R├ľPORTAJ

─░lim ve E─čitim Meselemiz

Âdem AKIN Kimdir?

23 Aral─▒k 1951 tarihinde HatayÔÇÖda do─čdu. ─░lk, orta ve lise tahsilini SuriyeÔÇÖnin ┼×am ┼čehrinde tamamlad─▒. Y├╝ksek ├Â─črenimini 1972 y─▒l─▒nda Ba─čdat ├ťniversitesi ─░sl├óm├« Ara┼čt─▒rmalar Fak├╝ltesiÔÇÖnde, y├╝ksek lisans─▒n─▒ ise 1976 tarihinde Ba─čdat ├ťniversitesi Kanun ve Siyas├« Bilgiler Fak├╝ltesiÔÇÖnde tamamlad─▒.

1979-1981 y─▒llar─▒nda Ba┼čbakanl─▒kta raport├Âr, ar┼čivci; 1986-1987ÔÇÖda Zira├« Donat─▒m KurumuÔÇÖnda ─░ngilizce-Arap├ža m├╝tercimli─či yapt─▒ktan sonra; 1992 y─▒l─▒nda Ankara ├ťniversitesi, T├╝rk ─░nk─▒l├óp Tarihi Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde ┬źM├╝nif Pa┼ča ve T├╝rk K├╝lt├╝r Tarihindeki Yeri┬╗ adl─▒ doktora ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ haz─▒rlad─▒.

Ocak-Haziran 1993ÔÇÖte ─░z Dergisi Genel Yay─▒n Y├Ânetmenli─čiÔÇÖni yaparken, bu arada bir s├╝re 8ÔÇÖinci Cumhurba┼čkan─▒m─▒z Turgut ├ľzalÔÇÖa m├╝tercimlik, 1981-2000 y─▒llar─▒nda Suudi ArabistanÔÇÖda K├╝lt├╝r Merkezi Arap├ža ├Â─čretmenli─či, 1998-2000 y─▒llar─▒nda Ba┼čbakanl─▒k-dan─▒┼čmanl─▒─č─▒ yapt─▒.

H├ólen Ankara ├ťniversitesi, ─░lahiyat Fak├╝ltesi, Temel ─░sl├óm Bilimleri B├Âl├╝m├╝ Arap Dili ve Bel├ógati Anabilim Dal─▒ÔÇÖnda Dr. ├ľ─čretim G├Ârevlisi olarak ├žal─▒┼čmaktad─▒r. ├çok iyi derecede Arap├ža ve iyi derecede ─░ngilizce bilmektedir. ÔÇťM├╝nif Pa┼ča ve T├╝rk Bilim Tarihindeki YeriÔÇŁ adl─▒ eseri ve pek ├žok terc├╝meleri bulunmaktad─▒r.

Y├╝zak─▒: Efendim, hayat├« bir husus olmas─▒ dolay─▒s─▒yla ├╝zerine herkesin e─čildi─či, fakat bir t├╝rl├╝ ├ž├Âzemedi─či, bu y├╝zden bazen yap-boz tahtas─▒na d├Ânen ve bug├╝nleri de yar─▒nlar─▒ da etkileyen m├╝him bir meselemiz var: ─░lim ve e─čitim meselesi.

Dilerseniz mevzuya ilmin tarifiyle ba┼člayal─▒m. ─░lim tam olarak nedir?

├édem AKIN: ─░lim kelimesi s├Âzl├╝k m├ón├ós─▒ itibar─▒yla hem ┬źbilmek┬╗ hem de ┬źbilgi┬╗ anlam─▒na gelir.

Ist─▒lah yani terim olarak ise farkl─▒ mevzu ve meselelerin kl├ósik terminolojide cihet i vahde denilen ortak bir y├Ân sebebiyle belli bir metot dairesinde toplan─▒p incelenmesi ile olu┼čan disiplin i├žin kullan─▒l─▒r. Tefsir ilmi, hadis ilmi, t─▒p ilmi, co─črafya ilmi ilhÔÇŽ

─░lmin en ├╝st m├ón├ós─▒ ise ┬ź┼č├╝phe bar─▒nd─▒rmayan kesin bilgi┬╗dir. Bu m├ón├ó ileri seviyede ┬źirfan┬╗a yani ┬źkendini ve RabbÔÇÖini tan─▒ma┬╗ya kadar uzan─▒r. Yunus EmreÔÇÖnin:

─░lim ilim bilmektir
─░lim kendin bilmektir

m─▒sralar─▒nda ilme y├╝kledi─či anlam da budur.

Y├╝zak─▒: ─░lm├« disiplinleri s├Âz konusu edecek olursak, gelene─čimizde nas─▒l bir ilimler tasnifinden bahsedebiliriz?

├édem AKIN: ─░sl├óm├« ilim gelene─činde ilimler farkl─▒ itibarlara g├Âre farkl─▒ ┼čekillerde taksim edilegelmi┼čtir. Biz temelde ├╝├ž ayr─▒ ba┼čl─▒ktan bahsedebiliriz:

a. Dinî ilimler,

b. Aklî ilimler,

c. Tabiî ilimler.

Din├« ilimler, kaynak itibar─▒yla vahye dayal─▒ olan ilimlerdir. Akl├« ve tabi├« ilimler ise bize do─črudan vahiy ile bildirilmeyen, kurallar─▒ akl├« istidl├ól, tecr├╝be ve m├╝┼čahede metotlar─▒yla tespit edilen ilimlerdir.

Akl├« ilimlere ├Ârnek olarak ilm-i mant─▒k ve ilm-i hikmeti, tabi├« ilimlere ├Ârnek olarak da fizik, t─▒p ve co─črafya gibi ilimleri zikredebiliriz.

Y├╝zak─▒: Bir de ilm-i n├óf├« yani faydal─▒ ilim diye bir mefhum var. Bunu biraz a├žabilir miyiz?

├édem AKIN: ─░lm-i n├óf├« insan─▒n ilme bak─▒┼č a├ž─▒s─▒, ona yakla┼č─▒mda ta┼č─▒d─▒─č─▒ niyet ve istifade etti─či cihetle al├ókal─▒ bir durum. Yani ┼ču ┼ču ilimler faydal─▒, ┼ču ┼ču ilimler ise zararl─▒ demek anlam─▒na gelmiyor. Yani ilmin, sahibine hakik├« m├ón├óda fayda sa─člay─▒p sa─člamad─▒─č─▒n─▒ belirleyen k─▒stas, ki┼činin ilmi ne ama├žla tahsil edip hangi maksatlarla kulland─▒─č─▒d─▒r. Buna g├Âre ilm-i n├ófi ki┼činin kendisine, ailesine, toplumuna, milletine ve devletine; dolay─▒s─▒yla insanl─▒─ča ─▒┼č─▒k tutan ilimdir. ─░nsan ilim tahsil ettik├že r├╗h├« d├╝nyas─▒nda bir ar─▒nma ve y├╝celme ya┼č─▒yorsa o ki┼činin ilmi kendisine fayda ediyor demektir.

Buna g├Âre her ilmin bir irfan├« boyutu vard─▒r. Yani ki┼či tefsir ve hadis ilmi vas─▒tas─▒yla oldu─ču kadar t─▒p ve astronomi ilmi vas─▒tas─▒yla da r├╗hen y├╝celip hakikate ula┼čman─▒n yolunu bulabilir. Nitekim her ilim nihayetinde bir varl─▒─č─▒ konu al─▒r. ├élemde yer alan her varl─▒k da onu yaratan e┼čsiz kudretin bir ├óyeti h├╝km├╝ndedir. Dolay─▒s─▒yla herhangi bir ilim erbab─▒ hangi ilimle u─čra┼č─▒yor olursa olsun, asl─▒nda AllahÔÇÖ─▒n bir ├óyetini ┼čerh edip a├ž─▒klama yolunda gayret sarf ediyor demektir. Bir ilim yolcusunun bu keyfiyetin fark─▒na varmas─▒, ilminden ger├žek m├ón├óda istifade etti─činin bir i┼čaretidir.

Ancak, sahibine fayda sa─člamayan ilim, tersinden etki yaparak onun dal├óletini art─▒rabilir. Bu m├ón├óda bir ilim sahibini en fazla tehdit eden rez├«let yani ruh├« hastal─▒klardan birisi kibir ve ucba d├╝┼čme tehlikesidir. Ayr─▒ca ilminin hayr─▒n─▒ ve faydas─▒n─▒ g├Ârmemi┼č ki┼či, onu d├╝nyev├« ihtiraslar─▒ ve nefsan├« tem├óy├╝lleri i├žin de kullanabilir. Bu ├žok ├Ânemli bir keyfiyettir. Nitekim b├╝t├╝n m├ósumiyeti ve korunmu┼člu─čuna ra─čmen Ras├╗lullah -sallall├óh├╝ aleyhi ve sellem- Efendimiz bile ├╝mmetinin dikkatini bu tehlikeli duruma ├žekmek i├žin: ┬źAll├óhÔÇÖ─▒m, faydas─▒z ilimden sana s─▒─č─▒n─▒r─▒m.┬╗ ┼čeklinde dua etmi┼čtir.

Y├╝zak─▒: Bu noktada bahsimizi ilim adam─▒na ├ževirecek olursak, bir ilim ehlinde bulunmas─▒ gereken vas─▒flar nelerdir?

├édem AKIN: Bir ilim adam─▒ her ┼čeyden ├Ânce r├╗h├« ve beden├« s─▒hhatine dikkat etmelidir. Zaten em├ónet ┼čuuru geli┼čmi┼č bir ki┼činin s─▒hhatini ihmal etmesi d├╝┼č├╝n├╝lemez. ├ç├╝nk├╝ s─▒hhatli bir r├╗h ve beden yap─▒s─▒ insana il├óh├« bir em├ónettir ve kulluk vazifelerinin hakk─▒yla yerine getirilebilmesi i├žin gereklidir. Bu ikisinden en ├Âncelikli olan ise hi├ž ┼č├╝phesiz ki r├╗h├« s─▒hhattir.

R├╗h├« s─▒hhat sahibi olman─▒n bir ba┼čka ifadesi g├╝zel ahl├ók sahibi olmakt─▒r. Nitekim Cen├ób-─▒ Hak, PeygamberÔÇÖimizi ├Âverken: ÔÇťMuhakkak ki Sen pek y├╝ce bir ahl├ók ve yarat─▒l─▒┼č ├╝zeresin.ÔÇŁ buyurur. ─░mam ┼×├ófi├« Hazretleri, Beyhak├« ve daha bir ├žok ilim adam─▒ bunun ├╝zerinde bilhassa durmu┼čtur. Zikretti─čimiz ├óyet-i ker├«mede ge├žen ┬źHuluk┬╗ kelimesi ahl├ókla ve yarat─▒l─▒┼čla i├ž i├že bir anlama sahiptir.

─░kinci olarak bir ilim adam─▒ ilim tahsilinde gayret ve himmet sahibi olmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ ilim talep edene verilen bir haslettir. Talep ise us├╗l├╝ne g├Âre ├žok ├žal─▒┼č─▒p rahle-i tedriste dirsek ├ž├╝r├╝tmekle ger├žekle┼čir.

├ť├ž├╝nc├╝ olarak, ilim adam─▒ ilim tahsilinde istikrar ve devam sahibi olmal─▒d─▒r. ├çal─▒┼čmas─▒nda istikrar sahibi olmayan bir ilim adam─▒ ├žok fazla mesafe kat edemez. Hi├ž fark─▒nda olmadan bir yerde t─▒kan─▒r kal─▒r.

D├Ârd├╝nc├╝ olarak da bir ilim t├ólibi belli alanda ihtisasla┼čmakla beraber di─čer ilimleri de belirli seviyelerde tahsil etmeyi ihmal etmemelidir. ├ç├╝nk├╝ ilim, esasta bir b├╝t├╝nd├╝r. Her ilimden belli bir seviyede haberdar olmak hem ki┼činin kendi sahas─▒ndaki ufkunu a├žar, hem de varl─▒─č─▒n ve bilginin farkl─▒ ve├žhelerini g├Ârmesini sa─člayarak hakikat yolunda daha h─▒zl─▒ mesafeler kat etmesini m├╝mk├╝n k─▒lar. Bu noktada, Sa├žakl─▒z├óde, Ta┼čk├Âpr├╝z├óde gibi, ilimlere dair kitap yazm─▒┼č ulem├óm─▒z─▒n kulland─▒─č─▒ ├╝├ž terimi kullanarak bir ┼čey s├Âylemek istiyorum. ─░limde ├╝├ž seviye vard─▒r:

─░btid├ó, iktisat, ist─▒ks├óÔÇŽ

─░btid├ó, ilmin en temel bilgilerine, mevz├╗, gaye ve us├╗l├╝ne v├ók─▒f olmakt─▒r. ─░ktisat, orta seviyedir ve bir ilmin meselelerinin nelerden ibaret oldu─čunu, hangi konularda hangi delillendirmelerin kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ bilmektir. ─░st─▒ks├ó ise ilmin en ├╝st seviyesidir. ─░st─▒ks├ó derecesindeki bir ├ólim ilgilendi─či ilim alan─▒ndaki b├╝t├╝n meseleleri, ihtil├óf ve i├žtihatlar─▒ bilip, g├Âr├╝┼čler aras─▒nda tercihler yapan ve yeni i├žtihatlar ortaya koyan ki┼čidir. ┼×imdi, bu terimleri kullanarak ┼čunu s├Âylemek istiyorum:

Bir ├ólim kendi ilim dal─▒nda ist─▒ks├ó derecesinde dir├óyet sahibi olmal─▒d─▒r. Kendi alan─▒yla yak─▒ndan irtibat─▒ olan ilimleri ise mutlaka iktisat derecesinde tahsil etmelidir. Alan─▒yla do─črudan irtibatl─▒ olmayan di─čer ilimleri ise en az─▒ndan ibtid├ó derecesinde bilmelidir.

Bu son maddelerle al├ókal─▒ olarak bir ilim adam─▒ mutlak s├╗rette bilim tarihinden de haberdar olmal─▒d─▒r. ─░limlerin tarih├« geli┼čimini bilmek ├žok m├╝him bir temel altyap─▒ unsurudur. Buna ek olarak tert├«buÔÇÖl-ul├╗m dedi─čimiz, yani ilimlerinin tasnifi ve tertibini de bilmek durumundad─▒r.

─░lim adam─▒nda bulunmas─▒ gereken bir ba┼čka ├Âzellik de bir meselenin ├Âz├╝n├╝ ke┼čfetme ve esas─▒na v├ók─▒f olma konusunda har├«s olmas─▒d─▒r. Mesel├ó Cen├ób-─▒ Hak bu hususta buyurur ki: ÔÇť─░┼čin arka pl├ón─▒n─▒ ve esas─▒n─▒ ara┼čt─▒r─▒rlarÔÇŽÔÇŁ Bence ger├žek m├ón├óda bir ilim adam─▒nda bulunmas─▒ gereken ├Âzelliklerden biri de i┼čte budur. Meselenin arka pl├ón─▒n─▒, altyap─▒s─▒n─▒ ve ge├žmi┼čini bilmekÔÇŽ Bilim tarihi, biraz da bunun i├žin gereklidir.

Ayr─▒ca bir ilim adam─▒ ya┼čad─▒─č─▒ zaman─▒ ve d├╝nyay─▒ iyi tan─▒y─▒p do─čru tahlil etmelidir. Ya┼čad─▒─č─▒ d├╝nyay─▒ ve hayat─▒n ┼čartlar─▒n─▒, sa─čl─▒kl─▒ bir bi├žimde tan─▒mayan ki┼či ilminin semeresini hakk─▒yla alamaz.

Y├╝zak─▒: Bu vas─▒flarda bir ilim adam─▒ yeti┼čtirmek i├žin ne gibi ├Ân ┼čartlar ve nas─▒l bir e─čitim gereklidir?

├édem AKIN: Her ┼čeyden ├Ânce do─čru ve sa─člam bir ahl├ók e─čitimi gerekir. ─░nsan─▒n ahl├ók e─čitimi ya┼č─▒ ger├žek ya┼č─▒ndan dokuz ay b├╝y├╝kt├╝r. ├ç├╝nk├╝ ahl├ók e─čitimi ana karn─▒nda ba┼člayan bir s├╝re├žtir. Annenin h├ómile iken v├╝cuduna alm─▒┼č oldu─ču g─▒dalar, ya┼čad─▒─č─▒ r├╗h h├óletleri gibi bir├žok m├╝essir, ana karn─▒ndaki ceninin tabiat─▒na ve ki┼čili─čine tesir eder. Anne adaylar─▒ bu cidd├« durumun fark─▒nda olarak hareket etmelidir. ├çocuk do─čduktan sonra da, abdestsiz emzirilmemesinden, k├Ât├╝ ortamlarda kalmamas─▒na ve kula─č─▒na ├žirkin s├Âzler ├žal─▒nmamas─▒na kadar bir├žok hususa dikkat etmek gerekir. Bunlar sa─člam bir ahl├ók e─čitiminin vazge├žilmez yap─▒ ta┼člar─▒d─▒r.

Sa─člam bir ahl├ók e─čitimiyle ├žocuklar─▒m─▒z insanlar─▒n elinden tutacak, iffetli, namuslu, ba┼čkalar─▒n─▒n mal─▒nda-m├╝lk├╝nde, ─▒rz─▒nda-namusunda g├Âz├╝ olmayan, yaln─▒zca kendisini, ailesini, annesini, babas─▒n─▒ de─čil, devletini, milletini ve insanl─▒─č─▒ d├╝┼č├╝nen, insanl─▒─č─▒n saadeti ve mutlulu─ču i├žin ├žaba harcayan birer fert olmal─▒d─▒r. Bunlar her fert i├žin gerekli olmakla beraber bir ilim adam─▒ i├žin ├žok daha elzem vas─▒flard─▒r. ├ç├╝nk├╝ ilim adam─▒ ├žok daha fazla ki┼čiyi tesiri alt─▒na al─▒r ve yapt─▒─č─▒ i┼čler ├žok daha b├╝y├╝k alanlarda yank─▒ bulur. Bu sebeple ilim adam─▒n─▒n amel-i s├ólihlerle donat─▒lm─▒┼č, ilmi ile ├ómil olan vicdanl─▒ insanlar olarak yeti┼čmesi toplumun en ├Ânemli s─▒hhat ve sel├ómet ┼čartlar─▒ndand─▒r.

M─▒s─▒rl─▒ bir bilim adam─▒n─▒n ┼č├Âyle yak─▒nd─▒─č─▒n─▒ i┼čitmi┼čtim: ÔÇťBizim M─▒s─▒rÔÇÖda ansiklopedik m├ón├óda bilgisi engin ulem├ó ├žokÔÇŽ Ama bizim en ├Ânemli eksi─čimiz vicdan s─▒k─▒nt─▒s─▒ÔÇŽÔÇŁ M─▒s─▒r sadece bir ├ÂrnekÔÇŽ Oysa, bu durum bizim ├╝lkemizde de maalesef pek farkl─▒ de─čil. Yani vicdanl─▒, his sahibi, hel├óli-haram─▒, hakk─▒-hukuku bilen sorumluluklar─▒n─▒n ┼čuurunda olan; ┬źBana ne verdiniz ki?┬╗ mant─▒─č─▒yla de─čil de: ┬źBen milletime, devletime, insan─▒ma ne verebildim?┬╗ d├╝┼č├╝ncesiyle hareket eden ilim adam─▒ pek n├ódirÔÇŽ ─░┼čte bu olumsuzluk, ahl├ók e─čitiminin yetersizli─činden kaynaklan─▒yor.

Ahl├ók e─čitimi kadar ilim tahsiline de m├╝mk├╝n mertebe erken ya┼člarda ba┼člaman─▒n say─▒s─▒z faydalar─▒ vard─▒r. Bu sebepten ilmin yolunu a├žmak i├žin ├žocuklar─▒m─▒z─▒ en ge├ž d├Ârt ya┼č─▒ndan itibaren yeti┼čtirmeye ba┼člamal─▒y─▒z. Onlara ├Ânce do─čru okuma ve g├╝zel yazma e─čitimi vermemiz gerekiyor. Evet, g├╝zel yaz─▒ e─čitimi de ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ sa─čl─▒kl─▒ yaz─▒, sa─čl─▒kl─▒ okumay─▒, sa─čl─▒kl─▒ okuma da sa─čl─▒kl─▒ anlay─▒┼č─▒ meydana getirir. ├ľnce biz ├Â─črencilerimize, ├žocuklar─▒m─▒za, yavrular─▒m─▒za sa─čl─▒kl─▒ okumay─▒ ve sa─čl─▒kl─▒ yazmay─▒ ├Â─čretmeli ve tavsiye etmeliyiz. Daha sonra onlar─▒ anlay─▒┼č seviyelerine g├Âre bilgilendirmeliyiz. B├Âyle yapt─▒─č─▒m─▒z takdirde belli bir ya┼čtan sonra ilme k├óbiliyeti olan ├žocuklar daha ├žabuk tem├óy├╝z edecek ve ilim yolunda daha h─▒zl─▒ mesafe kat edeceklerdir.

Sonra, okullarda yer alan ders m├╝fred├ót─▒n─▒ haz─▒rlayan hocalar─▒m─▒z, programla ilgilenen uzmanlar do─čru bir strateji takip etmeli. Bir insan hangi ya┼čta, hangi altyap─▒yla hangi ├╝st yap─▒ya ge├žebilir? Hangi temel bilgilerden sonra, hangi bilgiler i┼členmeli? Bu gibi sorular─▒ do─čru cevapland─▒rmak ├žok ├Ânemlidir.

Belli bir ya┼čtan sonra bir ilim talebesine ├Â─čretilmesi gereken ┼čeylerden birisi de kl├ósik ilim gelene─čimizde riy├óziyat dedi─čimiz, matematik ve geometri ilimleridir. ├ç├╝nk├╝ bu ilimler zek├ó a├žan ve zihni m├╝cerret/soyut d├╝┼č├╝nceye al─▒┼čt─▒ran bir vasfa sahiptir. Mesel├ó bu sebepten kl├ósik e─čitim anlay─▒┼č─▒nda tabiat yani fen bilimlerinden sonra riy├óziyat okunur; ancak riy├óziyattan sonra metafizik dedi─čimiz alana ve kel├óm bahislerine ge├ži┼č yap─▒l─▒rd─▒. ┬źRiy├óziyat┬╗ kelimesinin s├Âzl├╝k anlam─▒ bildi─činiz ├╝zre ┬źal─▒┼čt─▒rmalar, egzersizler┬╗ demektir. Zaten matematik, cebir, geometri gibi ilimlere riy├óziyat denmesinin sebebi de zihni m├╝cerret d├╝┼č├╝nceye ─▒s─▒nd─▒r─▒p al─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ i├žindir.

Bu noktada bir de kendi alan─▒mla ilgili birka├ž il├óve yapmak istiyorum: ─░sl├óm├« ilimlerle al├ókal─▒ herhangi bir alanda ├žal─▒┼čan birisinin mutlak s├╗rette ├Âncelikli olarak Arap dili, edebiyat─▒ ve bel├ógat─▒na h├ókim olmas─▒ gerekir. ─░kinci olarak KurÔÇÖ├ón ilimlerini ve us├╗l-i had├«s ile us├╗l-i f─▒k─▒h ilimlerini iyi tahsil etmesi gerekir. ├ç├╝nk├╝ Arap├ža bilgisi ve us├╗l ilimleri ─░sl├óm├« ilimlerin her safhas─▒nda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Ama bug├╝n maalesef ─░l├óhiyat Fak├╝ltelerindeki hocalar─▒m─▒z─▒n b├╝y├╝k ekseriyeti ne Arap dili ve edebiyat─▒na, ne KurÔÇÖ├ón ilimlerine ne de us├╗l ilimlerine h├ókimdir. Hatt├ó il├óhiyat├ž─▒ ge├žinip, KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖi y├╝z├╝nden sa─čl─▒kl─▒ okuyamayan insan say─▒s─▒ bile ├žok fazla.

Arap dilinin ne kadar ├Ânemli oldu─čunu ifade sadedinde ┼ču ├Ârne─či zikretmek istiyorum: Abdullah ─░bn i Abbas -rad─▒y├óll├óhu anh- KurÔÇÖ├ón ─▒ Ker├«mÔÇÖi ve tefsirini en iyi bilen sah├ób├«lerdendir. O: ┬źBiz KurÔÇÖ├ónÔÇÖda bir ┼čeye tak─▒l─▒rsak ┼čiire d├Âner, oradan ├ž├Âz├╝m arar─▒z.┬╗ diyor. ┼×iir dedi─či de ArabÔÇÖ─▒n d├«v├ón─▒ÔÇŽ Hazret-i ├éi┼čeÔÇÖnin ve ─░bn-i MesÔÇÖ├╗dÔÇÖun da buna benzer riv├óyetleri vard─▒r.

Y├╝zak─▒: Peki, ├╝lkemizdeki ilm├« vaziyet ve ciddiyetin ├žok k─▒sa bir tasvirini yapabilir misiniz?

├édem AKIN: Bununla ilgili ya┼čad─▒─č─▒m bir h├ódiseyi ├Ârnek vermek istiyorum: Akademik kariyerini tamamlam─▒┼č yak─▒n bir arkada┼č─▒ma bir g├╝n bir kitaptan bahsederek onu okumas─▒n─▒ tavsiye etmi┼čtim. Kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ald─▒─č─▒m cevap beni hem ├žok ┼ča┼č─▒rtan hem de cidd├« m├ón├óda ├╝zen bir cevapt─▒: ÔÇťHocam biz o i┼čleri rafa kald─▒rd─▒kÔÇŽÔÇŁ

Yani akademik basamaklar bitince okumay─▒, kitaplarla u─čra┼čmay─▒ rafa kald─▒rm─▒┼č!.. Art─▒k ilm├« ara┼čt─▒rma yapmaya ve kitap okumaya ihtiyac─▒n─▒n kalmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor. Bu, ├╝niversitelerde yap─▒lan akademik ├žal─▒┼čmalar─▒n, kimileri a├ž─▒s─▒ndan ilm├« bir faaliyet olmay─▒p sadece unvan kazanmaya m├ótuf ├žal─▒┼čmalar oldu─čunu g├Âsteren tipik bir mis├ólÔÇŽ H├óliyle yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar gayesinin k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝ nispetinde g├╝d├╝k kal─▒yor ve i├žtima├« ├ž├Âz├╝mler ├╝retmiyor. Sadece sahibinin i├ži bo┼č unvanlar kazanmas─▒n─▒ sa─čl─▒yor. Bu da g├Âsteriyor ki akademik kariyer yapmak ├ólim olmak demek de─čildir. ─░lim adam─▒ mutlak s├╗rette ilmi kendisine dert edinmeli.

Y├╝zak─▒: Bu durumun iyile┼čtirilmesi noktas─▒nda devletimize ve e─čitim m├╝esseselerimize d├╝┼čen vazifeler nelerdir?

├édem AKIN: Baz─▒ ilim adamlar─▒m─▒z ├Âncelikli olarak ulem├ó adaylar─▒n─▒ yeti┼čtiren, kontrol eden ve onlar─▒n ├Ânlerini a├ž─▒p onlara ufuk veren bir yap─▒lanma i├žinde yer almal─▒… Mesel├ó; Osmanl─▒ d├Âneminde ÔÇťCemiyet-i ─░lmiyye-yi OsmaniyyeÔÇŁ kurulmu┼č. Buna ilk ÔÇťT├╝rk ─░limler AkademisiÔÇŁ ad─▒n─▒ vermemiz m├╝mk├╝nÔÇŽ Bu t├╝rden akademiler kurup muhtelif alanlardaki ilim adamlar─▒n─▒ bir yere toplamak ve bunlar─▒n bilgileriyle ilim al─▒┼čveri┼činde bulunarak ilim t├óliplerinin ilm├« geli┼čmelerini tamamlamalar─▒n─▒ sa─člamak l├óz─▒m.

Ayr─▒ca ├ólim aday─▒n─▒n mutlak s├╗rette ge├žimle al├ókal─▒ bir derdi olmamal─▒. ├ç├╝nk├╝ ilim, bir teksif yani yo─čunla┼čma i┼čidir. Mesel├ó; ─░mam Buh├ór├« HazretleriÔÇÖnin hayat─▒n─▒ okurken onun ┼ču c├╝mlesi ile kar┼č─▒la┼čt─▒m: ÔÇťBen hayat─▒mda ne bir ┼čey ald─▒m, ne bir ┼čey satt─▒m. E─čer mutlak bir ihtiyac─▒m olursa, yan─▒mdaki arkada┼č─▒ma ric├ó ederim, ona ald─▒r─▒r ve ona satt─▒r─▒r─▒m.ÔÇŁ diyor.

Devlet, ilim adam─▒n─▒n ge├žinebilece─či ortam─▒ mutlaka ona sa─člamal─▒ ve her alanda onun fazla masrafa girmeden ara┼čt─▒rma yapabilmesinin imk├ónlar─▒n─▒ haz─▒rlamal─▒. Ama durum bizim ├╝lkemizde olduk├ža farkl─▒ÔÇŽ Mesel├ó; bir yazma eserin mikrofilm veya CDÔÇÖsini alabilmek i├žin vara─č─▒na yakla┼č─▒k olarak 1 YTL ├Âdemek zorundas─▒n─▒zÔÇŽ Yani bazen binlerce sayfal─▒k bir eser ├╝zerinde ├žal─▒┼čmas─▒ gereken veya bir├žok eseri temin etme ihtiyac─▒nda olan bir ilim adam─▒n─▒n adamak─▒ll─▒ bir ilm├« ara┼čt─▒rma yapabilmesi i├žin neredeyse bir servet ├Âdemesi gerekiyor. Bence bu, ilm├« geli┼čme ve ilm├« ara┼čt─▒rmalar─▒n ├Ân├╝ne ├žekilen en b├╝y├╝k setlerden birisiÔÇŽ

Biz T├╝rkiye Cumhuriyeti olarak ilm├« seviyemizi y├╝kseltmek istiyorsak, b├╝t├žemizin en az─▒ndan % 50ÔÇÖye yak─▒n─▒n─▒ mutlak s├╗rette e─čitim-├Â─čretime, ilm├« ara┼čt─▒rmalara ay─▒rmak zorunday─▒z. Ancak bu ┼čekilde belimizi do─črultur ve b├╝t├╝n d├╝nya ├╝lkelerinin ├Ân├╝ne ge├žeriz. Bunu nizam ve intizam i├žinde ve ilim adamlar─▒m─▒z─▒n rehberli─činde yapt─▒─č─▒m─▒z takdirde kendi i├žimizde ad├óleti, d─▒┼čar─▒ya kar┼č─▒ da kuvveti temin etme f─▒rsat─▒na sahip oluruz.

Bir de devletin e─čitim ve ├Â─čretim stratejisini do─čru ├žizmesi l├óz─▒m. Okuyacak olanlar─▒n ├Ân├╝n├╝ sonuna kadar a├žmal─▒. Okumayacak ├Â─črenciyi de e─čitimcilerin koyaca─č─▒ bir s─▒n─▒ra kadar 9 veya 10 s─▒n─▒f okutup sonra onu k├óbiliyeti olan di─čer alanlara do─čru y├Âneltmeli. T├╝rkiyeÔÇÖdeki en b├╝y├╝k yanl─▒┼člardan bir tanesi de, bu ad─▒m─▒n g├Âz ard─▒ edilerek meslek liselerinin ├Ân├╝n├╝n bir ┼čekilde kapat─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r. Oysa kalifiye meslek erbab─▒ bulunmayan bir millet, ├Âl├╝ bir millet demektir.

Y├╝zak─▒: Bu konuda son olarak eklemek istedikleriniz nelerdir?

├édem AKIN: ┼×unu s├Âylemek istiyorum: Biz, ilim adam─▒na ileride bir milleti teslim edece─čiz. AllahÔÇÖ─▒, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒, ─░sl├ómÔÇÖ─▒ tan─▒mayan, yarat─▒l─▒┼č gayesine uygun ilimleri, irfan─▒ ve hikmeti bilmeyen, vicdan├« ilimlerden mahrum bir ilim adam─▒ndan ne milletine ne de insanl─▒─ča hay─▒r gelemez. Vicdans─▒z ilmin geldi─či nokta herkesin g├Âz├╝ ├Ân├╝nde: Teknoloji, insanl─▒─č─▒ tek bir d├╝─čmeyle tehdit eden kimyev├« sil├óhlar; mikrobiyoloji, ├Âl├╝mc├╝l mikroplar ve genetik bilimi, uc├╗be yarat─▒klar ├╝retme derdindeÔÇŽ Bunun ├Ân├╝ne ge├žebilmek i├žin son olarak tekrar ahl├ók e─čitimine vurgu yapmak istiyorum.

Y├╝zak─▒: Te┼čekk├╝r ederiz hocamÔÇŽ

├édem AKIN: Bilmuk├óbele ben de size te┼čekk├╝r ederim.