirmektir. Ayr─▒ca stres oda─č─▒yla kurulan etki-tepki ba─č─▒n─▒ k─▒rarak, stres durumunda ortaya ├ž─▒kan menf├« tepkinin, yerini gev┼čeme ve rahatlamaya b─▒rakmas─▒n─▒ sa─člamak da gev┼čeme tekniklerinin ├Ânemli bir gayesidir.

Stres y├Ânetiminde ikinci ├Ânemli husus, ├╝zerimizde stres olu┼čturabilecek veya olu┼čturmayacak hususlar kar┼č─▒s─▒nda tak─▒nd─▒─č─▒m─▒z tutum ve tav─▒rlard─▒r.

Stres y├Ânetiminde ├╝├ž├╝nc├╝ ├Ânemli husus, bir ├Ânceki yaz─▒m─▒zda da k─▒saca vurgulam─▒┼č oldu─čumuz A tipi ve B tipi davran─▒┼člard─▒r. A tipi davran─▒┼č bi├žimine sahip bir ki┼či; hareketlilik, ihtiras, rekabet, sald─▒rganl─▒k, d├╝┼čmanl─▒k duygular─▒, zaman bask─▒s─▒ ve tek a├ž─▒l─▒ ki┼čilik (sabit fikirlilik) gibi ├Âzelliklere sahiptir. Buna mukabil bu ├Âzellikleri g├Âstermeyen rahat, sakin ve g├╝venli kimselere B tipi davran─▒┼č bi├žimine sahip denir. Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒, B tipinde olan kimselerin, A tipine sahip kimselerden daha uzun ya┼čad─▒klar─▒n─▒ ve daha az hastaland─▒klar─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir.

Cidd├« bir din veya ahl├ók e─čitimi alm─▒┼č kimselerin, kendilerini disiplin alt─▒na alarak h├ódiseler kar┼č─▒s─▒nda daha sistematik d├╝┼č├╝nd├╝klerinden, k─▒sacas─▒ dinin kendilerine sundu─ču psikolojik savunma mekanizmalar─▒ nimetlerinden istifade ettiklerinden, ├žo─čunlukla bu grupta olanlar─▒n B tipinde oldu─ču s├Âylenebilir. Bu durumda dindarlar─▒n herhangi bir dine inanmayanlara veya bir dine inand─▒─č─▒ h├ólde inand─▒─č─▒ dinle bar─▒┼č─▒k olmayanlara nazaran stresle ba┼ča ├ž─▒kma a├ž─▒s─▒ndan daha avantajl─▒ olduklar─▒ ortadad─▒r.

Nitekim gerek ─░sl├ómÔÇÖda gerekse di─čer ibadete ├Ânem veren dinlerde, ibadetlerin gev┼četici ve rahatlat─▒c─▒ ├Âzellikleri dikkat ├žekmektedir. Namaz ve meditasyon (derin d├╝┼č├╝nme) bunlardan birka├ž─▒d─▒r. ├ľzellikle namaz ibadeti, gerek ├Âncesinde yap─▒lan haz─▒rl─▒klar gerekse ibadet esnas─▒nda yap─▒lan beden hareketleri a├ž─▒s─▒ndan m├╝kemmel bir ├Ârnektir. Nitekim namaza haz─▒rl─▒k a┼čamas─▒nda al─▒nan abdest, suyun o muhte┼čem rahatlat─▒c─▒ vasf─▒n─▒ g├╝nde be┼č kere insanla bulu┼čturan, dolay─▒s─▒yla da v├╝cuttaki negatif elektri─či atarak insan─▒n rahatlamas─▒n─▒ sa─člayan ├Ânemli bir uygulamad─▒r. Namaz esnas─▒nda fizik├« a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda, yap─▒lan hareketler (e─čilme, kalkma, secdeye gitme) de v├╝cudun gev┼čemesini ve s─▒hhatli kalmas─▒n─▒ temin etmektedir. Nitekim g├╝nde be┼č vakit namaz k─▒lan birinin sadece e─čilip kalkma a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda, 40 rek├ót namaz k─▒ld─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rsek haftada 280 rek├ót demektir ki bu egzersiz a├ž─▒s─▒ndan cidd├« bir rakamd─▒r. Namaz─▒n fizik├« y├Ân├╝n├╝n yan─▒nda bir de psikolojik boyutu vard─▒r ki bu da namaz─▒n zihnin rahatlamas─▒n─▒, hu┼č├╗ ve huzur bulmas─▒n─▒ sa─člayan boyutudur. Burada din├« kaynaklarda m├╝ÔÇÖminlere emredilen ve namaz k─▒lanlardan istenen hususlar aras─▒nda say─▒lan ┬źhu┼č├╗┬╗ hususu dikkat ├žekicidir. Nitekim ┬źhu┼č├╗┬╗ i├žin dikkatin ibadete ve huzurlu ┼čeylere y├Âneltilerek iyi bir konsantrasyon (yo─čunla┼čma) sa─članmas─▒ gerekmektedir.

Netice itibar─▒yla rekabetin artt─▒─č─▒ ve her g├╝n bir ├Ânceki g├╝nden daha ileriye gitmeye mecbur oldu─čumuz bu ├ža─čda, stresi ├žok iyi tan─▒yarak kendi stres y├Ânetim k├óbiliyetimizi geli┼čtirmek mecburiyetindeyiz. Burada stres y├Ânetimi tekniklerinin insandan insana de─či┼čebilece─čini yeniden hat─▒rlatmak ├«cap eder. Ancak bu y├Ântemlerin ne olursa olsun bir uzmanla birlikte ele al─▒nmas─▒ ve takip edilmesi gereklili─čini de vurgulamak l├óz─▒md─▒r. Nitekim insan her zaman kendi penceresinden h├ódiselere bakma e─čilimindedir. Bu sebeple kendisine ayna tutacak ve olaylara d─▒┼čar─▒dan bakacak e─čitimli insanlarla birlikte ├žal─▒┼čmak ve bu insanlardan yard─▒m istemek kendimiz i├žin ataca─č─▒m─▒z en ak─▒ll─▒ca ad─▒mlardan biri olacakt─▒r.