Bilgi ├ça─č─▒ ve C├óhiliye

Mustafa K├ť├ç├ťKA┼×CI

├ľ─črenmenin temeli merakt─▒r. Ancak devam─▒, ├Â─črenilenlerin mesÔÇÖ├╗liyetini y├╝klenmektir. Yoksa kuru bir merak ve heves, insan─▒n ta┼č─▒yamayaca─č─▒ y├╝klerin alt─▒nda ezilmesi ile son bulur. Bu ger├že─čin ├«zah─▒ olarak ┼ču riv├óyet pek m├ónidard─▒r:

Gen├ž bir M├╝sl├╝man, han─▒m sah├ób├«lerden ├ťmm├╝ Derd├ó -rad─▒yallahu anh├ó-ÔÇÖya geldi ve bir ├žok meseleden sorular sordu. Hazret┬ş i ├ťmm├╝ÔÇÖd-Derd├ó ona: ÔÇťSorup ├Â─črendi─čin ┼čeylerin hepsiyle amel edecek misin?ÔÇŁ dedi. ÔÇťHay─▒rÔÇŁ cevab─▒ ├╝zerine, ÔÇťNe diye AllahÔÇÖ─▒n, senin aleyhinde del├«lini art─▒r─▒yorsun?ÔÇŁ buyurdu.

Buradaki aleyhe olacak bilgi, d├╝nya ve ├óhiret i├žin mecbur├« olan bilgiler de─čildir. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda art─▒ olarak ├Â─črenilen ve ├Â─črenildi─činde belli vazifeleri pe┼činde getiren bilgilerdir ki, insan bu vazifelerden ka├žamaz.

Fakat bilgi ├ža─č─▒ diye adland─▒r─▒lan zaman─▒m─▒zda bu noktadaki mesÔÇÖ├╗liyetler fazlas─▒yla ihm├ól edilmektedir. Bir yandan her t├╝rl├╝ bilgiye ula┼čmak, ├Â─črenmek ve malzemesine sahip olmak, birka├ž as─▒r ├Âncesine g├Âre ne kadar kolay ve ├žabuk bir h├óle geldi, di─čer yandan da sorumsuzluklar artt─▒. Bu gidi┼čat, asl─▒nda bilginin ├Âz├╝nden kopu┼čtur ve rotas─▒ da bir bak─▒ma c├óhiliyedir.

C├óhiliye. Asr-─▒ saadetin ├Âncesi ve z─▒dd─▒. Yani bilgi oldu─ču h├ólde alabildi─čine c├óhilce ve berbat bir ya┼čay─▒┼č.

Bu itibarla ceh├ólet, sadece bilgisizlikten ibaret de─čildir. ├ç├╝nk├╝ cehl, ilmin z─▒dd─▒ oldu─ču kadar, hilmin de z─▒dd─▒d─▒r. Bu m├ón├óda as─▒l c├óhil, bildi─či h├ólde bilginin gerektirdi─či sorumlulu─ču ta┼č─▒mayan, sel├«m bir kalp ve akl─▒n ├«caplar─▒ yerine, kaba-saba, yontulmam─▒┼č duygular─▒n emrinde hareket eden demektir. Bu y├Ân├╝yle kullan─▒m─▒ halk aras─▒nda da hayli me┼čhur de─čil mi? Mesel├ó hapse d├╝┼čm├╝┼č ve pi┼čman olmu┼č bir mahk├╗m i├žeri d├╝┼čme sebeplerini anlat─▒rken ÔÇťBir c├óhillik ettim i┼čte!ÔÇŁ demez mi? B├Âylece bilgisizli─činden ziyade kontrols├╝zl├╝─č├╝n├╝ ve sorumsuzlu─čunu anlatmaya ├žal─▒┼č─▒r.

O h├ólde bilgi ├ža─č─▒n─▒n a┼čmas─▒ gereken en ├Ânemli ad─▒m buras─▒d─▒r. Yoksa onun, ilim yolunda ger├žek m├ón├óda mesafeler almas─▒ ve insanl─▒─č─▒n kurtulu┼ču ve saadeti istikametinde faydal─▒ olabilmesi m├╝mk├╝n de─čil. Aksine d├╝nyan─▒n fel├óketi ve sonu bilgili c├óhiller elinden olacakt─▒r.

Do─ču medeniyeti ilme ve ├ólime hep bu ger├žekle yakla┼č─▒r ve ona g├Âre bir mesÔÇÖ├╗liyet disiplini getirir.

G├╝l a─ča├žlar─▒na musallat olan kar─▒ncalar─▒ ├Âld├╝rmenin h├╝km├╝n├╝ ├ólimlere soran cihan h├╝k├╝mdar─▒ Kanun├« Sultan S├╝leyman ve muazzam ordusuna kar─▒ncalar─▒ ezdirmeyen Hazret-i S├╝leyman ile, ├žocuk yuvalar─▒n─▒, hastaneleri, yollar─▒, su kaynaklar─▒n─▒ ┼čuursuzca ve sorumsuzca bombalayanlar─▒n aras─▒ndaki b├╝y├╝k fark da i┼čte buradad─▒r.

C├óhiliye devrinde kabileler, eften p├╝ften bahanelerle birbirlerine sald─▒r─▒r, kan d├Âker, sald─▒rd─▒klar─▒ kabilenin ─▒rz─▒na, namusuna musallat olur, mallar─▒na da el koyarlard─▒. ─░stikl├ól ┼čairimizin lis├ón─▒yla o devirde:

S─▒rtlanlar─▒ ge├žmi┼čti be┼čer y─▒rt─▒c─▒l─▒kta;
Di┼čsiz mi bir insan, onu karde┼čleri yerdi!

Bug├╝n demokratikle┼čtirme, ter├Âr├╝ ├Ânleme gibi bahanelerle i┼čg├ól edilen ├╝lkelerin h├ólini ve orada yap─▒lan fec├óatleri k─▒yaslad─▒─č─▒m─▒zda yukar─▒dakilerden ba┼čka s├Âylenecek s├Âz yok!

Evet c├óhiliye bilgisizlik demek de─čildir. D├╝n├╝n c├óhiliye devri insanlar─▒ da fesahat ve bel├ógatta zirvelerde dola┼čan, zaman─▒n dev ├╝lkeleriyle ticaret yapan, en az─▒ndan e┼čr├óf─▒ okuma yazma bilen, ├ževre din ve k├╝lt├╝rlerden haberdar, kendi ya┼čad─▒klar─▒ topraklar─▒n ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layacak her t├╝rl├╝ bilgiye sahip ki┼čilerdi.

Bug├╝n de milyonlarca ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ uzaktaki bir patlaman─▒n s─▒rr─▒na v├ók─▒f olmak, milyarlarca y─▒l ├Ânceki k├óinat─▒n ba┼člang─▒c─▒na dair teoriler ├╝retmek, okyanusun dibinde ya┼čayan bir t├╝r bal─▒─č─▒n nas─▒l beslendi─čini anlamak, k├╝reyi, h├╝creyi, zerreyi, k─▒sacas─▒ ├ževresindeki her ┼čeyi bilmek gibi histerilerle yan─▒p tutu┼čan modern insan, ayn─▒ c├óhiliye damgas─▒n─▒ yiyecek h├ól, tav─▒r ve zul├╝mler sergiliyorsa, ├ža─č─▒m─▒z ger├žek bir bilgi ├ža─č─▒ olarak adland─▒r─▒lamaz.

├ç├╝nk├╝ insan─▒ y├╝celten, saadetlere eri┼čtiren ve adam eden fakt├Âr, tek ba┼č─▒na bilgi de─čildir. ├ťstelik ham ki┼čilerde bilgi, en b├╝y├╝k tehlikedir. Hazret-i Mevl├ón├ó, sorumlulu─čunu bilmeyecek bir ki┼činin elindeki ilmi, bir sarho┼čun, bir haydudun elindeki k─▒l─▒ca benzetir.

Bilginin, ilmin ger├žek m├óhiyeti, insan─▒n ├Ânce haddini, mebde ve me├ódini yani varl─▒k ve hilkat sebebini, vazifesini ve ├ók─▒betini bilmesi, Yunus├ža s├Âylenirse ÔÇťkendini bilmesiÔÇŁdir. Hazret-i ├édem, bilgi ile meleklerden ├╝st├╝n olmu┼č, iblisin haset ve d├╝┼čmanl─▒─č─▒na bu ÔÇťt├ólimÔÇŁ ile u─čram─▒┼čt─▒. Hazret-i Mevl├ón├ó bunu ┼č├Âyle dile getirir:

ÔÇťTopraktan yarat─▒lan ├édem, AllahÔÇÖtan ├Â─črendi─či ilimle yedi kat g├Â─č├╝ ayd─▒nlatt─▒. Hak ve hak├«katte ┼č├╝pheye d├╝┼čen ┼čeytan─▒n k├Ârl├╝─č├╝ne ra─čmen, ├édem m├ónen ├Âyle y├╝celdi ki, melekleri geride b─▒rakt─▒.ÔÇŁ

─░nsanl─▒k devir devir k├óh bu bilginin m├óhiyetini, k├óh mesÔÇÖ├╗liyetini unutmu┼č, hak├«kat, neb├«lerle, kitaplarla kendisine yeniden hat─▒rlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bundan dolay─▒ il├óh├« mesaj─▒n bir ad─▒ da zikir, yani hat─▒rlatmad─▒r.

─░lmin ve ilim sahiplerinin il├óh├« iltifat ile methedildikleri, m├╝mtaz bir mevkide zikredildikleri, KurÔÇÖ├ónÔÇÖa ├ó┼čina olan herkesin mal├╗mudur. ─░lme verilen y├╝ksek p├óye, elbette ki kuru bilgiye verilmemi┼čtir. ├éyetteki:

ÔÇťHi├ž bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?ÔÇŁ vurgusunun muhtevas─▒na, faydas─▒z ilimleri, kimyev├« sil├óhlar─▒, n├╝kleer bombalar─▒, tefrika ├ž─▒karma usullerini, her t├╝rl├╝ ┼čeytan├« pisli─či bilenler ve bile bile yapanlar girebilir mi?

ÔÇťAllahÔÇÖtan hakk─▒yla ancak bilen kullar─▒ korkarÔÇŁ iltif├ót─▒na mazhar olanlar, elbette ki m├órifetullah bilgisine eri┼čmi┼č olanlard─▒r, elbette merkep y├╝k├╝, t─▒r y├╝k├╝, katrilyonlarca bayt veri y├╝k├╝ y├╝klenen nasipsizler de─čildir.

H├ókim manzaras─▒yla g├╝n├╝m├╝z, her ne kadar bilgi ├ža─č─▒ olarak an─▒lsa da, g├Ân├╝llere hi├žbir saadet n├╗ru yans─▒tamamakta, c├óhiliyenin zifiri karanl─▒─č─▒na her g├╝n bir ad─▒m daha batmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ m├╝sl├╝man ┼čark ÔÇťAllahÔÇÖ─▒n ├Â─čretti─činden gayr─▒ ilim yoktur!ÔÇŁ derken, garpta bilgi, PrometeÔÇÖnin tanr─▒lardan ├žald─▒─č─▒ ate┼č ile veya Hazret-i ├édemÔÇÖe yenmesi yasak edilen elma ile remzedilir. Bu bak─▒┼čta bilgi, insan─▒n y├╝celere isyan─▒, ÔÇťtanr─▒ÔÇŁ da insan─▒ c├óhil b─▒rakmaya ├žal─▒┼čan bir varl─▒k yerine konmaktad─▒r.

B├Âyle bir devirde bize d├╝┼čen, bilgiyi zifiri karanl─▒─ča d├Ând├╝rmek de─čil onun i├žindeki il├óh├« n├╗ru ke┼čfedip de ona sar─▒larak g├╝ne┼čler g├╝ne┼či olabilmektir.