Yaln─▒z masallarda g├Âr├╝lebilecek g├╝zellikte bir peri saray─▒: Abd├╝lmecid Efendi K├Â┼čk├╝

Can ALPG├ťVEN├ç

─░stikl├ól Sava┼č─▒ sonras─▒ 1 Kas─▒m 1922ÔÇÖde saltanat kald─▒r─▒ld─▒, sadece hal├«fe unvan─▒ kalan Sultan Vahideddin, 17 g├╝n sonra ─░stanbulÔÇÖu terk etti. 18 Kas─▒m 1922ÔÇÖde toplanan TBMM, Bakanlar Kurulu karar─▒yla Sultan Abd├╝lazizÔÇÖin o─člu Abd├╝lmecid EfendiÔÇÖyi hal├«fe se├žti.

Ayn─▒ meclis, cumhuriyetin ├«lan─▒ndan birka├ž ay sonra, 3 Mart 1924ÔÇÖte hil├ófeti kald─▒rarak, Osmanl─▒ Hanedan─▒ÔÇÖn─▒n ├╝lke d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒na karar verdi. Hanedan erkeklerine ├╝lkeyi terk etmeleri i├žin en fazla 72 saat s├╝re tan─▒nd─▒. Bu kanun, Hal├«fe Abd├╝lmecid EfendiÔÇÖye bu s├╝re dah├« beklenmeden uyguland─▒ ve ayn─▒ ak┼čam ─░stanbul Valili─čiÔÇÖne yasan─▒n hemen uygulanmas─▒ emredildi. Valilik vakit ge├žirmeden, Hal├«feÔÇÖnin ik├ómet etti─či Dolmabah├že Saray─▒ÔÇÖn─▒n ├ževresinde yo─čun g├╝venlik tedbirleri ald─▒. Kendisine ─░svi├žre Konsoloslu─čuÔÇÖndan ├ž─▒kart─▒lan pasaport ve bir miktar da para verilerek, sabaha kadar ├╝lkeyi terk etmek zorunda oldu─ču s├Âylendi. Ayr─▒ca e┼čya ka├ž─▒r─▒lmamas─▒ i├žin, saray ├╝├ž g├╝n boyunca kordon alt─▒nda tutuldu. Sadece valinin uygun g├Ârd├╝─č├╝ ┼čahs├« e┼čyalar─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒na izin verildi.

Halîfe, gece yarısı saraydan ayrılıp otomobile bindirilirken:

ÔÇťBen ├Âlsem dah├«, kemiklerim bu milletin refah─▒na dua edecektir!ÔÇŁ diyordu.

KUV├é-YI M─░LL─░YEÔÇÖYE BA─×LI

Hal├«fe Abd├╝lmecid Efendi, ┼čehzadeli─či d├Âneminde k─▒┼člar─▒ Ortak├ÂyÔÇÖdeki Feriye Saray─▒ÔÇÖnda -┼čimdi Kabata┼č LisesiÔÇÖnin bulundu─ču bina-, yazlar─▒ ise Ba─člarba┼č─▒ÔÇÖndaki k├Â┼čk├╝nde ge├žirirdi. G├╝n├╝m├╝zde ┬źAbd├╝lmecid Efendi┬╗ ad─▒ ile tan─▒nan k├Â┼čk, 1880ÔÇÖli y─▒llarda eski M─▒s─▒r Hidivi ─░smail Pa┼ča taraf─▒ndan yapt─▒r─▒ld─▒. Pa┼čaÔÇÖn─▒n, 1895ÔÇÖte vefat etmesiyle o─čullar─▒na intikal eden k├Â┼čk, Sultan II. Abd├╝lhamid taraf─▒ndan, bedeli Hazine-i HassaÔÇÖdan ├Âdenmek s├╗retiyle sat─▒n al─▒nd─▒ ve amcas─▒n─▒n o─člu ┼×ehzade Abd├╝lmecid EfendiÔÇÖye tahsis edildi. Sabah harem dairesinden ├ž─▒k─▒p bah├žede biraz gezinen, sonra yaz─▒ odas─▒nda ├žal─▒┼čan, ├Â─čle yeme─činden sonra bah├žedeki ├žamlar─▒n alt─▒na konan k├╝├ž├╝k bir masada me┼čgul olan, ├çar┼čamba g├╝nleri resim yapan ┼čehzade, burada muntazam bir hayat s├╝rd├╝. Ancak a─čabeyi Yusuf ─░zzettinÔÇÖin vefat─▒ ├╝zerine, 4 Temmuz 1918ÔÇÖde veliaht olan Abd├╝lmecid Efendi, sonraki hayat─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝, Dolmabah├že Saray─▒ Veliaht DairesiÔÇÖnde s├╝rd├╝rd├╝. Ancak ├Âzellikle yaz aylar─▒nda Ba─člarba┼č─▒ÔÇÖndaki k├Â┼čk├╝ kullanmaya devam ederek, buradan AnadoluÔÇÖdaki Kuv├ó-y─▒ Milliye ile ba─člant─▒ sa─člad─▒. TBMM taraf─▒ndan, hal├«fe tayin edili┼činden sonra da Ba─člarba┼č─▒ÔÇÖndaki k├Â┼čkle olan ba─člant─▒s─▒ devam etti.

KURTUBA HALÎFELERİ GİBİ

Hal├«fe Abd├╝lmecid Efendi, ailesi ve maiyyetiyle beraber ─░stanbulÔÇÖdan ├ž─▒kar─▒l─▒p ├çatalca ─░stasyonuÔÇÖna g├Ât├╝r├╝ld├╝. ├ťlke s─▒n─▒rlar─▒n─▒ terk ederken gazetecilere ┼ču bey├ónat─▒ verdi:

ÔÇťB├╝t├╝n d├╝┼č├╝ncem, milletin karar─▒ kar┼č─▒s─▒nda ona mut├óvaat etmek (boyun e─čmek), tal-i cilvelere (kadere) g├Â─č├╝s germekten ibarettir. ┼×imdilik ─░svi├žreÔÇÖye gidiyorum. ─░htir├ós├ót-─▒ ecnebiyeye (yabanc─▒ devletlerin arzular─▒na) ├ólet olmayaca─č─▒m. Vaktimi san├óyi-i nef├«se (g├╝zel sanatlar) ile me┼čgul olarak ge├žirece─čim.ÔÇŁ

Ger├žekten d├╝nya bas─▒n─▒ da, hal├«feli─či d├Âneminde onun sanat├ž─▒ y├Ân├╝yle cidd├« ┼čekilde ilgilenmi┼č, ┬źLÔÇÖIllustration Dergisi┬╗ kendisini kapak konusu yapm─▒┼č, hakk─▒nda ┼ču yorumlarda bulunmu┼čtu:

ÔÇťE─čer ┼čartlar m├╝sait, ├╝lke zengin olsayd─▒; Abd├╝lmecid, Kurtuba hal├«feleri gibi T├╝rklerin hem hal├«fesi hem de I. Fran├žoisÔÇÖi (Fransuva) olur, ─░stanbulÔÇÖu ─░sl├óm sanat─▒n─▒n merkezi yapard─▒.ÔÇŁ

Kendisini ─░svi├žreÔÇÖye g├Ât├╝ren tren, 6 Mart 1924 sabah─▒ Macaristan topraklar─▒na girince, eskiden Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin h├ókimiyeti alt─▒nda olan bu topraklarda defterine ┼ču notu d├╝┼čt├╝:

ÔÇťEcdad─▒m─▒n muzaffer olarak ge├žti─či bu topraklardan, menkub (g├Âzden d├╝┼čm├╝┼č) olarak ge├žmekteyim.ÔÇŁ

HALÎFENİN NAMAZ ODASI

Abd├╝lmecid Efendi K├Â┼čk├╝, Ba─člarba┼č─▒ÔÇÖn─▒ (├ťsk├╝dar) Beyler┬şbeyiÔÇÖne ba─člayan G├╝m├╝┼čyolu CaddesiÔÇÖnin, Ku┼čbak─▒┼č─▒ CaddesiÔÇÖyle kesi┼čti─či noktada, yolun sa─č─▒ndad─▒r. ├çok say─▒da de─čerli a─ča├ž ve bitkiyi bar─▒nd─▒ran, 200 d├Ân├╝m civar─▒nda geni┼č bir korulu─čun i├žinde yer alan k├Â┼čk, y├╝ksek duvarlarla ├ževrilidir. K├Â┼čk├╝n ana giri┼či, g├╝ney duvar─▒nda bulunan b├╝y├╝k bir an─▒t kap─▒dand─▒r. Eteklere do─čru gittik├že a├ž─▒lan tonoz ┼čeklindeki geni┼č bir sa├žakla ├Ârt├╝len kap─▒, bas─▒k kemerlidir ve renkli ├žinilerle zenginle┼čtirilmi┼čtir. Bu g├Âsteri┼čli giri┼č, ayn─▒ zamanda b├╝y├╝k tev├ózu da ihtiva eder, giri┼čteki an─▒t kap─▒n─▒n ├╝zerindeki ├žini kit├óbede y├╝ksek bir k├╗f├« ile ┬źAllahÔÇÖtan ba┼čka g├ólip yoktur.┬╗ ibaresi yer al─▒r. Kur┼čun kapl─▒ ├žat─▒ ├╝st├╝nde bir metre y├╝ksekli─činde bronz bir alem y├╝kselir. Kap─▒n─▒n ihti┼čam─▒n─▒ kuvvetlendirmek gayesiyle ihata duvar─▒, bah├že duvar─▒na g├Âre i├žeridedir.

An─▒t kap─▒dan ge├žildi─činde, sadece masallarda g├Âr├╝lebilecek g├╝zellikte bir peri k├Â┼čk├╝ ile kar┼č─▒la┼č─▒l─▒r. Bu yap─▒ Sel├óml─▒k K├Â┼čk├╝ÔÇÖd├╝r. Ba┼člang─▒├žta Av K├Â┼čk├╝ olarak yapt─▒r─▒lan bina, sonradan eklenen harem ve sair binalarla birlikte geni┼č bir k├╝lliyeye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼č, ancak tamam─▒ ah┼čap oldu─ču s├Âylenen harem ne yaz─▒k ki, g├╝n├╝m├╝ze ula┼čamam─▒┼čt─▒r.

Sel├óml─▒─č─▒n, k├ógir bir bodrum kat ├╝st├╝nde, iki ah┼čap kattan meydana gelen simetrik bir pl├ón─▒ vard─▒r. Eyvan ┼čeklinde in┼ča edilen giri┼čin duvarlar─▒, pano ┼čeklinde farkl─▒ b├Âl├╝mlere ayr─▒lm─▒┼č, her panonun i├ži kalem i┼či s├╝slemelerle bezenmi┼čtir. Sel├óml─▒─č─▒n giri┼č kap─▒s─▒n─▒n ├╝zerinde mavi zemin ├╝st├╝ne k├╗f├« yaz─▒yla: Nahl S├╗resiÔÇÖnin 90ÔÇÖ─▒nc─▒ ├óyet-i ker├«mesinin; ┬źAllah ad├óleti, iyilik yapmay─▒ ve akrabaya bakmay─▒ emrederÔÇŽ┬╗ k─▒sm─▒ yaz─▒l─▒d─▒r.

├ťst katta bulunan ve kuzeye bakmas─▒ sebebiyle serin olan b├Âl├╝m, Abd├╝lmecid EfendiÔÇÖnin ik├ómet etti─či aland─▒r. Bu b├Âl├╝m├╝n bat─▒s─▒nda yer alan ve tavan─▒nda d├Ârt mevsimi yans─▒tan resimlerin bulundu─ču kare ┼čeklindeki oda, hal├«fenin dinlenme odas─▒d─▒r. Do─čudaki oda ise, duvar ve tavanlar─▒nda yer alan s├╗relerden anla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi, be┼č vakit namaz k─▒ld─▒─č─▒ bilinen hal├«fenin dua ve namaz odas─▒d─▒r.

KABR─░ MED─░NE TOPRA─×INDA

─░svi├žreÔÇÖnin B├╝y├╝k Leman G├Âl├╝ yak─▒nlar─▒ndaki B├╝y├╝k Alp OteliÔÇÖne yerle┼čen Abd├╝lmecid Efendi, burada ancak 7 ay kalabildi. Madd├« s─▒k─▒nt─▒lar─▒n ba┼člamas─▒ ├╝zerine, sekreteri vas─▒tas─▒yla ─░sl├óm ├╝lkelerinden yard─▒m talebinde bulundu. Sonunda Haydar├óbat Niz├óm─▒ taraf─▒ndan kendisine maa┼č ba─čland─▒. Hem sa─čl─▒─č─▒n─▒n elvermeyi┼či, hem de masraflar─▒n y├╝ksekli─či sebebiyle FransaÔÇÖya ge├žerek, Nice (Nis) ┼čehrine yerle┼čti. Burada siyasetten uzak bir hayat s├╝rerek, Paris ve ViyanaÔÇÖya seyahatlerde bulundu, g├╝zel sanatlarla ilgilendi.

Abd├╝lmecid Efendi, resim ve m├╝zik sanatlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra hat sanat─▒nda da pek ├žok eser ortaya koyarak kimli─činin ┬źHattat Hal├«fe┬╗ olarak bilinmesini de sa─člam─▒┼č, k├Â┼čk├╝nde eski eserlerin bulundu─ču oday─▒ hatlarla s├╝slemi┼čtir.

S├ób─▒k hal├«fe 1939ÔÇÖda sa─čl─▒─č─▒ sebebiyle NiceÔÇÖden de ayr─▒larak ParisÔÇÖe yerle┼čti. Cuma g├╝nleri, ┬źPlace Monge┬╗de bulunan camiye d├╝zenli olarak gidip M├╝sl├╝man cemaatiyle irtibat─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝. ─░stanbulÔÇÖu unutamayan hal├«fe, hi├žbir mek├ón─▒n bu ┼čehrin yerini tutamayaca─č─▒n─▒ her vesileyle ifade etti. ParisÔÇÖte, ├žocuklu─čundan son anlar─▒na kadar, b├╝t├╝n hayat─▒n─▒ i├žine alan h├ót─▒ralar─▒n─▒ yazd─▒. 1868 y─▒l─▒nda Dolmabah├že Saray─▒ÔÇÖnda do─čan Abd├╝lmecid Efendi, 23 A─čustos 1944ÔÇÖte ge├žirdi─či bir kalp krizi sonucu, ParisÔÇÖte 76 ya┼č─▒nda iken hayata veda etti. ├ľlmeden ├Ânce, ─░stanbulÔÇÖa g├Âm├╝lmeyi vasiyet etmesi ├╝zerine, k─▒z─▒ D├╝rr├╝┼čehvar Sultan, cenazenin ─░stanbulÔÇÖa defni i├žin ├žok ├žal─▒┼čt─▒. Fakat te┼čebb├╝sleri Ankara h├╝k├╗meti taraf─▒ndan s├╝rekli reddedildi. Tahnit edilerek, 10 y─▒l Paris CamiiÔÇÖnin bir odas─▒nda bekletilen cenaze, k─▒z─▒n─▒n kay─▒npederinin yo─čun gayretleriyle 30 Mart 1954ÔÇÖte Su├╗d├« ArabistanÔÇÖa g├Ât├╝r├╝ld├╝. MedineÔÇÖde Cennet├╝ÔÇÖl-B├ók├« kabristan─▒nda topra─ča verilerek Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe kom┼ču oldu. Sandukas─▒, Vehh├ób├« gelene─čince d─▒┼č─▒nda hi├žbir i┼čaret b─▒rak─▒lmayarak (!) toprakla ├Ârt├╝ld├╝.

BU K├ľ┼×K Z─░YARETE A├çILMALI!

Hal├«fenin yurt d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒n ard─▒ndan uzun bir s├╝re bo┼č kalan k├Â┼čk, bulundu─ču arsan─▒n m├╝lkiyetiyle birlikte, 1942 May─▒sÔÇÖ─▒nda sat─▒┼ča ├ž─▒kar─▒larak Kalkavan ailesine sat─▒ld─▒. Bu sat─▒┼čtan k─▒sa s├╝re sonra da, Kaz─▒m TA┼×KENT taraf─▒ndan Yap─▒ Kredi Bankas─▒ i├žin- sat─▒n al─▒nd─▒. Abd├╝lmecid Efendi K├Â┼čk├╝nde II. D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda bir s├╝re asker bar─▒nd─▒r─▒ld─▒─č─▒ndan, k├Â┼čk bir├žok tahribata u─čram─▒┼čt─▒r. Mesel├ó zemin kattaki d├Â┼čeme ├žinileri bozulmu┼č, bu ├žinilerin s─▒rlar─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de yok olmu┼č ve k─▒rm─▒z─▒ zeminleri ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

1985 y─▒l─▒nda ba┼člat─▒lan r├Âl├Âve ├žal─▒┼čmalar─▒ sonras─▒nda ve 1987 – 1995 y─▒llar─▒ aras─▒nda bina, cidd├« bir tamire t├ób├« tutularak daha fazla tahribi ├Ânlendi. Bug├╝n k├Â┼čk ve ├ževresi b├╝y├╝k bir ├«tina ile korunmakta, s├╝rekli bak─▒m─▒ yap─▒lmaktad─▒r. Ancak k├Â┼čk├╝n i├ži bo┼čtur, b├╝t├╝n e┼čyalar─▒, avizeleri, tablolar─▒, aynalar─▒ ya yok olmu┼č ya da ├že┼čitli yerlere da─č─▒lm─▒┼čt─▒r. E┼čyalar─▒n envanteri bulunmad─▒─č─▒ndan nelerin kay─▒p oldu─ču dah├« bilinmemektedir. Ayr─▒ca gerek k├Â┼čk binas─▒, gerekse koruma alan─▒ halka kapal─▒d─▒r. K├Â┼čk, -Yap─▒ Kredi Bankas─▒ taraf─▒ndan- hi├ž de─čilse haftan─▒n belirli g├╝nlerinde ziyarete a├ž─▒lmal─▒, bu k─▒ymetli yap─▒ hem kendi toplumumuza, hem de d├╝nya insan─▒na tan─▒t─▒lmal─▒d─▒r.