─░sl├ómiyetÔÇÖin Do─ču┼ču B├ľL├ťMIII

Ahmet MERAL

ÔÇťE─čer onlar bar─▒┼ča yana┼č─▒rlarsa Sen de ona yana┼č ve AllahÔÇÖa tevekk├╝l et. ├ç├╝nk├╝ O, hakk─▒yla i┼čitendir, hakk─▒yla bilendir.ÔÇŁ (Enfal, 61)

HUDEYB─░YE BARI┼×I

Hazret-i Peygamber hicretin alt─▒nc─▒ y─▒l─▒nda MekkeÔÇÖyi ziyaret etmek amac─▒yla 1500 ki┼čilik bir k├ófileyle yola ├ž─▒kt─▒. ─░nan├žlar─▒ u─čruna do─čduklar─▒ topraklar─▒ terk ederek Ras├╗lullah ile beraber MedineÔÇÖye yerle┼čen muhacirlerin bu yolculu─ča iltifatlar─▒ Medineli ensardan daha fazlayd─▒. ├ç├╝nk├╝ y─▒llard─▒r kendi ├Âz memleketlerinden uzak olman─▒n hasretiyle ya┼č─▒yorlar, MekkeÔÇÖye d├Ânebilecekleri g├╝n├╝n gelmesini y├╝rekten arzu ediyorlard─▒. K├óbeÔÇÖyi ziyaret etme amac─▒yla da olsa, bu hasreti gidermek ve do─čup b├╝y├╝d├╝kleri topraklar─▒ g├Ârmek ├╝zere d├╝zenlenen bu yolculuk, Mekke m├╝┼čriklerinin b├╝y├╝k direni┼čiyle kar┼č─▒la┼čt─▒. Kurey┼čliler MekkeÔÇÖye giri┼č yollar─▒n─▒ kesmek ├╝zere Halid bin Vel├«d ve ─░krime bin Eb├╗ CehilÔÇÖi yetkilendirerek onlar─▒ gerekli tedbirleri almakla g├Ârevlendirdi.

Hazret-i Peygamber ├Âncelikle Mek┬şkeÔÇÖye 17 kilometre uzakl─▒ktaki Hudeybiye mevkiine ula┼čt─▒ ve orada bir m├╝ddet konaklayarak ama├žlar─▒n─▒n sadece umre niyetli K├óbe ziyareti oldu─čunu, bu y├╝zden bu te┼čebb├╝slerinin engellenmemesi gerekti─čini bir el├žiyle MekkeÔÇÖye bildirdi. Ancak kar┼č─▒l─▒kl─▒ g├╝ven sa─člamaya y├Ânelik bu diplomatik giri┼čimden m├╝spet bir netice alamad─▒. Bunun ├╝zerine Mekkeliler nezdinde itibar─▒ y├╝ksek bir aileden olan Hazret-i OsmanÔÇÖ─▒ el├ži tayin ederek onu Kurey┼č ileri gelenleriyle daha ayr─▒nt─▒l─▒ g├Âr├╝┼čmeler yapmak ├╝zere MekkeÔÇÖye g├Ânderdi. Vazifesi hem m├╝┼čriklerin durumlar─▒n─▒ anlamak ve hem de ama├žlar─▒n─▒n sadece umre ziyareti oldu─ču konusunda Mekke ileri gelenlerini ikn├ó etmek olan Hazret-i OsmanÔÇÖdan uzun s├╝re haber al─▒namad─▒. B├Âylece el├žinin geri d├Ân├╝┼č├╝n├╝n gecikmesi M├╝sl├╝manlardaki mevcut s─▒k─▒nt─▒ ve kayg─▒lar─▒ daha da art─▒rd─▒. Bir ara Hazret-i OsmanÔÇÖ─▒n Mekkelilerce ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ haberi bile yay─▒ld─▒. Mekke m├╝┼čriklerinin Halid bin Velid komutas─▒nda 200 ki┼čilik bir s├╝vari birli─či g├Ândererek sava┼ča yol a├žacak hasm├óne bir tutum i├žerisine girmeleri, gerginli─či daha da art─▒rd─▒. Bir ├žat─▒┼čman─▒n ka├ž─▒n─▒lmaz h├óle gelece─či ihtimalini g├Âren Hazret-i Peygamber, M├╝sl├╝manlar─▒ biraraya toplayarak onlardan ├Âl├╝nceye kadar direnip m├╝cadele edecekleri konusunda biat/ba─čl─▒l─▒k s├Âz├╝ ald─▒. Heyecan ve gerginli─čin son haddine vard─▒─č─▒ o anda kararl─▒ bir tutum g├Âsterilerek M├╝sl├╝manlar─▒ yok etmek amac─▒ ta┼č─▒yan bu te┼čebb├╝s bertaraf edildi.

Bu geli┼čmeler olurken Mekkeliler de yeni ├ž├Âz├╝m aray─▒┼člar─▒ geli┼čtirmekle me┼čguld├╝. Nihayet kendilerine bir strateji belirleyerek tecr├╝beli bir m├╝z├ókereci olan S├╝heyl bin AmrÔÇÖ─▒n ba┼čkanl─▒─č─▒nda bir g├Âr├╝┼čme heyetini HudeybiyeÔÇÖye g├Ânderdiler.

Uzun ve gergin ge├žen m├╝z├ókerelerin ard─▒ndan M├╝sl├╝manlar ile Mekkeliler aras─▒nda 10 y─▒l s├╝reli bir bar─▒┼č antla┼čmas─▒ imzaland─▒. ─░lk bak─▒┼čta M├╝sl├╝manlar─▒n aleyhineymi┼č gibi g├Âr├╝nen bu anla┼čmaya g├Âre o y─▒l umre ziyareti yap─▒lmayacak, buna kar┼č─▒l─▒k bir sonraki y─▒l M├╝sl├╝manlar─▒n K├óbeÔÇÖyi ziyaretine m├╝saade edilecekti. Ancak M├╝sl├╝manlar bu ziyaret i├žin MekkeÔÇÖde ancak 3 g├╝n kalabilecekler, yanlar─▒nda da sadece k─▒l─▒├ž ta┼č─▒yabileceklerdi. Antla┼čman─▒n di─čer bir maddesine g├Âre vel├«lerinin izni olmadan M├╝sl├╝man olup MedineÔÇÖye iltica eden Mekkeliler geri verilecek, ─░sl├ómÔÇÖdan d├Ân├╝p Mekkelilere kat─▒lmak isteyenler ise M├╝sl├╝manlar taraf─▒ndan engellenmeyecekti. Civardaki Arap kabileleri taraflardan istedikleri herhangi biriyle ittifak etmekte ├Âzg├╝r olacakt─▒. Ancak her iki taraf da kendi himayeleri alt─▒ndaki kabilelere asker├« yard─▒m yapmayacakt─▒.

Antla┼čman─▒n imzalanmas─▒n─▒n ard─▒ndan Kurey┼č delegeleri daha kararg├óhtan ayr─▒lmadan ba┼č delege S├╝heylÔÇÖin o─člu Eb├╗ Cendel gelip M├╝sl├╝manlara kat─▒lmak istedi. Ancak S├╝heyl yap─▒lan anla┼čman─▒n derh├ól uygulanmas─▒ talebinde bulunarak o─člunun kendilerine teslimi konusunda ┼čiddetle direndi. Bunun ├╝zerine Hazret-i Peygamber antla┼čma ┼čartlar─▒na uygun olan bu talebi kabul ederek Eb├╗ CendelÔÇÖi babas─▒na teslim etmek zorunda kald─▒. H├ódise, inananlar aras─▒nda derin bir ├╝z├╝nt├╝ye ve ┼ča┼čk─▒nl─▒─ča yol a├žt─▒ÔÇŽ

Antla┼čman─▒n ┼čartlar─▒ M├╝sl├╝manlar─▒n aleyhineymi┼č gibi g├Âr├╝nse de, ├žok ge├žmeden M├╝sl├╝manlar─▒n lehinde sonu├žlar vermeye ba┼člad─▒. Nitekim M├╝sl├╝man olup MedineÔÇÖye iltica eden baz─▒ Mekkeli M├╝sl├╝man gen├žler MekkeÔÇÖye iade edilmeyi kabul etmeyip MedineÔÇÖden ├ž─▒kt─▒ktan sonra Suriye yolu ├╝zerinde ─░yas adl─▒ yerde topland─▒lar. Say─▒lar─▒ bir grup olu┼čturmaya ula┼č─▒r ula┼čmaz, Mekke kervanlar─▒ ├╝zerinde ├Ânceden tahmin edilemeyen bir tehdit unsuru oldular. Bu durum Mekkelileri son derece rahats─▒z etmi┼čti. Bunun ├╝zerine MedineÔÇÖye ba┼čvurup antla┼čma m├╝zakereleri esnas─▒nda kendi lehlerine olarak kabul ettirdikleri bu maddenin iptalini istediler. Hazret-i PeygamberÔÇÖin bu talebi kabul etmesi ├╝zerine, MekkeÔÇÖden ayr─▒l─▒p M├╝sl├╝manlara kat─▒lmak isteyenlerin ├Ân├╝ a├ž─▒lm─▒┼č oldu.

Bu anla┼čman─▒n en ├Ânemli sonu├žlar─▒ndan biri de m├╝┼čriklerin M├╝sl├╝manlar─▒n varl─▒─č─▒n─▒ resmen kabul etmi┼č olmalar─▒yd─▒. Art─▒k bu g├╝ven ortam─▒nda, ├žar┼č─▒da, pazarda, hurma bah├želerinde, kervanlar─▒n u─črad─▒─č─▒ istasyonlarda ve hemen her yerde ─░sl├ómiyetÔÇÖin tevhid anlay─▒┼č─▒na dayal─▒ yeni mesaj─▒ serbest├že konu┼čulabiliyor, iki kesim aras─▒nda sa─čl─▒kl─▒ ileti┼čim kurabilmesinin ├Ân├╝ndeki t├╝m engeller ortadan kalkm─▒┼č oluyordu. ├ľte yandan ba┼č─▒ndan beri M├╝sl├╝manlar─▒ bozgunculukla su├žlayan m├╝┼črikler, Hazret-i PeygamberÔÇÖin getirdi─či yeni dinin kalplerde ne denli g├╝├žl├╝ ├«man ┼č├╗leleri olu┼čturdu─čunu; ├Ânce inananlar─▒n kendi aralar─▒nda, daha sonra da M├╝sl├╝manlar ile Medineli ehl-i kitap ve di─čer topluluklar aras─▒nda nas─▒l g├╝├žl├╝ bir birlik ve beraberlik sa─člad─▒─č─▒n─▒ yak├«nen g├Ârm├╝┼č oluyorlard─▒. Bu yeni birli─čin ana g├Âvdesi olan ┬źM├╝sl├╝man toplum┬╗ t├╝m├╝yle ┬ź─░sl├óm Karde┼čli─či┬╗ temeli ├╝zerine in┼ča edilmi┼čti. Sadece AllahÔÇÖa boyun e─čmeyi, OÔÇÖna sevgi ve ba─čl─▒l─▒k duyarak ya┼čamay─▒, ├óhirette hesaba ├žekilme bilincini, ferd├« ve i├žtima├« sorumluluk duygusunu esas alan bu yeni hayat bi├žimi ├Ânce Arap Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda, ard─▒ndan da t├╝m d├╝nyada akislerini g├Âstermeye ba┼člad─▒.

Bu bar─▒┼č ortam─▒n─▒n getirdi─či olumlu ┼čartlar sayesinde ├žok ge├žmeden inananlar─▒n say─▒s─▒ katlanarak artm─▒┼č, g├Ân├╝llerde putlara kar┼č─▒ derin bir nefret ve so─čukluk meydana gelmi┼čti. Bu olumlu de─či┼čimin hemen pe┼činden, ├«man─▒n ve il├óh├« a┼čk─▒n olu┼čturdu─ču heyecan sayesinde Arap Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda ├╝st├╝nl├╝k M├╝sl├╝manlar─▒n eline ge├žti. Ba┼čta gen├žler olmak ├╝zere MekkeÔÇÖnin ileri gelen aileleri ardarda M├╝sl├╝man oluyor, Hazret-i PeygamberÔÇÖin getirdi─či KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n canl─▒ birer sayfas─▒na d├Ân├╝┼č├╝yorlard─▒.

Yine Kurey┼čÔÇÖin h─▒┼čm─▒ndan ├žekinen civardaki di─čer Arap kabileleri de bu antla┼čma sayesinde M├╝sl├╝manlarla daha rahat temas kurabilmeye ba┼člad─▒lar.