G─▒dalardaki Katk─▒ Maddeleri-6

Prof. Dr. Hasan DO─×RUYOL

─░NSAN SA─×LI─×I ─░├ç─░N ZARARLI OLAN KATKI MADDELER─░

Katk─▒ maddelerinin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ maalesef insan sa─čl─▒─č─▒ i├žin zararl─▒ maddelerdir. Bu zarar, ├žo─ču kere al─▒nan maddenin miktar─▒na ba─čl─▒d─▒r. Baz─▒ ├Âzel durumlarda ise ├žok k├╝├ž├╝k miktarlarda olsa bile maddenin ortamda bulunmas─▒ zararl─▒ olabilmektedir. Zararl─▒ etkileri a┼ča─č─▒daki ┼čekilde grupland─▒rmak m├╝mk├╝nd├╝r;

1. Hiperaktivite veya davran─▒┼č bozuklu─čuna yol a├žanlar

2. Alerjik etkiye sahip olanlar

3. Karsinojenik (kanserojen) etkiye sahip olanlar

4. Mutasyon veya do─čum anormalli─čine yol a├žanlar

5. Kalp ve damar hastal─▒klar─▒na yol a├žanlar

6. Genetik kirlilik

1.Hiperaktivite veya davran─▒┼č bozuklu─čuna yol a├žanlar

Dikkat eksikli─či hastal─▒─č─▒, minimal beyin fonksiyon kusuru hastal─▒─č─▒, a┼č─▒r─▒ enerjiklikÔÇŽ gibi ├že┼čitli isimlerle adland─▒r─▒lan ├žocukluk hiperaktivitesi, g├╝n├╝m├╝zde s─▒kl─▒kla kar┼č─▒la┼č─▒lan kavramlardan biri h├óline gelmi┼čtir. Bu hastal─▒k sebebiyle ├žocuklarda g├Âr├╝len davran─▒┼č bozukluklar─▒nda bir ├že┼čitlilik s├Âz konusudur. Bulgular aras─▒nda; dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒, engellemelere kar┼č─▒ tahamm├╝ls├╝zl├╝k, ters miza├žl─▒l─▒k, duygu patlamas─▒, sald─▒rganl─▒k, uyum g├╝├žl├╝─č├╝, duygu oynakl─▒─č─▒, bunalma-kayg─▒, fevr├« davran─▒┼č, dikkat zaaf─▒, alg─▒lama ve ├Â─črenme k├óbiliyeti eksikli─či ├Ân pl├óndad─▒r. ├çocuk psikiyatri polikliniklerine ba┼čvuran hastalardan ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ hiperaktif ├žocuklar olu┼čturur. Kabaca hiperaktif ├žocuk oranlar─▒ ─░ngiltereÔÇÖde % 9,3, Avustralya ve Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖnde % 9, AlmanyaÔÇÖda % 6 ve Yeni ZelandaÔÇÖda % 5 civar─▒ndad─▒r.

Hiperaktif ├žocuklar genelde, devaml─▒ sa─ča-sola ko┼čan, bir ┼čeyle birka├ž saniyeden fazla oyalanamayan, kab─▒na s─▒─čmaz, at─▒lgan ve ├╝rkek bir ki┼čilik yap─▒s─▒ g├Âsterirler. Baz─▒lar─▒ ise korku ve endi┼če emaresi g├Âstermez, sakin bir yap─▒ sergilerler. Bu ├žocuklar okulda son derece huzursuz, dikkatsiz, dalg─▒n, anti-sosyal ve sald─▒rganl─▒─ča meyilli davran─▒┼člar g├Âsterirler. Bunlar─▒n daha sonraki okul ve akademik hayatlar─▒ da ba┼čar─▒s─▒zd─▒r. ├çocukluklar─▒nda hiperaktivite te┼čhisi alm─▒┼č ├žocuklar─▒n okulu terk etme oranlar─▒, normal ├žocuklara oranla son derecede fazlad─▒r. Bunlarda ayr─▒ca il├ó├ž alma, alkol kullanma, araba kazas─▒, su├ž i┼čleme ve h├ókim kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kma oranlar─▒ y├╝ksek bulunmu┼čtur. K─▒saca hiperaktif ├žocuklar ya┼člar─▒ ilerlese de rahat bir ki┼čilik g├Âstermezler, daha ziyade sald─▒rgan, dalg─▒n ve heyecanl─▒ bir yap─▒ sergilerler. Kuvvetli bir ki┼čilikleri yoktur ve kurallar─▒ ├ži─čnemeye yatk─▒nd─▒rlar.

Hiperaktivitenin sebebi tam olarak a├ž─▒klanamam─▒┼čt─▒r. Hastal─▒─č─▒ a├ž─▒klamaya y├Ânelik bir├žok t─▒bb├« ve psikolojik teori ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Y─▒llardan beri baz─▒ zehirli maddelerin ve ├ževre fakt├Ârlerinin hiperaktiviteye yol a├žabilece─či y├Ân├╝nde ├že┼čitli bilgiler s├Âz konusudur. Dr. Benjamin F Feingold ve ekibi, 1964 y─▒l─▒nda yapt─▒klar─▒ ara┼čt─▒rmalarda g─▒dalardaki boyar maddeler benzeri d├╝┼č├╝k molek├╝l a─č─▒rl─▒kl─▒ maddelerin hassas b├╝nyelerde davran─▒┼č bozukluklar─▒na yol a├žt─▒─č─▒n─▒ ke┼čfetmi┼čtir. Bununla katk─▒ maddeleri ve benzeri kimyev├« maddelerin ├žocuklarda hiperaktivite ve benzeri bozukluklara yol a├žt─▒klar─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bulgular─▒ do─črudan bir hassasiyet art─▒┼č─▒ ile ilgili olan hiperkinetik davran─▒┼čl─▒ ├žocuklar, besinlerinden bu maddelerin ├žekilmesiyle tedavi edilmi┼člerdir. Benzer perhiz uygulanarak ├Â─črenme zorlu─ču ├žeken ├žocuklarda da ba┼čar─▒l─▒ sonu├žlar al─▒nm─▒┼čt─▒r.

├çocuklar─▒n perhizlerine kat─▒lan kimyev├« renklendirici ve koruyucular─▒n (artificial food colorings and preservatives) hiperaktif davran─▒┼ča yol a├ž─▒p a├žmad─▒─č─▒n─▒ belirlemek maksad─▒yla 2004 y─▒l─▒nda ─░ngiltereÔÇÖde Bateman ve arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan yeni bir ├žal─▒┼čma ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Bu ├žal─▒┼čmada ├žocuklara ba┼člang─▒├žta bir hafta kimyev├« renklendirici ve koruyuculardan ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č g─▒da uygulanm─▒┼č ve sonra ├╝├ž hafta boyunca rastgele se├žilen gruplara renklendirici ve koruyucu verilmi┼čtir. ├çal─▒┼čman─▒n sonunda kimyev├« renklendirici ve koruyucular─▒n perhizden ├žekilmesiyle hiperaktif davran─▒┼člarda anlaml─▒ bir d├╝┼čme, bu maddelerin verilmesiyle yine anlaml─▒ bir y├╝kselme ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Yazarlar bulgular─▒na dayanarak, perhizlerine kat─▒lan kimyev├« renklendirici ve koruyucular─▒n ├žocuklarda aksi tesir yapt─▒─č─▒ kanaatine varm─▒┼č ve ├žocuk perhizlerinin kimyev├« renklendirici ve koruyuculardan ar─▒nd─▒r─▒lmas─▒ gerekti─čini vurgulam─▒┼člard─▒r.

Di─čer taraftan g─▒dada kullan─▒lan kimyev├« maddelerin toplu etkileri ├╝zerinde yap─▒lan bir ├žal─▒┼čmada, Karen Lau ve arkada┼člar─▒ g─▒dalarda normal olarak bulunan s─▒radan katk─▒ maddelerinin hem tek tek hem de bir arada verildiklerinde sinir h├╝cresi farkl─▒la┼č─▒p olgunla┼čmas─▒n─▒ durdurdu─čunu g├Âstermi┼člerdir. ├çal─▒┼čmada kullan─▒lan kimyev├« maddelerin miktar─▒, ├žocuklar─▒n bir ├Â─č├╝nde ald─▒klar─▒ katk─▒ maddelerinin kanlar─▒nda ula┼čt─▒klar─▒ doz kadard─▒.

Bu konudaki ara┼čt─▒rmalar artarak devam etmektedir. B├╝t├╝n bu ├žal─▒┼čmalar, ├Âzellikle renklendirici ve koruyucu etkili baz─▒ katk─▒ maddelerinin hiperaktivite ile do─črudan ilgisi oldu─čunu g├Âstermektedir. A┼ča─č─▒daki E numaralar─▒ verilen katk─▒ maddeleri bu ├žal─▒┼čmalardan derlenmi┼čtir.

Hiperaktiviteye Yol A├žan
Katk─▒ Maddelerinin Toplu Listesi