G├╝lbabaÔÇÖn─▒n Sar─▒-k─▒rm─▒z─▒ G├╝lleri

Dursun G├ťRLEK

─░stanbulÔÇÖda her semtin ayr─▒ ve ilgi ├žekici bir hik├óyesi var. Ama bunlar─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ hi├žbirimiz bilmiyoruz. Di─čer bir ifadeyle ya┼čad─▒─č─▒m─▒z ┼čehri tan─▒m─▒yoruz. ─░┼čin daha da garibi, tarih├« ve k├╝lt├╝rel eserlerimize turistler kadar bile ilgi duymuyoruz. ┼×air:

O m├óh├«ler ki dery├ó i├žredir, dery├óy─▒ bilmezler

diyor. Yani bal─▒k suda y├╝zer, fakat suyun k─▒ymetini bilmez. Bu ┼čehrin s├ókinleri olarak bizim durumumuz da suyun fark─▒nda olmayan bal─▒─ča benziyor.

Napolyon BONAPART: ÔÇťD├╝nya tek bir devletten ibaret olsayd─▒, ba┼čkenti ─░stanbul olurdu.ÔÇŁ s├Âz├╝yle DersaadetÔÇÖe olan hayranl─▒─č─▒n─▒ dile getiriyor. Yahut: ÔÇť─░stanbulÔÇÖa h├ókim olan, d├╝nyaya h├ókim olur.ÔÇŁ diyerek fark─▒nda olmayarak T├╝rk Cihan H├ókimiyeti Mefk├╗resiÔÇÖni dile getiriyor. Ger├žekten de do─čru s├Âyl├╝yor. Bug├╝n neredeyse b├╝t├╝n d├╝nya ┬źBeyaz Saray┬╗dan idare ediliyor. Oysa bir zamanlar, hem de y├╝zy─▒llar boyu cihana ┬źTopkap─▒ Saray─▒┬╗ndan h├╝kmedildi. ─░mzam─▒z─▒ k─▒l─▒├žla att─▒k. Avrupa krallar─▒n─▒n ta├žlar─▒n─▒ bile biz giydirdik.

B├Âyle bir ihti┼čam─▒n merkezi -hi├ž ku┼čkusuz- ─░stanbulÔÇÖdu. Sohbetlerimde s─▒k s─▒k kulland─▒─č─▒m bir c├╝mleyi yeri gelmi┼čken bir kere daha tekrar edeyim: ┬źAnkara siyasetin, ─░stanbul k├╝lt├╝r├╝n ba┼čkentidir.┬╗ Bu ┼čehrin BizansÔÇÖtan ve Osmanl─▒lardan kalan ├╝├ž ├Ânemli meydan─▒ vard─▒r: At Meydan─▒, Et Meydan─▒, Beyaz─▒t Meydan─▒ÔÇŽ At Meydan─▒ÔÇÖn─▒n bug├╝nk├╝ Sultanahmet Meydan─▒ oldu─čunu, eski ad─▒ ┬źHipodrom┬╗ olan bu tarih├« meydan─▒n Do─ču Roma, M─▒s─▒r, Bizans ve Osmanl─▒ eserlerinin hepsini birden s├«nesinde ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. G├╝n├╝m├╝zde ┬źAksaray┬╗ ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan semtin ise eskiden ┬źEt Meydan─▒┬╗ ad─▒yla an─▒ld─▒─č─▒n─▒, yeni├žeri k─▒┼člalar─▒n─▒n bu b├Âlgede bulundu─čunu tarihlerden ├Â─čreniyoruz. Son zamanlarda Et Meydan─▒ÔÇÖndan kalkan ├ós├« yeni├žerilerin At Meydan─▒ÔÇÖnda toplan─▒p saraydan kelle istediklerini tarihimizin h├╝z├╝n y─▒llar─▒ olarak hat─▒rl─▒yoruz.

Efendim Beyaz─▒t Meydan─▒ da, kl├ósik Osmanl─▒ mimar├«sinin ┼č├óheser bir ├Ârne─či olan o muhte┼čem camisiyle, k├╝t├╝phanesiyle, im├óretiyle, ├╝niversitesiyle, sahaflar ├žar┼č─▒s─▒yla, tarih├« ├ž─▒nar a─ča├žlar─▒yla ─░stanbulÔÇÖun g├Âbe─čine vurulan bir m├╝h├╝rd├╝r. ─░stanbulÔÇÖun orta yerini te┼čkil eden bu semt, bilindi─či gibi ad─▒n─▒ FatihÔÇÖin o─člu II. Beyaz─▒tÔÇÖtan al─▒yor. Bu h├╝k├╝mdar belki babas─▒ Fatih ve o─člu Yavuz kadar kahraman bir padi┼čah de─čildi. Bundan dolay─▒ ele┼čtiri oklar─▒na m├óruz kald─▒─č─▒ da bir ger├žekti. Fakat unutmayal─▒m ki, bar─▒┼č yanl─▒s─▒ olan B├óyez├«d-i Vel├« zaman─▒nda ─░stanbul tam bir ilim, sanat ve k├╝lt├╝r merkezi h├óline gelmi┼čti. Yahy├ó Kem├ólÔÇÖin Frenk semtleri aras─▒nda sayd─▒─č─▒ Beyo─člu ve Galata taraflar─▒ bile onun sayesinde T├╝rkle┼čmi┼č ve ─░sl├ómla┼čm─▒┼čt─▒.

II. Beyaz─▒t, bir g├╝n, avlanmak i├žin -o zamanlar ormanlarla kapl─▒ olan- GalataÔÇÖya gidiyor. Derken, bir bek├ži kul├╝besiyle kar┼č─▒la┼č─▒yor. Geceyi orada ge├žirmek istiyor. Biraz yakla┼č─▒nca kul├╝benin etraf─▒n─▒n geni┼č├že bir bah├žeyle ├ževrili oldu─čunu, her taraf─▒n sar─▒-k─▒rm─▒z─▒ g├╝llerle dolu bulundu─čunu g├Âr├╝yor. Uzatmayal─▒m, padi┼čah geceyi bu kul├╝bede ge├žiriyor. Sabah olunca bek├ži babaya: ÔÇťBir iste─čin var m─▒?ÔÇŁ diye soruyor. Adamca─č─▒z: ÔÇťDevletl├╝ h├╝nk├ór─▒m, buraya bir mektep yapt─▒r─▒rsan─▒z, hem saray─▒n─▒za kaliteli e─čitim alm─▒┼č gen├žler yeti┼čtirirsiniz hem de insanlar─▒n duas─▒n─▒ alm─▒┼č olursunuz.ÔÇŁ diyor. Bunun ├╝zerine II. Beyaz─▒t derh├ól bir emir veriyor ve bug├╝n ┬źGalatasaray Lisesi┬╗ diye bildi─čimiz, tarih├« okulun temeli at─▒l─▒yor. Eski ad─▒ ┬źMekteb-i Sultan├«┬╗ olan bu e─čitim kurumunun m├ózisi g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi bu kadar eski bir tarihe dayan─▒yor.

Bu vesileyle belirtelim ki, padi┼čah─▒ bir geceli─čine misafir eden, bah├žesini sar─▒-k─▒rm─▒z─▒ g├╝llerle s├╝sleyen bek├ži baba g├Âr├╝n├╝m├╝ndeki adam ise, o devrin dervi┼člerinden ve ermi┼člerinden olan bir g├Ân├╝l sultan─▒d─▒r. Ad─▒ ise ┬źG├╝l Baba┬╗d─▒r. GalatasarayÔÇÖ─▒n amblemi de ilham─▒n─▒, G├╝l BabaÔÇÖn─▒n sar─▒-k─▒rm─▒z─▒ g├╝llerinden almaktad─▒r. Bir kere daha tekrarlayal─▒m ki, Galatasaray LisesiÔÇÖnin as─▒l kurucusu ┬źG├╝l Baba┬╗d─▒r. T├╝rbesi de ad─▒ ge├žen lisenin hemen yan─▒ ba┼č─▒nda, TophaneÔÇÖye inen soka─č─▒n i├žinde yer almaktad─▒r. Rahmetli ├╝st├ód─▒m─▒z Ziyad Eb├╝zziy├óÔÇÖn─▒n ┬źGalatasaray Tarih├žesi┬╗ ad─▒ndaki hacimli ve son derece de─čerli eserinde konumuzla ilgili ├Ânemli ve ayr─▒nt─▒l─▒ bilgiler bulunmaktad─▒r.

Ba┼čta Galatasarayl─▒ okuyucular─▒m olmak ├╝zere, b├╝t├╝n ─░stanbul ├ó┼č─▒klar─▒n─▒ G├╝l BabaÔÇÖn─▒n g├╝llerini dermeye, etraf─▒na g├╝l kokular─▒ sa├žan t├╝rbesini g├Ârmeye ve onun g├Ân├╝l d├╝nyas─▒na girmeye davet ediyorum.